Tibetan
་རྟོགས་པ་དང༌། ཡིད་མ་གཏད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སྣང་ལ་མ་རྟོགས་པའི་བློ་གཉིས། དཔེ་རིམ་བཞིན་སྔོན་པོ་མི་རྟག་པ་ལ་སྔོན་པོའི་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་ལྟ་བུ་ དང༌། སེར་པོ་ལ་ཡིད་གཏད་དུས་ཀྱི་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་དཔྱོད་ཀྱི་དགག་སྒྲུབ་གཞན་དུ་བཤད་དོ། །ཚད་མ་ལ་གྲངས་ངེས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན།མངོན་སུམ་ཚད་མ་དང༌། རྗེས་དཔག་ཚད་མ་གཉིས། མངོན་སུམ་ཚད་མའི་མཚན་ཉིད། རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་བ་གང་ཞིག རང་ཡུལ་གསར་དུ་རྟོགས་པ། འདི་མངོན་སུམ་བཞི་ཀ་ལ་འགྲོའོ། །མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་བའི་ཤེས་པ། དབྱེ་ན། དབང་པོའི། ཡིད་ཀྱི་མངོན་སུམ། རང་རིག །རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་དང་བཞིའོ། །རིམ་པ་བཞིན་དུ། རང་གི་བདག་རྐྱེན་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལས་དངོས་སུ་སྐྱེས་པའི་གཞན་རིག་གི་ཤེས་པ་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་བ། དབྱེ་ན། གཟུགས་འཛིན་དབང་པོའི་མངོན་སུམ། སྒྲ་འཛིན། དྲི་འཛིན། རོ་འཛིན། རེག་འཛིན་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་དང་ལྔའོ། །མཚན་ཉིད་རིམ་བཞིན། རང་གི་བདག་རྐྱེན་མིག་དབང༌། རྣ་བའི། སྣའི། ལྕེའི། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལས་དངོས་སུ་སྐྱེས་པའི་གཞན་རིག་གི་ཤེས་པ་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་བ། དབྱེ་ན། གཟུགས་འཛིན་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་ནས། རེག་འཛིན་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་མངོན་སུམ་གྱི་བར་ལྔའོ། །མཚན་ཉིད་རིམ་པ་བཞིན། རང་གི་བདག་རྐྱེན་གཟུགས་འཛིན། སྒྲ་འཛིན། དྲི་འཛིན། རོ་འཛིན། རེག་འཛིན་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལས་དངོས་སུ་སྐྱེས་པའི་གཞན་རིག་གི་ཤེས་པ་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་བ། དབང་མངོན་སྐད་ཅིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ཡིད་མངོན་ཡིན་ཏེ། རང་གི་གཟུང་དོན་གྲོགས་སུ་ཡོད་པའི་དབང་མངོན་གཅིག་གིས་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་གཞན་རིག་གི་ཤེས་པ་རྟོག་ བྲལ་མ་འཁྲུལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡིད་ཤེས་ཡིན་ཏེ། རང་གི་བདག་རྐྱེན་ཡིད་དབང་ལས་དངོས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། རང་དང་རིགས་མཐུན་པའི་རྣམ་ཤེས་སྔ་མ་བཀག་ཁ་མ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཞེས་འཆད་པ་འཐད་པ་འདྲའོ། །རང་རིག་མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་ཉིད། ཁ་ནང་ཁོ་ནར་ཕྱོགས་པའི་འཛིན་རྣམ། ཤེས་པ་ཀུན་གྱི་སྟེང་ན་ཡོད། རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་ཉིད།ཡང་དག་པའི་དོན་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བའི་འཕགས་པའི་ཤེས་པ་རྟོག་བྲལ་མ་འཁྲུལ་བ། དབྱེ་ན། ཉན་ཐོས་རང་རྒྱལ་ཐེག་ཆེན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་མངོན་སུམ་དང་གསུམ། དཔེ་རིམ་བཞིན། ཉན་ཐོས་ཀྱི་མཐོང་ལམ་དང༌། རང་རྒྱལ་གྱི་མཐོང་ལམ། ཐེག་ཆེན་གྱི་མཐོང་ལམ་ལྟ་བུའོ། །རྗེས་དཔག་ཚད་མའི་མཚན་ཉིད། ཚུལ་གསུམ་ཚང་བའི་རྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ཡུལ་ལྐོག་གྱུར་གསར་དུ་རྟོགས་པའི་བློ། དབྱེ་ན་གསུམ་ལས། དངོས་པོ་སྟོབས་ཞུགས་ཀྱི་རྗེས་དཔག་ནི། བྱས་པའི་རྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲ་མི་རྟག་པར་རྟོགས་པའི་བློ་ལྟ་བུ། གྲགས་པའི་རྗེས་དཔག་ནི། རྟོགས་ཡུལ་ན་ཡོད་པའི་རྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་རི་བོང་ཅན་ཟླ་བའི