Tibetan
།བདག་ལ་འདིར་སེམས་མེད་དུ་ཟད། །ཅིས་རྨོངས་བདག་ཀྱང་མ་ཤེས་ཏེ། །བདག་གི་ཁོང་ན་ཅི་ཞིག་ཡོད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་མཐར་ཐུག་ལ་ལྟོས་ཏེ་དོན་ཆེ་བར་མ་ཟད་གནས་སྐབས་ལ་ལྟོས་ནས་ཀྱང་མངོན་མཐོའི་ལུས་ལོངས་སྤྱོད་འཁོར་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་སྦྱིན་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟོད་པ་སོགས་རྟེན་འདིས་བདེ་བླག་ཏུ་སྒྲུབ་ནུས་ལུགས་ཀྱང་བསམ་མོ། །དོན་ཆེ་བའི་རྟེན་དེས་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་ཉིན་མཚན་དུ་མ་འབད་ན། རིན་པོ་ཆེའི་གླིང་ནས་ལག་སྟོང་དུ་ལྡོག་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ངོ༌། །གསུམ་པ་ནི། ལུང་གཞི་ལས། ངན་འགྲོ་དང་བདེ་འགྲོ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བ་ནི་ས་ཆེན་པོ་དང༌། དེ་ནས་བདེ་འགྲོར་སྐྱེ་བ་ནི་ཕྱག་སེན་གྱི་རྩེ་མོས་བཞེས་པའི་རྡུལ་དང་འདྲ་བར་གསུངས་པས་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་གཉིས་ཀ་ནས་རྙེད་དཀའོ། །དེ་ཙམ་དུ་རྙེད་དཀའ་བ་ཅི་ཡིན་སྙམ་ན། བཞི་བརྒྱ་པ་ལས། ཕལ་མོ་ཆེར་ན་མི་རྣམས་ནི། །དམ་པ་མ་ཡིན་ཕྱོགས་ཡོངས་འཛིན། །དེས་ན་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་རྣམས། །ཕལ་ཆེར་ངེས་པར་ ངན་འགྲོར་འགྲོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་མི་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཕལ་ཆེར་མི་དགེ་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་འཛིན་པ་མང་ལ། དེས་ཀྱང་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དང༌། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྟ་བུ་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེས་ཀྱང་བསྐལ་པར་མནར་མེད་དུ་གནས་དགོས་ན། སྐྱེ་བ་དུ་མར་བསགས་པའི་སྡིག་པ་འབྲས་བུ་མ་ཕྱུང་ཞིང་གཉེན་པོས་མ་བཅོམ་པ་རང་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངན་སོང་དུ་བསྐལ་པ་དུ་མར་གནས་དགོས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས། དེ་ལྟ་ནའང་ངན་འགྲོའི་རྒྱུ་སྔར་བསགས་འདག་ངེས་སུ་སྦྱོང་ཞིང༌། གསར་དུ་འཇུག་པའི་སྒོ་སྡོམ་པར་བྱེད་ན་བདེ་འགྲོ་མི་དཀོན་ནའང༌། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་དཀོན་ནོ། །དེ་ལྟར་མ་བྱས་ན་ངན་འགྲོར་འགྲོ་ལ། ངན་སོང་དུ་སོང་ན་དགེ་བ་མི་བྱེད་ལ་སྡིག་པ་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པས་བསྐལ་པ་དུ་མར་བདེ་འགྲོའི་མིང་ཙམ་ཡང་མི་ཐོས་པར་སྤྱོད་འཇུག་ལས་གསུངས་སོ། །པོ་ཏོ་བའི་ཞལ་ནས། འཕན་ཡུལ་ན་རྨའི་ཕྱྭ་མཁར་བྱ་བ་གདོས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དགྲས་ཕྲོགས་ནས་ཡུན་རིང་ཁ་ཉེན་པོར་སོང་བས། རྒད་པོ་གཅིག་མཁར་དེས་གདུངས་ཡོད་པ་ལ། ལན་ཅིག་མཁར་དེ་ཐོབ་ཟེར་བ་ཐོས་པས། འགྲོ་མི་ནུས་བཞིན་དུ་མདུང་ཞིག་བཟུང་ནས་བཤལ་དྲུད་བྱེད་ཅིང༌། རྨའི་ཕྱྭ་མཁར་ཐོབ་པ་འདི་རྨི་ལམ་མིན་ན་རུང་སྟེ་ཟེར་བ་ལྟར། དལ་འབྱོར་ཐོབ་པ་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་དགའ་བ་རྙེད་ནས་ཆོས་སྒྲུབ་དགོས། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བློ་དེ་ལྟ་
Chinese
我在这里简直毫无心绪。为何愚昧，我也不知晓，我的心中到底有什么？如是说。如此，就究竟而言，不仅意义重大，就暂时而言，也能轻易地以这个所依（人身）成办增上生的身体、受用、眷属圆满之因——布施、持戒、忍辱等，也应如此思维。如果具有重大意义的所依，日夜不勤奋于这二者的因，则如同从珍宝岛空手而归一般。第三，经文中说：从恶趣和善趣中死去，转生到恶趣如同大地，从恶趣转生到善趣则如同指甲尖上所取的尘土，因此从善趣和恶趣二者中都难以获得（人身）。如果想知道为何如此难以获得，四百颂中说：大多数人并非贤善，执持一切恶行。因此，凡夫俗子们，大多数必定会堕入恶趣。如是说，如同人等也大多执持不善十业等，因此也会堕入恶趣。此外，如果像对菩萨生起嗔恨，仅仅一刹那，也要在地狱中住无数劫。那么，对于多生累积的罪业，果报尚未成熟，也未以对治力摧毁，存在于自相续中的众生，更不用说要在恶道中住无数劫了。即使如此，如果能清净往昔所造的恶趣之因，并关闭新造恶业之门，那么获得善趣也并非难事。然而，能做到这样的人却非常稀少。如果不这样做，就会堕入恶趣。一旦堕入恶趣，就不会行持善法，而会持续造恶，因此如《入行论》中所说，无数劫中连善趣的名字都听不到。博朵瓦尊者说：在彭域（འཕན་ཡུལ།）有个叫玛恰卡尔（རྨའི་ཕྱྭ་མཁར།）的大城堡，被敌人夺走后，长期处于危险之中。有个老人非常关心这座城堡。有一次，他听说城堡夺回来了，即使不能行走，也拄着长矛拖着身体，说：玛恰卡尔夺回来了，但愿这不是梦啊！同样，获得暇满人身，也应该像他一样感到欢喜，并努力修法。如是说，应该生起这样的心。
