Tibetan
་ཡོད་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་སྒྲ་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ། །དོན་གཉིས་པ་སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་གཉིས་ཏེ༑ ངོ་བོ་མདོར་བསྟན་པ་དང༌། སོ་སོའི་རང་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ནི། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་དབྱེ་བ་ནི། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་འབྱུང་བས། སེམས་ནི། རྩ་བ་མ་རིག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དྲི་མ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་འཁོར་བ་རང་ཀ་མ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཉི་མ་སྒྲིབ་པས་སྤྲིན་དང་འདྲ་ལ། ཡེ་ཤེས་ནི། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དྲི་མ་མེད་ཅིང་སེམས་ཀྱི་དྲན་བསམ་དང་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་པ་ཉི་མ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས། སེམས་ནི་བག་ཆགས་ཀུན་གྱི་གཞི། །ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དྲི་མ་ཡིན། །གཟུང་བ་ཡུལ་ལ་འཛིན་པ་སེམས། །དེ་ཕྱིར་འཁོར་བའི་ཆོས་ཉིད་དོ། །ཞེས་པ་དང༌། ཡང༌། ཡེ་ཤེས་དྲན་གཞི་ཉིད་དང་བྲལ། །ཅེས་སོ། །ཀློང་དྲུག་པ་ལས་ཀྱང༌། སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་རང་གི་ངོ་བོ་མ་ཕྱེད་ན། ཉི་མ་སྤྲིན་ཕུང་གིས་བསྒྲིབས་པ་དང་འདྲ་སྟེ་ཕྱིར་སྣང་བའི་དོན་བྱེད་མི་ནུས་སོ་ཞེས་སོ། །དེའང་སེམས་ནི། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་དང་འབྱུང་ཁུངས་དང་སོག་བྱེད་དང་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང༌། མ་རིག་པའི་ཁྱིམ་ན་རྟག་ཏུ་གནས་པས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཉི་མ་དང་འགལ་ཞིང་སྒྲིབ་པ་སྟེ། རང་ཤར་ལས། སེམས་ནི་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་སྡུད་པའོ། །སེམས་ནི་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་སློང་བའོ། །སེམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སོག་པའོ། །སེམས་ནི་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ཏེ། བག་ཆགས་དེ་ཡང་འགེགས་པར་དཀའ་བས། རང་གི་སྣང་བ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པ། མ་རིག་པ་མཉམ་དུ་གནས་པས། ཞེས་དང༌། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། སེམས་ནི་འདུས་ཚོགས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། །དྲི་མ་ཉིད་དང་ཡང་སྦགས་པས། །ཀུན་གཞི་སྡུད་པའི་སེམས་ལ་སོགས། །དྲི་མའི་གྲངས་སུ་གྱུར་པས་ན། །ཞེས་སོ། །དེའང་རིག་པ་ལ་སྒྲིབ་བྱེད་སེམས་དེ་ཡོད་པར་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་ལ། སེམས་དེས་ལས་བསགས་པས་འཁྲུལ་པ་ཉིང་འཁྲུལ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འཁོར་བའི་ལས་བྱེད་དོ། །སེམས་དེ་རིག་པ་ལས་གྲོལ། དག་ཟད་བྱུང་ན་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིག་པ་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་བྲལ་བྱ་དྲི་མའི་ཆོས་ཡང་དག་པ་ནི། སེམས་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ལས། སེམས་དེ་བྲལ་ན་སངས་རྒྱས་ས། །ལུས་ཅན་ཀུན་གྱི་དྲི་མ་ཟད། །འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་སེམས་དེས་འགྲོ། །དེ་མིན