Tibetan
ཅེར་གྲོལ་ཡིན་པས་སྣང་བ་དག །མཐའ་གྲོལ་ཡིན་པས་མུ་བཞི་འགགས། །གཅིག་གྲོལ་ཡིན་པས་དུ་མ་སྟོངས། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་ཡེ་གྲོལ། རང་གྲོལ། ཅེར་གྲོལ། མཐའ་གྲོལ། གཅིག་གྲོལ་གྱི་རང་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་པ་དང་ལྔ་ལས། དང་པོ་ཡེ་གྲོལ་ལ་བསྐྱར་གཞི་མེད་པའི་གནད་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་སྒོམ་འབད་རྩོལ་ལ་རག་མ་ལུས་པར་བསྟན་པ་ནི། ཡེ་ནི་ཁྱབ་པ་སྤྱིར་བཏང་བས་བྱས་པ་དང་རྩོལ་བ་མེད་པའི་དོན་ཏེ། གང་ནས་ཀྱང་མ་བྱུང་། གང་དུའང་མ་སོང་། གར་ཡང་གནས་པ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །གྲོལ་ནི་བཀྲོལ་བ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པས། ལྟ་སྒོམ་གྱིས་འབད་མི་དགོས། གྲོལ་ཞེས་རང་ལུགས་སུ་གནས་པ་ལས། བཅས་བཅོས་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་པས་ལུས་ངག་ཡིད་རང་ལུགས་ལ་ལྷོད་ཆགས་ཤིང་སེམས་ཉིད་རྣལ་དུ་ཕེབས་པ་ལ་གྲོལ་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་གཏན་དུ་དེ་ལྟར་གནས་པས་ཐེག་པ་ཐུན་མོང་པ་ལས་འཕགས་སོ། །དེས་ན་གྲོལ་བའི་དཔེ་ནི་ཨཱ་ལི་ཀཱ་ལིའི་འབྲུར་ཡེ་ནས་སྨིན་པ་ལ་ད་སྨིན་རྒྱུ་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་གསེར་ཡེ་ནས་སེར་པོ་ཡིན་པ་ལ་ད་སེར་པོར་འགྲོ་རྒྱུ་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡེ་གྲོལ་ལ་གསུམ་སྟེ། ཡེ་གྲོལ་གྱི་གོ་བ། འཇོག་པའི་འཐད་པ། གྲོལ་ལུགས་སོ། །ཡེ་གྲོལ་གྱི་གོ་བ་ནི་གློ་བུར་བ་མ་ཡིན་པར་ཐོག་མ་ནས་གྲོལ་ཟིན་པས་ད་བསྐྱར་ནས་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པའི་གནད་ནི་རིག་པ་ཉིད་འཁྲུལ་མ་མྱོང་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཡེ་གྲོལ་དུ་འཇོག་པའི་འཐད་པ་ལ་ གསུམ། རིགས་པའི་འཐད་པ། ལུང་གིས་འཐད་པ། གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པའོ། །རིགས་པས་འཐད་པ་ནི་ཡེ་ཉིད་ནས་རིག་པ་ཉིད་གྲོལ་བའི་གནད་ནི། རིག་པ་ལ་གཞི་མེད་པས་ལྡོགས་མེད་པ་དང་། རྩ་བ་མེད་པས་བྱུང་ས་མེད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པས་སྒྲ་སྤྱིས་གཏན་ལ་མི་ཕེབས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པས་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པའོ། །དེ་ཡང་ཡེ་གྲོལ་ཡིན་པའི་རྟགས་སུ་སྒོམ་སྒྲུབ་གང་གིས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་མཐོང་བ་མེད། དེའང་རྒྱུ་འབྲས་རྗེས་མེད་ཀྱི་རིགས་པས་འཐད་དེ། རིག་པ་ལ་རྒྱུ་མེད་པས་འབྲས་བུ་མེད་དེ། ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་མི་སྲིད་དོ། །ལུང་གིས་འཐད་པ་ནི། བརྩོན་པ་དོན་ལྡན་ལས། ཡེ་ནས་གྲོལ་བའི་སེམས་ཉིད་ནི། །ཕྱི་ནས་གྲོལ་རྐྱེན་ག་ལ་སྲིད། །ཅེས་སོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པ་ནི། གཏད་ཡལ་རང་གཞག་གི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འགྲུབ་སྟེ། གཏད་ས་ཡེ་ནས་གྲོལ་བས་དེ་ཉིད་རང་སར་གྲོལ་ཏེ། ཡེ་ཉིད་ནས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའང་སེམས་ལ་བྱུང་ས་མེད་པ་དང་། གནས་ས་མེད་པ་དང་། འགྲོ་ས་མེད་པའི་གནད
Chinese
因为是顿脱，故而显现清净。因为是边脱，故而四边止息。因为是一脱，故而众多皆空。如是说。第二是关于本解脱，自解脱，顿脱，边脱，一脱的自性广说的五种。第一，关于本解脱，依赖于无须重做的要点，从而无需依赖观修努力而得以显示，本，是普遍一般，无为和无勤的意思，从任何地方也没来，到任何地方也没去，在任何地方也没有住的意思。解脱，不是像解开一样，所以，观修不用努力。解脱，是安住于自性，没有造作的意思。这样，身语意安住于自性，心性自然安住叫做解脱。而且恒常如此安住，所以胜于共同小乘。因此，解脱的比喻就像，阿里的果实本来就成熟了，现在没有再成熟的必要一样。或者，黄金本来就是黄色的，现在没有再变黄的必要一样。本解脱有三种，本解脱的理解，安立的道理，解脱的方式。本解脱的理解是，不是突然的，而是从一开始就解脱了，所以现在没有再次解脱的必要，这个要点是从觉性本身没有迷乱而产生的。安立为本解脱的道理有三种，理证的道理，圣言量的道理，论式的道理。理证的道理是，本来觉性本身就是解脱的要点是，觉性没有基础所以不可逆转，没有根源所以没有产生的地方，没有体性所以无法用言语确定，没有生所以没有解脱的必要。而且，作为本解脱的标志，无论什么禅修都不会见到体性。这也是用无因无果的道理来证明的，因为觉性没有原因所以没有结果，所以不可能有业和异熟果。圣言量的道理是，在《有意义的精进》中说：本来解脱的心性，怎么可能有外在的解脱因缘呢？如是说。论式的道理是，用委任消逝自立的论式来成立，委任处本来就是解脱的，所以它本身就在自己的位置上解脱，因为本来就是解脱的。而且，心没有来处，没有住处，没有去处的要点
