Tibetan
ན་ཏེ། །དེ་ནི་ཤེས་པར་ནུས་མ་ཡིན། །ཞེས་པས་གསལ་ལོ། །ཡེ་ཤེས་སེམས་ཡིན་པ་བཀག་ཟིན་ཏོ། །མདོར་ན་དེ་སྐད་སྨྲ་ན་བ་ལང་གི་ཁྱུར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞག་སྟེ། ལུང་རིགས་ཀྱིས་བཟློག་རིན་མི་ཆོག་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས་རྣམ་ངེས་སུ། ལོག་པའི་ལམ་ལ་མཐའ་མེད་ཕྱིར། །དེ་དག་འདིར་ནི་སྤྲོ་བྱ་མིན། །ཞེས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ་ཤེས་པར་གདམས་ཚུལ་ནི། དེ་བས་སྐྱེས་བུ་བློ་གྲོས་ཅན་དག་གིས་སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། སེམས་ནི་འདུས་ཚོགས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། །དྲི་མ་ཉིད་དང་ཡང་སྦགས་པ། །ཀུན་གཞི་སྡུད་པའི་སེམས་ལ་སོགས། །དྲི་མའི་གྲངས་སུ་གྱུར་པས་ན། །སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་དབྱེ་བ་ནི། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་སོ། །བཞི་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལ་གཉིས་ལས། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་འཁྲུལ་པའི་སྣང་བར་འཇོག་པ་ཁམས་གསུམ་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཏེ། ཐལ་འགྱུར་ལས། སེམས་ ཞེས་བྱ་བ་འཁྲུལ་རྟོག་ལ། །ཞེས་སོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི། དེ་ཉིད་ལས། ཡེ་ཤེས་རྟོག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་སོ། །ལྔ་པ་གནས་ལ་གཉིས་ལས། སེམས་ཀྱི་གནས་ཀུན་གཞི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་ཆོས་སྐུ་སྟེ། ཀློང་དྲུག་པ་ལས། ཀྱེ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ། སེམས་ཀྱི་གནས་ནི་ཀུན་གཞི་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུན་གཞི་ནི་བསམ་པའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་སྡུད་ཅིང་སེམས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་དྲན་རྟོག་ཐམས་ཅད་མི་མངའ་ཞིང་ཡུལ་ཅན་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པའི་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་སྤྲིན་དང་འདྲ་བ་ཡེ་ཤེས་ལ་སྒྲིབ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཉི་མ་དང་འདྲ་བ་གཉིས་གཅིག་པའི་ས་མེད་དེ། བསྒྲིབ་བྱ་དང་སྒྲིབ་བྱེད་ཐ་དད་དུ་གནས་པ་ལས་སེམས་དང་སེམས་ལ་སྣང་བ་འཁྲུལ་པར་ཤེས་དུས་ཕྱི་སྣང་བའི་ཡུལ་དང་དེ་འཛིན་པའི་སེམས་གློ་བུར་བ་གཞི་མེད་དུ་རྟོགས་ཤིང་ཡེ་ཤེས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་མ་འཁྲུལ་པར་ཤེས་དུས་རིག་པ་ཆོས་སྐུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ན་སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཕྱེད་པར་བྱ་སྟེ། མ་ཕྱེད་ན་ཡེ་ཤེས་སེམས་ཀྱིས་བསྒྲིབས་ནས་སྦྱོར་བའི་རང་ངོ་ལ་སྣང་མི་ནུས་པའི་སྐྱོན་ཡོད་དེ། དེ་ཉིད་ལས། ཀྱེ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ། སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་རང་གི་ངོ་བོ་མ་ཕྱེད་ན་ཉི་མ་སྤྲིན་ཕུང་གིས་བསྒྲིབས་པ་དང་འདྲ་སྟེ་ཕྱིར་སྣང་བའི་དོན་བྱེད་མི་ནུས་ སོ། །དེའི་ཕྱིར་ན
Chinese
因此，那是不可能知道的。這就清楚地表明了。智慧是心識已被否定。總之，如果這樣說，就像把牛群放在一個方向，用教證和理證都無法推翻。如法稱在《釋量論》中所說：「因為邪道無邊無際，所以在此不必詳述。」第三，教導如何認識：因此，有智慧的人們應當了解心識和智慧的區別。如《珍珠鬘》中所說：「心識是聚集產生的，既被染污又被沾染。阿賴耶識等，因為屬於染污的範疇，所以智者應當了解心識和智慧的區別。」第四，關於這兩者的本質，分為兩種：心識的本質是錯誤的顯現，具有三界的形態。如《中觀宗義》中所說：「所謂心識，就是指錯誤的念頭。」智慧的本質是不分別，如該論中所說：「智慧不是分別。」第五，關於處所，分為兩種：心識的處所是阿賴耶識，智慧的處所是法身。如《六界續》中所說：「嘿！大菩薩，心識的處所是阿賴耶識。為什麼呢？因為阿賴耶識包含了一切思維的對象，並且被認為是心識。智慧的處所是法身。為什麼呢？因為法身沒有一切的念頭和分別，也沒有執著於能知和所知的知識。」這樣看來，心識就像雲朵一樣遮蔽了智慧，而智慧就像太陽一樣，兩者沒有相同的地方。因為所遮蔽的和能遮蔽的是不同的。當認識到心識和心識的顯現是錯誤的時候，就會明白外在顯現的對象和執著於它的心識是暫時的、沒有根基的。當認識到智慧和智慧的顯現是不錯誤的時候，覺性就掌握了法身的壇城。因此，應當區分心識和智慧。如果不區分，智慧就會被心識遮蔽，而無法顯現結合的自性，會有這樣的過失。如該論中所說：「嘿！大菩薩，如果不區分心識和智慧的自性，就像太陽被雲層遮蔽一樣，無法實現外在顯現的意義。因此，