་སྒྲས་བརྗོད་རུང་དུ་རྟོགས་པའི་རྗེས་དཔག་ལྟ་བུ། ཡིད་ཆེས་རྗེས་དཔག་ནི། དཔྱད་པ་གསུམ་གྱིས་དག་པའི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་ཅེས་སོགས་ཀྱི་ལུང་རང་གི་བསྟན་བྱའི་དོན་ལ་མི་སླུ་བར་རྟོགས་པའི་བློ་ལྟ་བུའོ། །ཚད་མ་ལ་ཡུལ་ཅན་ལ་ངེས་པ་འདྲེན་ནུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། རང་ལས་ངེས་ཀྱི་ཚད་མ་དང༌། གཞན་ལས་ངེས་ཀྱི་ཚད་མ་གཉིས། དང་པོའི་མཚན་ཉིད། ཚད་མ་གང་ཞིག་རང་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པར་རང་སྟོབས་ཀྱིས་ངེས་པ་འདྲེན་པ། དཔེར་ན། རང་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པར་རང་སྟོབས་ཀྱིས་ངེས་པ་འདྲེན་པའི་རྗེས་དཔག་དང༌། མངོན་སུམ་བཞི་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པའི་མཚན་ཉིད། ཚད་མ་གང་ཞིག་རང་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པར་གཞན་སྟོབས་ཀྱིས་ངེས་པ་འདྲེན་པ། དཔེར་ན། རང་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པར་གཞན་སྟོབས་ཀྱིས་ངེས་པ་འདྲེན་པའི་རྗེས་དཔག་དང༌། མངོན་སུམ་ཚད་མ་གསུམ་ལྟ་བུའོ། ཡང་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་དཔེ་རིམ་བཞིན་ཚད་མའི་བརྡ་ལ་བྱང་བའི་སྐྱེས་བུའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཚད་མ་ལྟ་བུ་དང༌། ཚད་མའི་བརྡ་ལ་མ་བྱང་བའི་སྐྱེས་བུའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཚད་མ་ལྟ་བུའོ། །མཁས་པ་ཁ་ཅིག རང་ལས་ངེས་དང་གཞན་ལས་ངེས་ཀྱི་ཚད་མའི་མཚན་ཉིད་རིམ་བཞིན་ཚད་མ་གང་ཞིག རང་ཉིད་མི་སླུ་བ་ཅན་དུ་རང་སྟོབས་ཀྱི་ངེས་པ་འདྲེན་ནུས་པ་དང༌། གཞན་སྟོབས་ཀྱིས་ངེས་པ་འདྲེན་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དབྱེ་ན། རྗེས་དཔག་ཚད་མ་དང༌། རང་རིག་མངོན་སུམ་ཚད་མ་དང༌། དོན་བྱེད་སྣང་གི་མངོན་སུམ་ཚད་མ་དང༌། གོམས་པ་ཅན་གྱི་མངོན་སུམ་ཚད་མ་དང༌། གཞན་ལས་ངེས་ནི་འཁྲུལ་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མངོན་སུམ་ཚད་མ་སྟེ། ད་ལྟ་རྒྱང་རིང་པོའི་དམར་འབར་བ་མེའི་ཁ་དོག་ཡིན་མིན་དུ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེད་ཅིང་ཕྱིས་ཚད་མ་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ཉིད་རྒྱང་རིང་པོའི་དམར་འབར་བ་མེའི་ཁ་དོག་ཡིན་པ་ལ་མི་སླུ་བ་ལྟ་བུ་ཅན་དུ་ངེས་རྒྱུའི་རྒྱང་རིང་པོའི་དམར་འབར་བ་འཛིན་པའི་དབང་མངོན་ལྟ་བུའོ། །རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད། རང་གི་སྣང་ཡུལ་ཡིན་ན་སྤྱི་མཚན་ཡིན་དགོས་པ། རྟོག་མེད་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད། ཤེས་པ་གང་ཞིག །རང
Chinese
以及不留意的缘故，对于显现而未领悟的两种心识。例如，蓝色无常，对于蓝色，如同蓝色感官的现量；对于黄色，如同留意思考时的感官现量。关于意识思辨的破立，已在其他地方阐述。从数量确定的角度来划分量，有现量和比量两种。现量的定义是：离分别、无错乱，并且新颖地领悟自境。这适用于所有四种现量。现量的特征是：离分别、无错乱的知识。分类有：感官现量、意现量、自证现量、瑜伽现量四种。依次是：从自己的主因，有色感官直接产生的他识，是离分别、无错乱的。分类有：色受感官现量、声受、香受、味受、触受感官现量五种。定义依次是：从自己的主因，眼根、耳根、鼻根、舌根、身根直接产生的他识，是离分别、无错乱的。分类有：从色受意根现量到触受意根现量之间的五种。定义依次是：从自己的主因，色受、声受、香受、味受、触受意根直接产生的他识，是离分别、无错乱的。感官现量之后的刹那都是意现量，因为是从自己的所取境作为助伴的感官现量，以其作为直接条件而产生的他识，是离分别、无错乱的缘故。是意识，因为是从自己的主因意根直接产生的知识的缘故。因为是从与自己同类的先前识的间断处产生的知识的缘故。这样解释似乎是合理的。自证现量的定义是：仅仅朝向内在的执着相，存在于所有知识之上。瑜伽现量的定义是：从如实义的禅修力量中产生的圣者知识，是离分别、无错乱的。分类有：声闻、独觉、大乘的瑜伽现量三种。例如，声闻的见道，以及
English
