Tibetan
ང་སྦགས་པ། །ཀུན་གཞི་སྡུད་པའི་སེམས་ལ་སོགས། །དྲི་མའི་གྲངས་སུ་གྱུར་པས་ན། །སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་དབྱེ་བ་ནི། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་སོ། །བཞི་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་གཉིས་ལས། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་འཁྲུལ་པའི་སྣང་བར་འཇོག་པ་ཁམས་གསུམ་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཏེ། ཐལ་འགྱུར་ལས། སེམས་ ཞེས་བྱ་བ་འཁྲུལ་རྟོག་ལ། །ཞེས་སོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི། དེ་ཉིད་ལས། ཡེ་ཤེས་རྟོག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་སོ། །ལྔ་པ་གནས་ལ་གཉིས་ལས། སེམས་ཀྱི་གནས་ཀུན་གཞི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་ཆོས་སྐུ་སྟེ། ཀློང་དྲུག་པ་ལས། ཀྱེ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ། སེམས་ཀྱི་གནས་ནི་ཀུན་གཞི་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུན་གཞི་ནི་བསམ་པའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་སྡུད་ཅིང་སེམས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་དྲན་རྟོག་ཐམས་ཅད་མི་མངའ་ཞིང་ཡུལ་ཅན་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པའི་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་སྤྲིན་དང་འདྲ་བ་ཡེ་ཤེས་ལ་སྒྲིབ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཉི་མ་དང་འདྲ་བ་གཉིས་གཅིག་པའི་ས་མེད་དེ། བསྒྲིབ་བྱ་དང་སྒྲིབ་བྱེད་ཐ་དད་དུ་གནས་པ་ལས་སེམས་དང་སེམས་ལ་སྣང་བ་འཁྲུལ་པར་ཤེས་དུས་ཕྱི་སྣང་བའི་ཡུལ་དང་དེ་འཛིན་པའི་སེམས་གློ་བུར་བ་གཞི་མེད་དུ་རྟོགས་ཤིང་ཡེ་ཤེས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་མ་འཁྲུལ་པར་ཤེས་དུས་རིག་པ་ཆོས་སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ན་སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཕྱེད་པར་བྱ་སྟེ། མ་ཕྱེད་ན་ཡེ་ཤེས་སེམས་ཀྱིས་བསྒྲིབས་ནས་སྦྱོར་བའི་རང་ངོ་ལ་སྣང་མི་ནུས་པའི་སྐྱོན་ཡོད་དེ། དེ་ཉིད་ལས། ཀྱེ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ། སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་རང་གི་ངོ་བོ་མ་ཕྱེད་ན་ཉི་མ་སྤྲིན་ཕུང་གིས་བསྒྲིབས་པ་དང་འདྲ་སྟེ་ཕྱིར་སྣང་བའི་དོན་བྱེད་མི་ནུས་ སོ། །དེའི་ཕྱིར་ན་སེམས་ལ་མཁས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་བདག་མེད་དུ་རྟོགས་སོ། །ཡེ་ཤེས་ལ་མཁས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་རིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའོ་ཞེས་སོ། །དོན་གཉིས་པ་སོ་སོའི་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་གནས་རྟོགས་དཀའ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་རྟོགས་དཀའ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཐུན་མོང་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་གནས་ངེས་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ་གསུམ་ལས། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་འགྲོ་དྲུག་ཐ་དད་པའི་ཤེས་པ་རང་ག་མ་གཟུང་འཛིན་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པས་སྣང་བ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། དྲན་བསམ་རང་རྒྱུད་དུ་འཆར་བ་ན། ཐལ་འགྱུར་ལས། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་འཁྲུལ་རྟོག་ལ། །ངོ་བོ་འཇུག་ཅིང་ཁྱབ་པ་ལ། །དྲན་བསམ་རྣམས་ཀྱི་གཞི་མའོ། །ཞེས་པ་དང་། སེང་གེ་རྩལ་རྫོགས་ལས། སེམས་ཀྱིས་སྣ་ཚོགས་བག་ཆགས་སྡུད་པར་བྱེད། །ཅེས་པ་དང་། ཀློང་དྲུག་པ་ལས། མདོར་ན་འཁོར་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་སེམས་ཏེ་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་གི་རང་ག་མའི་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་སོ། །དེའང་སྣང་མི་སྣང་དུ་སེམས་འཛིན་པས་སྣང་བ་ལ་སེམས་སུ་མིང་བཏགས་སོ། །སྣང་བ་སེམས་སུ་མི་འདོད་པ་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ངེས་ཚིག་ནི་ཡུལ་ལ་སེམས་པས་ན་སེམས་ཏེ། རྟོག་བཅས་རགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་པ་དང་། རྟོག་མེད་ཕྲ་བའི་ཡུལ་ཅི་ཡང་མི་འཛིན་པ་ཙམ་གྱི་ངང་ཡུལ་དེར་སེམས་སེ་འཇོག་པས་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐལ་འགྱུར་ལས། ངེས་ཚིག་བསམ་པས་དྲན་ཡུལ་བསྐྱེད། །གང་ལ་སེམས་དང་གང་གིས་སེམས། །གང་སེམས་པ་དང་གང་ཕྱིར་སེམས། །ཞེས་སོ། །དབྱེ་བ་ལ་གཉིས་ཏེ། རང་ངོ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་པར་དབྱེ་བའོ། །དང་པོ་ལ་དག་པ་དང་། མ་དག་པའི་སེམས་གཉིས་ལས། དག་པ་ནི་འཁྲུལ་རྟོག་རགས་པས་མ་བསྐྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རྟོག་མེད་རང་ས་ན་གནས་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་བཞི་དང་། འདོད་པའི་ཞི་གནས་རྩེ་གཅིག་པའི་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་དགུའོ། །མ་དག་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་། རོ་མྱོང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསམ་གཏན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་རྗེས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཐམས་ཅད་དོ། །ཐལ་འགྱུར་ལས། དབྱེ་བ་དག་དང་མ་དག་པའོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་པར་དབྱེ་བ་ལ་བརྒྱད་དེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སེམས་གསལ་ལ་རྟོག་མེད་ལུང་མ་བསྟན་མེ་ལོང་གི་ངོས་ལྟ་བུ་དང་། མིག་གི་རྣམ་ཤེས་གཟུགས་སྣང་ལ་མི་རྟོག་པ་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རང་རང་གི་ཡུལ་སྣང་ལ་མི་རྟོག་པ་མེ་ལོང་དུ་གཟུགས་བརྙན་ཤར་ཟིན་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡིད་རང་ཡུལ་ཆོས་དུ་མ་ལ་རྟོག་པའི་ཆ་ལས་མངོན་གྱུར་དབང་པོའི་ཡུལ་ལ་དབང་ཤེས་དང་འཛིན་སྟངས་ སུ་འཇུག་གམ་དོན་སྤྱི་རྟོག་པའི་ཡུལ་མེད་པ་གསལ་སྣང་རྡོ་རྗེ་གདན་ལྟ་བུར་རྟོག་དུས་ན་དང་པོར་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་བཟུང་བར་སྐྱེས་པ་དེ་ཡིད་ཤེས། དེའི་རྗེས་ལ་ཆགས་སྡང་བར་མ་གང་རུང་དུ་སྤྱོད་པར་སྐྱེས་པ་དེ་འཛིན་པའི་
Chinese
我顶礼。 以阿赖耶识为首的集聚之心， 既然成了垢染之数， 智者们应当区分心与智慧。 如是说。第四，彼二之体性有二，心的体性安立为错乱之显现，具有三界之相。于《中观论》中说：所谓心，即是错乱分别。如是说。智慧的体性是不分别，即于彼论中说：智慧不是分别。如是说。第五，处所有二，心的处所是阿赖耶识，智慧的处所是法身。于《六界论》中说：奇哉！大菩萨，心的处所是阿赖耶识。为何如此呢？因为阿赖耶识是集聚所有思虑之境，且被认知为心。智慧的处所是法身。为何如此呢？因为法身不具任何忆念分别，且无有执持境与有境为异体的觉识。如是说。如此一来，心如云朵般遮蔽智慧，而智慧如太阳般，二者没有同一处所。由于所遮蔽与能遮蔽安住于不同之处，因此当了知心与心之显现是错乱时，便会了悟外显之境与执持彼境之心是无基之骤然生起，并且当了知智慧与智慧之显现是不错乱时，便能掌控觉性于法身之坛城，因此应当区分心与智慧。若不区分，智慧便会被心所遮蔽，而无法显现结合之自性，有此过患。于彼论中说：奇哉！大菩萨，若不区分心与智慧之自性，则如太阳被云层遮蔽般，无法成办外显之义。因此，精通心的瑜伽士们会了悟外境无我。精通智慧的瑜伽士们则能掌控觉性之智慧。如是说。第二义，分别解说各自之自性，有二，即分别解说心的处所难以了悟，以及分别解说智慧的处所难以了悟。初者有共同之详细区分，以及特殊之处所确定二者。初者有体性、词义、分类三种。心的体性是六道
English
I prostrate. Since the mind that gathers, beginning with the ālaya-vijñāna, has become a number of defilements, wise ones should distinguish between mind and wisdom. Thus it is said. Fourth, regarding the nature of these two, there are two aspects. The nature of mind is established as a mistaken appearance, possessing the characteristics of the three realms. In the *Madhyamaka* it says: "What is called 'mind' is mistaken conceptualization." Thus it is said. The nature of wisdom is non-conceptual. As it says in the same text: "Wisdom is not conceptualization." Thus it is said. Fifth, regarding the location, there are two aspects. The location of mind is the ālaya-vijñāna, and the location of wisdom is the dharmakāya. In the *Klong Drug Pa* it says: "O great bodhisattva, the location of mind is the ālaya-vijñāna. Why is that? Because the ālaya-vijñāna gathers all objects of thought and is known as mind. The location of wisdom is the dharmakāya. Why is that? Because the dharmakāya does not possess any memory or conceptualization, and there is no awareness that grasps objects and subjects as different." Thus it is said. Therefore, mind is like a cloud that obscures wisdom, and wisdom is like the sun. The two do not have the same location. Since the obscured and the obscurer reside in different places, when one understands that mind and the appearance of mind are mistaken, one realizes that external appearing objects and the mind that grasps them are adventitious and without foundation. And when one understands that wisdom and the appearance of wisdom are not mistaken, one gains control over awareness in the mandala of the dharmakāya. Therefore, mind and wisdom should be distinguished. If they are not distinguished, wisdom will be obscured by mind, and one will not be able to see the self-nature of union, which is a fault. As it says in the same text: "O great bodhisattva, if one does not distinguish the self-nature of mind and wisdom, it is like the sun being obscured by a mass of clouds, and one will not be able to accomplish the meaning of external appearances." Therefore, yogis who are skilled in mind realize that external objects are without self. Yogis who are skilled in wisdom gain control over the wisdom of awareness itself. Thus it is said. The second meaning is to explain the specific characteristics of each. There are two aspects: explaining the difficulty of understanding the location of mind, and explaining the difficulty of understanding the location of wisdom. The first has two aspects: a common detailed distinction and a specific determination of location. The first has three aspects: nature, definition, and division. The nature of mind is the six realms of existence.