English
I am utterly without mind here. Why am I so foolish, I do not know. What is it that is within me? Thus he spoke. Thus, in terms of the ultimate, it is not only of great importance, but in terms of the temporary, one should also think of how this basis (human body) can easily accomplish the cause of the prosperity of higher realms, such as body, enjoyment, retinue, and abundance, such as generosity, ethics, patience, and so on. If that basis of great importance does not strive day and night for the cause of these two, it seems like returning empty-handed from a treasure island. Third, in the root text, it says: Dying and transmigrating from the lower realms and the higher realms, going to the lower realms is like the great earth, and being born in the higher realms is like the dust taken from the tip of a fingernail, therefore it is difficult to obtain from both the higher and lower realms. If you wonder why it is so difficult to obtain, the Four Hundred Verses say: For the most part, people are not virtuous, they hold on to all kinds of evil. Therefore, ordinary beings, for the most part, will certainly go to the lower realms. As it is said, like people and so on, most hold on to the ten non-virtuous actions and so on, therefore they will also go to the lower realms. Furthermore, if like being angry with a Bodhisattva, even for a single moment, one must remain in hell for eons. Then, for the sins accumulated in many lifetimes, the fruit has not yet ripened, nor has it been destroyed by the antidote, those who have it in their own minds, what need is there to say that they must remain in the lower realms for eons? Even so, if one purifies the cause of the lower realms accumulated in the past, and closes the door to newly entering, then it is not difficult to obtain the higher realms. However, such a thing is very rare. If you do not do so, you will go to the lower realms. Once you go to the lower realms, you will not do good, but will constantly do evil, therefore, as it is said in the Bodhisattvacharyavatara, for countless eons, you will not even hear the name of the higher realms. Potowa said: In Phenyul, there was a large fortress called Ma'i Phyakhar, which was captured by the enemy and was in danger for a long time. An old man was very concerned about this fortress. Once, he heard that the fortress had been recaptured, and even though he could not walk, he held a spear and dragged himself, saying: Ma'i Phyakhar has been recaptured, I hope this is not a dream! Similarly, upon obtaining leisure and endowment, one should also find such joy and strive to practice the Dharma. As it is said, one should generate such a mind.