and the two minds that appear but do not realize due to the reason of not paying attention. For example, blue is impermanent, for blue, like the direct perception of the blue sense organ; for yellow, like the direct perception of the sense organ when paying attention and thinking. The refutation and establishment of mental speculation have been explained elsewhere. Dividing valid cognition from the perspective of definite numbers, there are two types: direct perception and inference. The definition of direct perception is: whatever is free from conceptualization, non-erroneous, and newly realizes its own object. This applies to all four types of direct perception. The characteristic of direct perception is: knowledge that is free from conceptualization and non-erroneous. The divisions are: sense direct perception, mental direct perception, self-awareness, and yogic direct perception. In order, it is: other-knowing consciousness that is directly born from one's own substantial cause, the sense organ with form, is free from conceptualization and non-erroneous. The divisions are: form-perceiving sense direct perception, sound-perceiving, smell-perceiving, taste-perceiving, and touch-perceiving sense direct perception, and five others. The definitions in order are: other-knowing consciousness that is directly born from one's own substantial cause, the eye sense organ, the ear, the nose, the tongue, and the body sense organ, is free from conceptualization and non-erroneous. The divisions are: from form-perceiving mental sense direct perception to touch-perceiving mental sense direct perception, and five others. The definitions in order are: other-knowing consciousness that is directly born from one's own substantial cause, form-perceiving, sound-perceiving, smell-perceiving, taste-perceiving, and touch-perceiving mental sense organ, is free from conceptualization and non-erroneous. The moments after sense direct perception are all mental direct perception, because it is other-knowing consciousness that arises from one sense direct perception with its object as a companion, which immediately acts as a condition, and is free from conceptualization and non-erroneous. It is mental consciousness, because it is consciousness that is directly born from one's own substantial cause, the mental sense organ. Because it is consciousness that is born from the interruption of the previous consciousness that is of the same type as oneself. It seems reasonable to explain it this way. The definition of self-aware direct perception is: the grasping aspect that is directed only inward, exists on top of all consciousnesses. The definition of yogic direct perception is: the noble knowledge that arises from the power of meditating on the true meaning, is free from conceptualization and non-erroneous. The divisions are: Hearer, Solitary Realizer, and Great Vehicle yogic direct perception, and three others. For example, the path of seeing of the Hearer, and
Chinese
超越世俗的见道，如同大乘的见道一般。比量（inference）正量的定义：依靠具足三相之因，新证自境隐蔽法的意识。分三种，即：事物力引发的比量，如依靠所作之因，证知声无常的意识。名声引发的比量，如依靠所知境中存在的因，证知兔子的月亮可以被“月亮”这个词表达的比量。确信引发的比量，如依靠以三种考察清净的圣言量，证知布施能带来享受等圣言量不欺骗其所诠释之义的意识。 从正量作为有境能引生定解的角度来分，有自力决定之正量和他力决定之正量两种。 第一种的定义：任何正量，以自力引生自己是正量的定解。例如：以自力引生自己是正量的定解的比量，以及四种现量。 第二种的定义：任何正量，以他力引生自己是正量的定解。例如：以他力引生自己是正量的定解的比量，以及三种现量。或者，那两者的例子依次是通达正量之语的士夫相续中的正量，以及不通达正量之语的士夫相续中的正量。 一些智者认为，自力决定和它力决定的正量的定义依次是：任何正量，能以自力引生自己是不欺骗者的定解，以及以他力引生定解的二者。第一种可以分为：比量正量、自证现量正量、有作用显现的现量正量、串习者之现量正量。他力决定是具有迷乱因的现量正量，比如现在对远处燃烧的红色物体是否是火的颜色产生怀疑，之后依靠其他正量，确定自己远处燃烧的红色物体是火的颜色，成为不欺骗者，像这样需要确定远处燃烧的红色物体是火的颜色而执持的根现量。 分别念的定义：如果是自己的显现境，则必须是总相。无分别识的定义：任何意识，自