་འགྲོ་བར་ནུས་མིན་ཏེ། །དེ་ཕྱིར་འགྲོ་རྣམས་འཁྲུལ་འཁོར་བཞིན། །ཅེས་སོ། །སེམས་དེ་ཡང་ཡུལ་སྣང་འདི་དང་འདིའོ་ཞེས་བརྡ་དང་མིང་དང་སྤྱི་འཛིན་པ་གཟུང་བ་ཡུལ་གྱི་སེམས་དང༌། དེའི་ཁྱད་པར་ལ་དཔྱོད་ཅིང་ཞིབ་མོར་འབྱེད་པ་འཛིན་པ་ཡུལ་ཅན་གྱི་སེམས་གཉིས་སུ་འདུས་པ་ཡིན་པས། གཟུང་བ་ཡུལ་ལ་འཛིན་པ་སེམས་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་དགོས་པར་ཐུན་མོང་གི་གཞུང་ལས་ཀྱང༌། སེམས་འགགས་པ་དེ་སྐུ་ཡིས་མངོན་སུམ་མཛད། །ཅེས་པ་དང༌། ཚིག་གསལ་དུ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་འཇུག་པ་ཡང་རྒྱུན་ཆད་དང་ཞེས་པ་དང༌། དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ལས། སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡང་བྲལ་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་ཀྱང་མི་འདོར་བ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡེ་ཤེས་ནི། ནམ་མཁའ་ལྟར་སྤྲོས་པ་ཞི་ཞིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚད་མེད་པའི་གཞི་དང་འབྱུང་ཁུངས་འཁོར་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཆོས་སྐུའི་ཁྱིམ་ན་རྟག་ཏུ་གནས་པས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བག་ཆགས་ཀྱི་ཚང་ཚིང་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་པས་མེ་ལྟར་གནས་པ་སྟེ། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཀུན་བསྲེགས་པས། །ཡེ་ཤེས་ཉིད་ནི་མེ་བཞིན་ཟ། །ནམ་མཁའ་ཉིད་དང་མཚུངས་པ་ཡིན། །སྟོང་གསལ་རིག་བཅས་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །འདིར་མི་ཤེས་པ་ཁ་ཅིག སེམས་མེད་ན་བེམས་པོའམ་མུན་པ་ལྟར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའང་ཐོས་པ་ཆུང་བ་ཡིན་ཏེ། སེམས་མེད་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཡོད་པས་རིག་པ་འགག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའང་མ་རིག་པ་འཁྲུལ་པའི་སེམས་འགགས་པས། ཡེ་ཤེས་གསལ་བའི་ཉི་མ་འཆར་ཏེ། མཚན་མོ་སངས་པས་ཉིན་མོ་ཤར་བ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ནི། མ་རིག་པ་རིག་པའི་ཁྱབ་བྱེད་ཡིན་པས། སེམས་འགགས་དུས་རིག་པ་འགག་པར་འདོད་པའང་ཤིན་ཏུ་ནོར་བ་ཆེན་པོ་སྟེ། རིག་པས་མ་རིག་པ་ལ་ཕར་ཁྱབ་ཀྱང༌། མ་རིག་པས་རིག་པ་ལ་ཚུར་མ་ཁྱབ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་བཞིན་ནོ། །སེམས་ལ་མ་རིག་པས་ཁྱབ་པས། སེམས་ཀྱི་ཁྱབ་བྱེད་དུ་འཐད་ཀྱི། རིག་པ་ལ་མ་ཁྱབ་པས། མ་རིག་པ་རིག་པའི་དབྱིངས་○ཕནས་ལྡོག་པའམ་རྒྱུན་འཆད་པར་འདོད་དོ། །དེས་ན་སེམས་འགགས་དུས་གཞི་○བམ་རིག་པ་ཆ་དང་བཅས་པ་འགགས་ཀྱང༌། རིག་པ་མ་འགགས་ཏེ་འགག་གཞི་རིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རིག་པའང་མེད་ན་གང་གི་སྟེང་དུ་འགག་པ་བསམ་པར་འོས་སོ། །འདིར་མ་རིག་པ་སེམས་ཀྱི་ཆ་དང་བཅས་པ་འགགས་པས་རིག་པ་ཡེ་ཤེས་སུ་རྒྱས་ཏེ་མཁྱེན་པ་གཉིས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི། མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་ལས། ཐུགས་ནི་བསྐྱོད་པ་ཀུན་བྲལ་བས། །བེམས་པོ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཤེས་ཤིང་རིག་ལ་གསལ་བྱེད་སྣང༌། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་སོ་སོ་ཡིན་ཏེ། ཐུན་མོང་གི་ལུང་ལས་ཀྱང༌། སེམས་དང་སེམས་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་དག་པ་གཉིས་སུ་འབྱེད