English
Because it is immediate liberation, appearances are purified. Because it is liberation from extremes, the four extremes cease. Because it is single liberation, the many are empty. Thus it is said. Secondly, there are five aspects of extensively explaining the nature of original liberation, self-liberation, immediate liberation, liberation from extremes, and single liberation. First, regarding original liberation, it is shown that there is no need to rely on contemplation and effort, based on the key point of not needing repetition. "Original" means pervasive and general, signifying absence of action and effort, meaning it does not come from anywhere, does not go anywhere, and does not abide anywhere. "Liberation" is not like untying, so there is no need to strive through contemplation. "Liberation" means abiding in its own state, without contrivance. Being so, body, speech, and mind relax into their own state, and the mind itself naturally abides, which is called liberation. Moreover, it remains so permanently, thus surpassing the common vehicle. Therefore, the example of liberation is like the fruit of the Āli Kāli which is already ripe from the beginning, so there is no need for it to ripen further. Or, like gold which is already yellow from the beginning, so there is no need for it to become yellow. There are three aspects to original liberation: the understanding of original liberation, the reason for its establishment, and the manner of liberation. The understanding of original liberation is that it is not sudden, but liberated from the beginning, so there is no need to liberate again. This key point arises from the fact that awareness itself has never been deluded. There are three reasons for establishing original liberation: the reason of logic, the reason of scripture, and the reason of proof. The reason of logic is that the key point of awareness itself being liberated from the beginning is that awareness has no basis, so it is irreversible; it has no root, so there is no place of origin; it has no characteristics, so it cannot be determined by words; it has no birth, so there is no need for liberation. Moreover, as a sign of being originally liberated, no matter what meditation is done, no characteristics are seen. This is also proven by the logic of no cause and no effect, because awareness has no cause, so there is no result, so there cannot be karma and maturation. The reason of scripture is, in "Meaningful Diligence," it says: "The mind itself, liberated from the beginning, how could there be external conditions for liberation?" Thus it is said. The reason of proof is established by the proof of entrusting, vanishing, and self-establishment, the place of entrustment is liberated from the beginning, so it is liberated in its own place, because it is liberated from the beginning. Moreover, the key point is that the mind has no place of origin, no place of abiding, and no place of going.