English
The path of seeing that transcends the mundane is like the path of seeing in the Mahayana. Definition of inferential valid cognition: A mind that newly realizes its object, which is hidden, based on a sign that possesses the three modes. It is divided into three types: Inference based on the power of things, such as the mind that realizes sound is impermanent based on the sign of being produced. Inference based on fame, such as the inference that realizes that the moon with a rabbit can be expressed by the word "moon" based on the sign that exists in the object to be realized. Inference based on trust, such as the mind that realizes that the words of the scriptures, which are purified by the three examinations, such as "giving leads to enjoyment," do not deceive the meaning they explain. From the perspective of valid cognition as an object-possessor being able to generate certainty, there are two types: valid cognition that is certain from itself and valid cognition that is certain from others. Definition of the first: Any valid cognition that generates certainty that it is valid by its own power. For example, inference that generates certainty that it is valid by its own power, and the four types of direct perception. Definition of the second: Any valid cognition that generates certainty that it is valid by the power of others. For example, inference that generates certainty that it is valid by the power of others, and the three types of direct perception. Alternatively, the examples of those two are, respectively, the valid cognition in the mindstream of a person who is familiar with the language of valid cognition, and the valid cognition in the mindstream of a person who is not familiar with the language of valid cognition. Some scholars believe that the definitions of valid cognition that is certain from itself and valid cognition that is certain from others are, respectively: Any valid cognition that can generate certainty that it is non-deceptive by its own power, and the two that generate certainty by the power of others. The first can be divided into: inferential valid cognition, self-cognizing direct valid cognition, direct valid cognition of functional appearance, direct valid cognition of habituation. Valid cognition that is certain from others is direct valid cognition with a cause of confusion, such as now being doubtful whether the red glow burning in the distance is the color of fire, and later relying on other valid cognition, determining that the red glow burning in the distance is the color of fire, becoming non-deceptive, like the root direct perception that needs to determine that the red glow burning in the distance is the color of fire and holds it. Definition of conception: If it is one's own appearing object, it must be a generality. Definition of non-conceptual consciousness: Any consciousness, self