Chinese
具有各异之识，自生非能取舍，由普缘分别而执著显现为我等，且忆念思虑于自续中显现。如《入中论》云：“心名为错觉，体性入且遍，忆念思之基。”又如《狮子力圆满经》云：“心能积聚种种习气。”又如《六界经》云：“总之，轮回之诸法皆是执持自相之心，即六道众生之自生显现。”彼亦因执持显现与非显现之心，故名显现为心。不欲显现为心者，前已述讫。其词义为缘于境而思，故名心。缘于具分别之粗境而思，以及于无分别之细境中，唯以不执任何事物之状态而安住于彼境，故名心。如《入中论》云：“词义由思生忆境，于何而思及由何思，何所思及为何思。”其分类有二：分为自性二者，及分为识之集合。初者分为清净与不清净之心二者。清净者，乃未由粗猛之错觉分别所生之智慧，安住于自地。即四禅定、四无色定，以及欲界之寂止一境性之心之显现等九者。不清净者，乃种种普缘分别，以及受用相应之心，即禅定无色之瑜伽后之诸境。如《入中论》云：“分类为清净与不清净。”如是。二者，分为识之集合有八：阿赖耶识之心，明澈无分别，无记，如镜面。眼识不分别色相，耳、鼻、舌、身之识亦不分别各自之境相，如镜中已现影像。意识于自境诸法之分别分中，显现根识之境相及执取方式，或于无总义分别之境，如明亮显现之金刚座般，于分别时，首先生起分别之识，即为所取之生起，此为意识。其后，生起贪嗔舍任何一种行相，此为能取之
English
Having distinct consciousnesses, self-arising without grasping or apprehension, clinging to appearances as self through pervasive conceptualization, and with memories and thoughts arising in one's own continuum. As the Madhyamakavatara states: "Mind is called delusion, its essence enters and pervades, it is the basis of memories and thoughts." Also, as the Simhavikridita Sutra states: "The mind gathers various imprints." And as the Klong Drugpa states: "In short, all phenomena of samsara are the mind that grasps its own characteristics, that is, all the self-arising appearances of the six classes of beings." It is also named 'mind' because it grasps appearances as mind, whether they appear or not. That appearances are not desired to be mind has already been explained. The etymology is that it is called 'mind' because it thinks about objects. Thinking about coarse objects with conceptualization, and in the subtle realm without conceptualization, merely abiding in that state without grasping anything, is called 'mind.' As the Madhyamakavatara states: "Etymology arises from thinking about the object of memory, on what does one think and by what does one think, what is thought and why does one think?" There are two divisions: division into self-nature and division into aggregates of consciousness. The first is divided into pure and impure minds. The pure mind is the wisdom that is not produced by coarse deluded conceptualization, abiding in its own ground. These are the four dhyanas, the four formless absorptions, and the appearance of the mind of single-pointed quiescence in the desire realm, totaling nine. The impure mind is all the various pervasive conceptualizations and the minds associated with experiencing feelings, that is, all the objects following the yoga of dhyana and the formless realms. As the Madhyamakavatara states: "The divisions are pure and impure." Thus. The second, the division into aggregates of consciousness, is eight: the alaya-vijnana, the mind that is clear, non-conceptual, and neutral, like the surface of a mirror; the eye consciousness that does not conceptualize forms; and the ear, nose, tongue, and body consciousnesses that do not conceptualize their respective objects, like images already appearing in a mirror. The mind (manas) engages in the objects of the sense faculties that have become manifest from the conceptualizing aspect of its own objects, various phenomena, and the manner of apprehending them, or in the absence of objects of general conceptualization, like the clear appearance of Vajrasana (Bodh Gaya). At the time of conceptualization, the first consciousness that arises as apprehended is the mind consciousness. After that, the arising of acting in any of the forms of attachment, aversion, or neutrality is the grasping.