Tibetan
་ཀྱིས་ཡེ་ནས་གྲོལ་བར་ཤེས་སོ། །གྲོལ་ལུགས་ནི། སེམས་སྟོང་པ་ཡིན་པས་གྲོལ་བྱ་བའམ། མ་གྲོལ་ཞེས་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་གདགས་སུ་མེད་པས་ཡེ་ནས་གྲོལ་ཟིན་པའི་རྟགས་སུ་ད་དེ་ནས་བསྐྱར་ནས་གྲོལ་མི་དགོས་པ་ནི་སེམས་ཉིད་ཡེ་ནས་སངས་རྒྱས་པས་ཡེ་ནས་གྲོལ་བ་དེ་ལ་གྲོལ་རྒྱུ་མེད་པར་ཤེས་སོ། །གཉིས་ པ་རང་གྲོལ་ལ་གཉེན་པོ་མེད་པའི་གནད་ལ་བརྟེན་ནས་བླ་མའི་གདམས་ངག་ལ་རག་མ་ལུས་པར་བསྟན་པ་ནི། འདི་ལྟར་སྣང་གྲག་གི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱུང་ཡང་རང་ལས་བྱུང་ཞིང་གྲོལ་ཡང་རང་གྲོལ་བས་སོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་དང་སྤྲིན་ནམ་རྒྱ་མཚོ་དང་རླབས་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་པར་ཡུལ་གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་སྒོམ་པ་དང་ལྟ་བ་དང་སྤྱོད་པ་སྐྱོན་ཅན་ལྟ་བུ་མིན་པས་ན་དོན་གྱི་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཟད་པ་ལ་བྱའོ། །རང་གྲོལ་ལ་གསུམ་སྟེ་རང་གྲོལ་གྱི་གོ་བ། རང་གྲོལ་གྱི་འཐད་པ། རང་གྲོལ་ལུགས་སོ། །རང་གྲོལ་གྱི་གོ་བ་ནི་གཉེན་པོ་མེད་པའི་དོན་ཏེ་སྣང་བ་ཉིད་སྣང་བ་ནས་རང་གྲོལ་བས་སྣང་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡང་མེད། དེ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བ་ལས་ལོགས་སུ་མེད་པའོ། །དཔེར་ན་ཆང་ནད་ཅན་ཆང་གིས་འཇོམས་པ་དང་། དུག་གིས་དུག་འཇོམས་པ་དང་། ལྕགས་ཀྱིས་ལྕགས་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བར། ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བས་ན་རང་གྲོལ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གྲོལ་དུ་འཇོག་པའི་འཐད་པ་ལ་གསུམ་སྟེ། རིགས་པས་འཐད། ལུང་གིས་འཐད། གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པའོ། །རིགས་པས་འཐད་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པས་འཐད་དེ། གྲོལ་བ་ཐམས་ཅད་རང་གྲོལ་ཡིན་པས་གཞན་གྱིས་བཀྲོལ་བ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར་འཐད་ལ། གལ་ཏེ་གཞན་གྱིས་ཡིན་ན། དངོས་པོ་གཅིག་ལ་གཟུགས་ཐ་དད་དུ་སྣང་བ་མི་འཐད་པ་བཞིན་དང་། ཤེས་པ་དེ་ཉིད་གཞན་དང་རྫས་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དང་པོའི་མཚན་ཉིད་དངོས་པོ་གཏན་ལ་ཕེབས་པ་བཞིན་རང་གྲོལ་བར་རིགས་སོ། །ལུང་གིས་འཐད་པ་ནི་སེམས་སྡེ་ལས། གྲོལ་བ་རང་བྱུང་གཞན་ལས་མིན། །ཞེས་སོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འཐད་པ་ནི། རང་གྲོལ་ཆེན་པོ་ལ་རྩོད་གཞི་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་འགྲུབ་ཅིང་འཐད་དོ། །འདི་ལྟར་སྣང་བ་རང་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། གཉེན་པོ་གཞན་ལ་རག་ལུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲོལ་ལུགས་ནི། རང་གིས་རང་གྲོལ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། གཞུང་གཞན་ནས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་ཅན་འདོད་ཆགས་ལ་ལམ་དུ་བྱས་པས་གྲོལ་བར་བཤད་པ་དང་། སྣང་བ་སྣང་བ་རང་གི་ཐོག་ནས་གྲོལ་བ་ཉིད་སྣང་བ་ལས་མ་གཏོགས་པ
Chinese
因此，了知本來解脫。解脫的方式是：因為心是空性的，所以沒有所謂的解脫或未解脫，僅僅是名言安立而已，作為本來解脫的徵象，從此以後不需要再次解脫，因為心性本來是佛，在本來解脫之中沒有需要解脫的，如是了知。第二，依賴於自解脫沒有對治的要點，而完全不依賴上師的口訣來顯示，是這樣的：顯現和聲音的一切法，雖然生起，也是從自身生起，解脫也是自解脫。例如虛空和雲，或者大海和波浪一樣。像這樣，不是依賴於其他處所的帶有過患的修行、見解和行為，因此所謂的究竟解脫，是指法窮盡之時。自解脫有三：自解脫的理解、自解脫的合理性、自解脫的方式。自解脫的理解是沒有對治之義，即顯現本身從顯現中自解脫，除了顯現之外沒有任何法性。同樣，空性等等也是由其自身而解脫，沒有另外的解脫。例如，如同醉酒之人被酒所制服，毒藥被毒藥所制服，鐵被鐵所斬斷等等相似，煩惱本身由其自身而解脫，因此稱為自解脫。安立自解脫的合理性有三：以理成立、以教證成立、以論證成立。以理成立，是以法性的道理而成立，因為一切解脫都是自解脫，不是像被其他所解脫那樣而成立。如果是由其他所解脫，那麼一個事物顯現為不同形象就不合理，並且，識本身與其他是實質相違的緣故。如同最初的自性事物被確定一樣，自解脫是合理的。以教證成立，如《心部》所說：「解脫自生非他生。」以論證成立，自解脫大，以無有爭辯之論證而成立且合理。像這樣，顯現是自解脫的，因為不依賴於其他的對治。解脫的方式是：除了自己解脫自己之外，沒有其他的，其他經論中也說到，具有貪欲者以貪欲為道而解脫，顯現從顯現自身解脫，除了顯現之外