English
Therefore, that is not possible to know. This is clearly stated. The wisdom being mind has been negated. In short, if one speaks like that, it is like placing a herd of cows in one direction, and it cannot be overturned by scripture and reasoning. As Dharmakirti said in the Pramāṇavārttika, "Because the wrong path is endless, it is not necessary to elaborate on it here." Third, the way to be instructed to know: Therefore, intelligent individuals should know the difference between mind and wisdom. As it is said in the Garland of Pearls, "Mind arises from aggregation, and is both defiled and stained. The alaya-mind and so on, because they belong to the category of defilements, therefore, wise people should know the difference between mind and wisdom." Fourth, regarding the nature of these two, there are two aspects: The nature of mind is to establish the appearance of delusion, which has the form of the three realms. As it is said in the Tattvasaṃgraha, "What is called mind refers to deluded thoughts." The nature of wisdom is non-conceptual, as it is said in the same treatise, "Wisdom is not conceptual." Fifth, regarding the place, there are two aspects: The place of mind is the alaya-mind, and the place of wisdom is the dharmakaya. As it is said in the Klong Drug Pa, "Hey! Great Bodhisattva, the place of mind is the alaya-mind. Why is that? Because the alaya-mind gathers all objects of thought and is known as mind. The place of wisdom is the dharmakaya. Why is that? Because the dharmakaya does not possess all thoughts and concepts, and there is no knowledge that grasps objects as distinct." In this way, mind is like a cloud that obscures wisdom, and wisdom is like the sun, and there is no common ground between the two. Because what is obscured and what obscures are different. When one realizes that mind and the appearance of mind are mistaken, one understands that external appearing objects and the mind that grasps them are temporary and without foundation. When one realizes that wisdom and the appearance of wisdom are not mistaken, awareness gains control over the mandala of the dharmakaya. Therefore, mind and wisdom should be distinguished. If they are not distinguished, wisdom will be obscured by mind, and the self-nature of union will not be able to appear, and there will be such a fault. As it is said in the same treatise, "Hey! Great Bodhisattva, if the self-nature of mind and wisdom is not distinguished, it is like the sun being obscured by a mass of clouds, and it will not be able to accomplish the meaning of external appearances. Therefore,
Tibetan