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་ནི་ཀུན་རྟོག་པ་འཁོར་བའི་ཆོས། སེམས་ཉིད་ནི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཏེ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་པ་ལས་ཀྱང༌། སེམས་ལ་སེམས་མ་མཆིས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་འོད་གསལ་བ་ལགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སེམས་ལ་ཞེས་པ་ནི་གཞི་བསྡུ་བ་སྟེ་ངོ་བོའི་གནས་ལུགས་སུ་མཚོན་ནས། སེམས་སྤྲོས་པ་ཅན་ཀུན་རྟོག་པ་དྲི་མའི་ཆོས་འཕྲོ་འདུ་དང་རྩེ་གཅིག་པ་ཁམས་གོང་མའི་འཇུག་པ་ལྟ་བུ་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་དེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན། སེམས་ཀྱི་གནས་ལུགས། སེམས་ཉིད་ཅེས་པ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཏེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གཤིས་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སུ་གནས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ༌། །སེམས་དང་སེམས་ཉིད་འབྱེད་པར་མི་ཤེས་པའི་བླུན་པོས་ཀྱང་སྡེ་སྣོད་ཤེས་པར་རློམ་པ་རྣམས་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་དུ་ཟད་དོ། །དེ་ལྟར་སེམས་དང་ཡེ་ཤེས་ལེགས་པར་ཕྱེ་ནས་ཐུན་མོང་བ་དམིགས་བཅས་ཀྱི་ཐེག་པར་སེམས་ལ་གཞི་ལམ་འབྲས་བུར་བྱེད་ཀྱང༌། དེ་ཐམས་ཅད་དོན་ཐོག་ཏུ་མ་ཕེབས་པས། ཐེག་པ་འདིར་ཡེ་ཤེས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཞི་ལམ་འབྲས་བུར་རྣམ་པར་འཇོག་པས། མྱུར་བོར་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་ལ། གཞན་དག་འཁོར་བའི་རྩ་བ་ལ་བྱང་ཆུབ་རེ་བས་རིང་མོ་ཞིག་ནའང་དེ་ཐོབ་པ་དཀའ་སྟེ། གཞི་འཆའ་ལུགས་འཛོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ཐུགས་ཀྱི་མེ་ལོང་ལས། སེམས་ལས་སངས་རྒྱས་འདོད་པ་ང་ལས་གོལ་བ་ཡིན། །ཅེས་གསུངས་སོ། །གོལ་ལུགས་ནི། རིགས་པ་དང་ལུང་གཉིས་ཀས་གནོད་པ་ཅན་ཞིག་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་ལས་སངས་རྒྱས་དང་ལམ་དང༌། གཞི་གསུམ་འཆའ་ན། འཆའ་གཞི་སེམས་དེ་ཉིད་གཟུང་འཛིན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཁྱེད་ཀྱི་གཞི་ལམ་འབྲས་བུ་རིལ་བོར་○ཕགཟུང་འཛིན་དང་བཅས་པར་ཐལ་ལོ། །འདོད་ན་སངས་རྒྱས་མི་འགྲུབ་པ་དང་གྲུབ་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཐལ་ཏེ། གཟུང་འཛིན་ལས་མ་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་སེམས་བག་ཆགས་དང་ལས་སྣ་ཚོགས་སྡུད་པ་ལྟར། གཞི་ལམ་འབྲས་བུ་ཡང་དེར་ཐལ་ལ། འདོད་ན་འཁྲུལ་པར་ཐལ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་དོ། །ཚུར་རྒོལ་བས་འདི་སྐད་དུ། སེམས་མེད་ན་དེས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་མི་རིགས་ལ། སངས་རྒྱས་དེ་དག་བྱ་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པར་ཁྱེད་ཀྱང་འདོད་པའི་
Chinese
因为是有（法）的法，所以是法身的语音表达。第二，心和智慧的区别有二：简要地揭示本体，以及详细地解释各自的自性。第一，如《摩尼宝鬘》中所说：“心和智慧的区别，智者们应当了解。”因此，心是与根本无明相应，具有染污的法，是轮回的自因，像遮蔽智慧之日的云彩。智慧是与法身相应，没有染污，不与心的忆念和思维同在，像太阳一样。如彼经中所说：“心是所有习气的根本，是有情众生的染污。心是执着所取境，因此是轮回的自性。”又说：“智慧远离忆念的处所。”《六界论》中也说：“如果不能区分心和智慧的自性，就像太阳被云层遮蔽一样，不能发挥向外显现的作用。”而且，心是业、烦恼和习气一切的根本、来源、积聚者和发起者，常住在无明的家中，与智慧之日相违背并遮蔽它。如《自显》中所说：“心是积聚所有习气的，心是发起所有习气的，心是积聚所有烦恼的，心是所有习气的根本，而且这些习气难以阻挡，因此遮蔽了自己的显现，与无明同在。”又如《摩尼宝鬘》中所说：“心是聚合产生的，又与染污相混杂，是积聚一切的阿赖耶识等，因为变成了染污的数目。”因此，因为觉性具有遮蔽的心的存在，所以称为有情。因为心积累了业，所以造作了从一个错乱到另一个错乱的轮回之业。如果心从觉性中解脱，清净穷尽，就称为佛，因为觉性远离了染污。因此，真正应当舍弃的染污之法，唯独是心。如彼经中所说：“舍弃了心就成佛，有情众生的染污穷尽。众生是由心而行，没有心就不能行。因此，众生就像错乱的轮子一样。”