English
Therefore, it is known to be primordially liberated. The way of liberation is: because the mind is emptiness, there is no such thing as liberation or non-liberation, it is merely a designation of words. As a sign of primordial liberation, there is no need to be liberated again from now on, because the nature of mind is primordially Buddha, and there is nothing to be liberated in primordial liberation, thus it is known. Secondly, relying on the key point that self-liberation has no antidote, it is shown that it does not completely depend on the oral instructions of the lama. It is like this: although all phenomena of appearance and sound arise, they arise from themselves, and liberation is also self-liberation. For example, like the sky and clouds, or the ocean and waves. Being like that, it is not like the faulty practice, view, and conduct that rely on other places, therefore the so-called ultimate liberation refers to the exhaustion of phenomena. There are three aspects of self-liberation: the understanding of self-liberation, the validity of self-liberation, and the way of self-liberation. The understanding of self-liberation is the meaning of having no antidote, that is, appearance itself is self-liberated from appearance, and there is no such thing as Dharma nature other than appearance. Similarly, emptiness and so on are liberated by themselves, and there is no separate liberation. For example, just as a drunk person is subdued by alcohol, poison is subdued by poison, and iron is cut by iron, etc., similarly, affliction itself is liberated by itself, therefore it is called self-liberation. There are three validities for establishing self-liberation: validity by reason, validity by scripture, and validity by logic. Validity by reason is established by the reason of Dharma nature, because all liberation is self-liberation, and it is established not like being liberated by others. If it is liberated by others, then it is unreasonable for one thing to appear as different forms, and also, consciousness itself is substantially contradictory to others. Just as the first nature of things is determined, self-liberation is reasonable. Validity by scripture, as it is said in the Mind Series: "Liberation is self-born, not from others." Validity by logic is that great self-liberation is established and reasonable by the logic of being without dispute. Like this, appearance is self-liberated, because it does not depend on other antidotes. The way of liberation is: there is nothing other than oneself liberating oneself, and other scriptures also say that those with desire are liberated by making desire the path, and appearance is liberated from appearance itself, other than appearance.