་སེམས་ལ་མཁས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་བདག་མེད་དུ་རྟོགས་སོ། །ཡེ་ཤེས་ལ་མཁས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་རིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའོ་ཞེས་སོ། །དོན་གཉིས་པ་སོ་སོའི་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་གནས་རྟོགས་དཀའ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གནས་རྟོགས་དཀའ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཐུན་མོང་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་གནས་ངེས་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག །དབྱེ་བ་གསུམ་ལས། སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་འགྲོ་དྲུག་ཐ་དད་པའི་ཤེས་པ་རང་ག་མ་གཟུང་འཛིན་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པས་སྣང་བ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། དྲན་བསམ་རང་རྒྱུད་དུ་འཆར་བ་ན། ཐལ་འགྱུར་ལས། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་འཁྲུལ་རྟོག་ལ། །ངོ་བོ་འཇུག་ཅིང་ཁྱབ་པ་ལ། །དྲན་བསམ་རྣམས་ཀྱི་གཞི་མའོ། །ཞེས་པ་དང་། སེང་གེ་རྩལ་རྫོགས་ལས། སེམས་ཀྱིས་སྣ་ཚོགས་བག་ཆགས་སྡུད་པར་བྱེད། །ཅེས་པ་དང་། ཀློང་དྲུག་པ་ལས། མདོར་ན་འཁོར་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་སེམས་ཏེ་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་གི་རང་ག་མའི་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་སོ། །དེའང་སྣང་མི་སྣང་དུ་སེམས་འཛིན་པས་སྣང་བ་ལ་སེམས་སུ་མིང་བཏགས་སོ། །སྣང་བ་སེམས་སུ་མི་འདོད་པ་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ངེས་ཚིག་ནི་ཡུལ་ལ་སེམས་པས་ན་སེམས་ཏེ། རྟོག་བཅས་རགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་པ་དང་། རྟོག་མེད་ཕྲ་བའི་ཡུལ་ཅི་ཡང་མི་འཛིན་པ་ཙམ་གྱི་ངང་ཡུལ་དེར་སེམས་སེ་འཇོག་པས་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐལ་འགྱུར་ལས། ངེས་ཚིག་བསམ་པས་དྲན་ཡུལ་བསྐྱེད། །གང་ལ་སེམས་དང་གང་གིས་སེམས། །གང་སེམས་པ་དང་གང་ཕྱིར་སེམས། །ཞེས་སོ། །དབྱེ་བ་ལ་གཉིས་ཏེ། རང་ངོ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་པར་དབྱེ་བའོ། །དང་པོ་ལ་དག་པ་དང་། མ་དག་པའི་སེམས་གཉིས་ལས། དག་པ་ནི་འཁྲུལ་རྟོག་རགས་པས་མ་བསྐྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་རྟོག་མེད་རང་ས་ན་གནས་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་བཞི་དང་། འདོད་པའི་ཞི་གནས་རྩེ་གཅིག་པའི་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་དང་དགུའོ། །མ་དག་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་། རོ་མྱོང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་བསམ་གཏན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་རྗེས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཐམས་ཅད་དོ། །ཐལ་འགྱུར་ལས། དབྱེ་བ་དག་དང་མ་དག་པའོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་པར་དབྱེ་བ་ལ་བརྒྱད་དེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སེམས་གསལ་ལ་རྟོག་མེད་ལུང་མ་བསྟན་མེ་ལོང་གི་
Chinese
通达心的瑜伽士们了悟外境无自性。通达智慧的瑜伽士们则能掌控觉性本身的智慧。第二个意义是分别解说各自的自性，这又分为两点：分别解说心的处所难以了悟，以及分别解说智慧的处所难以了悟。第一点又分为共同的详细区分和特殊的处所确定两部分。第一部分又分为体性、词义、分类三部分。心的体性是六道众生各异的识，各自不被能取所束缚，由普遍的分别念而显现，并执著显现为我，以及伴随有忆念和思考在自身相续中显现。如《超越论》所说：“所谓心者，于错乱分别念，体性融入且遍及，忆念思考之根本。”又如《狮子圆满力》所说：“心能积聚各种习气。”又如《六界》所说：“总之，轮回的一切法，皆是执著自相之心，即六道众生各自的显现。”这是因为执持显现与不显现的心，所以将显现命名为心。不承认显现为心，之前已经说过了。词义是由于对境生起心念，所以称为心。对具有分别念的粗大境生起心念，以及对无分别念的细微境，仅仅是不执著任何事物，安住于该境中，所以称为心。《超越论》中说：“词义以思产生忆念之境，于何而心，以何而心，心何事物，为何而心。”分类有两种：分为自性和非自性，以及分为八识聚。第一种分为清净和不清净的心两种。清净的心是指未被粗大的错乱分别念所产生的智慧，无分别念安住于自身本位，即四禅、四无色定，以及欲界寂止一心之心的显现等九种。不清净的心是指各种普遍的分别念，以及与感受等同的心的所有，以及所有禅定无色定的瑜伽后，所缘境的一切。如《超越论》所说：“分类为清净与不清净。”第二种分为八识聚，即阿赖耶识的心，光明而无分别念，不作授记，如镜子一般。