English
Because it is a dharma that exists, it is the very expression of the Dharmakaya. Secondly, the difference between mind and wisdom is twofold: briefly revealing the essence, and extensively explaining their respective natures. First, as it says in the "String of Pearls": "The difference between mind and wisdom, the wise should know." Therefore, the mind is that which is associated with the root ignorance, a dharma with defilements, the self-cause of samsara, like a cloud obscuring the sun of wisdom. Wisdom is that which is associated with the Dharmakaya, without defilements, not coexisting with the mind's memory and thought, like the sun. As it says in the same text: "The mind is the basis of all habitual tendencies, it is the defilement of sentient beings. The mind grasps at objects of perception, therefore it is the nature of samsara." And again: "Wisdom is separate from the very basis of memory." Also, in the "Six Spaces": "If the essence of mind and wisdom is not distinguished, it is like the sun obscured by a mass of clouds, unable to perform the function of outward manifestation." Moreover, the mind is the basis, source, accumulator, and instigator of all actions, afflictions, and habitual tendencies, constantly dwelling in the house of ignorance, opposing and obscuring the sun of wisdom. As it says in "Self-Arisen": "The mind gathers all habitual tendencies. The mind instigates all habitual tendencies. The mind accumulates all afflictions. The mind is the basis of all habitual tendencies, and these habitual tendencies are difficult to stop, therefore obscuring one's own appearance, coexisting with ignorance." And as it says in the "String of Pearls": "The mind is the cause of arising from aggregation, and is also mixed with defilement, it is the Alaya-consciousness that gathers everything, etc., because it has become a number of defilements." Therefore, because awareness possesses the obscuring mind, it is called a sentient being. Because the mind accumulates karma, it creates the karma of wandering from one delusion to another. If the mind is liberated from awareness, purified and exhausted, it is called a Buddha, because awareness is free from defilements. Therefore, the true dharma of defilement to be abandoned is only the mind. As it says in the same text: "If the mind is abandoned, one becomes a Buddha, the defilements of all sentient beings are exhausted. Beings wander because of the mind, without it they cannot wander. Therefore, beings are like a wheel of delusion."
Chinese
是这样说的。心也是，对于“这是此地所显现的境”等境，以记号、名称和总相执持的，是所取境的心；对于它的差别进行观察和详细区分的，是能取有境的心，这二者是合在一起的。因此，所取境上执持的，就称为心。这些的必要性，在共同的论典中也说：“心止息，由身而现证。”《释论》中说：“心和心所生的作用也断绝。”《宝积经》中说：“也远离了心、意和识，也不舍弃三摩地的境界，这是如来意的不可思议的秘密。”智慧是，如虚空般戏论寂灭，是佛陀无量功德的基础和来源，与智慧海的眷属一同恒常安住在法身的家中，焚烧了烦恼和习气的所有的丛林，如火般存在。如《牟帝迦鬘》中说：“焚烧一切分别念，智慧自身如火燃，与虚空自身相同，是空明具足之自性。”这里有些不了解的人说，没有心就会变得像顽石或黑暗一样，这是因为听闻太少。即使没有心，也有智慧，因此觉性不会止息。这是因为，无明、错乱的心止息了，智慧明亮的太阳就会升起，就像夜晚过去，白天升起一样。有些人认为，无明是觉性的遍行，因此心止息时，觉性也会止息，这是非常大的错误。虽然觉性遍及无明，但无明不会反过来遍及觉性，就像佛陀的智慧一样。因为无明遍及心，所以可以作为心的遍行，但因为没有遍及觉性，所以认为无明从觉性的体性○ཕ中退转或断绝。因此，心止息时，作为基础○བ的无明及其部分虽然止息，但觉性不会止息，因为止息的基础是觉性。如果连觉性都没有，那么应该思考在什么之上止息。这里，因为无明及其心的部分止息，所以觉性增长为智慧，享用二智，如《牟帝迦鬘》中说：心是行动的
English
It is said thus. The mind is also, regarding the realm of appearance, such as "this is this place's appearance," holding onto the designations, names, and general characteristics, that is the mind of the object to be grasped; examining its distinctions and thoroughly distinguishing them, that which grasps, the mind possessing the object, these two are combined. Therefore, that which grasps onto the object is said to be the mind. The necessity of these is also stated in the common treatises: "When the mind ceases, it is directly realized by the body." In the Clear Words, it says, "The activity of the mind and what arises from the mind also ceases." In the Heap of Jewels, it says, "Also separated from mind, intellect, and consciousness, and not abandoning the state of Samadhi, this is the inconceivable secret of the Tathagata's mind." Wisdom is, like the sky, pacified from elaboration, the basis and source of the Buddha's immeasurable qualities, constantly abiding in the home of the Dharmakaya together with the retinue of the ocean of wisdom, burning all the thickets of afflictions and habitual tendencies, existing like fire. As it says in the Garland of Pearls: "Burning all conceptual thoughts, wisdom itself consumes like fire, it is the same as the sky itself, it is the nature of emptiness and clarity with awareness." Here, some who do not understand say that without mind, one would become like a stone or darkness, this is because of little hearing. Even without mind, there is wisdom, therefore awareness does not cease. This is because, when the mind of ignorance and delusion ceases, the bright sun of wisdom arises, just as when night passes and day arises. Some think that ignorance is the pervader of awareness, therefore when the mind ceases, awareness also ceases, this is a very great mistake. Although awareness pervades ignorance, ignorance does not in turn pervade awareness, just like the wisdom of the Buddha. Because ignorance pervades the mind, it is reasonable to be the pervader of the mind, but because it does not pervade awareness, it is thought that ignorance turns away or ceases from the essence of awareness. Therefore, when the mind ceases, although the basis of ignorance and its parts cease, awareness does not cease, because the basis of cessation is awareness. If there is no awareness, then it is appropriate to consider on what it ceases. Here, because ignorance and its mental parts cease, awareness expands into wisdom, enjoying the two knowledges, as it says in the Garland of Pearls: The mind is the movement of