English
Yogis skilled in mind realize the absence of self in external objects. Yogis skilled in wisdom master the wisdom of awareness itself. The second meaning is to separately explain the individual nature of each, which is divided into two points: separately explaining the difficulty in understanding the place of mind, and separately explaining the difficulty in understanding the place of wisdom. The first point is further divided into a common detailed distinction and a special determination of the place. The first part is further divided into essence, definition, and classification. The essence of mind is the consciousness of the six distinct realms of beings, each unconstrained by grasping, appearing through pervasive conceptualization, and clinging to appearances as self, along with the arising of memory and thought in one's own continuum. As the *Transcendent Treatise* states: "What is called mind is in confused conceptualization, its essence pervades and encompasses, the basis of all memory and thought." Also, as the *Lion's Perfect Strength* states: "The mind accumulates various imprints." Also, as the *Six Spaces* states: "In short, all the phenomena of samsara are minds that grasp their own characteristics, that is, all the appearances of the six realms of beings." This is because the mind holds onto appearances whether they appear or not, so appearances are named mind. The non-acceptance of appearances as mind has already been discussed. The definition is that it is called mind because it thinks about objects. Thinking about coarse objects with conceptualization, and with subtle objects without conceptualization, simply not clinging to anything, abiding in that state, is called mind. The *Transcendent Treatise* states: "Definition creates the object of memory through thought. On what does the mind dwell, and with what does it dwell? What is thought, and for what is it thought?" There are two classifications: dividing into self-nature and non-self-nature, and dividing into the collection of eight consciousnesses. The first is divided into pure and impure minds. The pure mind is the wisdom that is not produced by coarse confused conceptualization, the non-conceptual mind abiding in its own place, that is, the four dhyanas, the four formless absorptions, and the appearance of the mind of single-pointed quiescence in the desire realm, totaling nine. The impure mind is all the various pervasive conceptualizations, and all those with feeling and associated minds, and all those with objects following the yoga of the form and formless dhyanas. As the *Transcendent Treatise* states: "The classification is pure and impure." The second is divided into the collection of eight consciousnesses, that is, the mind of the alaya-consciousness, clear and non-conceptual, unlabelled, like a mirror.