Tibetan
བུ་རྙེད་རྙེད་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དལ་བའི་རྟེན་ལ་སྙིང་པོ་ལེན་འདོད་མཚན་ཉིད་ཚང་བ་ཞིག་སྐྱེད་པ་ལ་ཆོས་བཞི་བསམ་དགོས་སོ། །དེ་ ལ་སྒྲུབ་དགོས་པ་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། བདེ་བ་སྒྲུབ་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བ་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲུབ་ནུས་པ་ནི། ཕྱིའི་རྐྱེན་བཤེས་གཉེན་དང་ནང་གི་རྐྱེན་དལ་འབྱོར་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཚེ་འདིར་སྒྲུབ་དགོས་པ་ནི། འདིར་མ་བསྒྲུབས་ན་སྐྱེ་བ་དུ་མར་དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ལྟ་ཉིད་ནས་སྒྲུབ་དགོས་པ་ནི། ནམ་འཆི་ལ་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་གསུམ་པས་ནི་སྐྱེ་བ་རྟིང་མ་རྣམས་སུ་ཆོས་བྱའོ་སྙམ་ནས་འདོར་བའི་ལེ་ལོ་འགོག་ལ། བཞི་པས་ནི་ཚེ་འདིར་སྒྲུབ་དགོས་ཀྱང༌། ལོ་ཟླ་བ་ཞག་སྔ་མ་རྣམས་ལ་མ་གྲུབ་ཀྱང་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ལ་བསྒྲུབས་པས་ཆོག་སྙམ་ནས་མི་འཇུག་པའི་ལེ་ལོ་འགོག་པས། དེ་གཉིས་མྱུར་དུ་སྒྲུབ་པར་བསྡུས་ནས་གསུམ་དུ་བྱས་ཀྱང་ཆོག་གོ །དེ་ལྟར་ན་འཆི་བ་དྲན་པ་ནི་འདིར་ཡང་འབྲེལ་མོད། འོན་ཀྱང་ཚིག་ཚོགས་ཆེ་བས་འོག་ཏུ་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྒོ་སྣ་ཚོགས་ནས་བསམས་ན་བློའི་འཁུལ་ཆེ་བས་སྔར་བཤད་པ་ལྟར་བསམ། དེ་ཙམ་མི་ནུས་ན། དལ་འབྱོར་གྱི་ངོ་བོ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་དང༌། གནས་སྐབས་དང་མཐར་ཐུག་གི་སྒོ་ནས་དོན་ཆེ་ལུགས་དང༌། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་རྙེད་དཀའ་ཚུལ་དུ་བསྡུས་ཏེ། ཇི་ལྟར་འཚམ་པ་རེ་སྔར་བཤད་པ་ནས་བླངས་ལ་བསྒོམ་མོ། །དེ་ལ་རྒྱུའི་སྒོ་ནས་རྙེད་དཀའ་བ་ནི། སྤྱིར་བདེ་འགྲོ་ཙམ་ཞིག་ཐོབ་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ དགེ་བ་རྣམ་དག་སྣ་གཅིག་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། །ཁྱད་པར་དུ་དལ་འབྱོར་ཚང་བ་ཐོབ་པ་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པས་གཞི་བཟུང༌། སྦྱིན་སོགས་ཀྱིས་གྲོགས་བྱས། སྨོན་ལམ་དྲི་མ་མེད་པས་མཚམས་སྦྱོར་བ་སོགས་དགེ་རྩ་མང་པོ་ཞིག་དགོས་ན། རྒྱུ་དེ་ལྟ་བུ་སྒྲུབ་པ་ཡང་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བར་སྣང་བས་དེ་ལ་དཔགས་ནས། འབྲས་བུ་བདེ་འགྲོའི་རྟེན་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་རྙེད་དཀའ་བར་སེམས་པའོ། །འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་རྙེད་དཀའ་བ་ནི། རིགས་མི་མཐུན་ངན་འགྲོ་རྣམས་ལ་བལྟོས་ཏེ་བདེ་འགྲོ་ཙམ་ཡང་སྲིད་མཐར་སྣང་ལ། རིགས་མཐུན་བདེ་འགྲོ་ལ་བལྟོས་ཏེ་ཡང་དལ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་ཆེས་དཀོན་པར་སྒོམ་པའོ། །དགེ་བཤེས་དོལ་པས་འདི་ལ་ནན་ཆེར་མཛད་པས། ཆོས་གཞན་ཀུན་དེས་སྣ་དྲངས་ནས་བྱུང༌གསུང་བ་ལྟར་ཡི
Chinese
应当反复地修习暇满。如此为了生起想要在闲暇之身取精华，具足特征的身，需要思维四法。其中需要修习的是：一切有情都想要快乐，不想要痛苦。成办快乐和遣除痛苦也完全依赖于殊胜的佛法。能够修习的原因是：外缘是善知识，内缘是具足闲暇。而且必须今生修习的原因是：如果今生不修习，多次转生中难以获得闲暇。必须现在就修习的原因是：因为不能确定何时死亡。其中第三个（原因）是阻止认为在以后的转生中修法的懈怠，第四个（原因）是阻止认为即使今生需要修习，但即使在之前的年月日子里没有成就，在以后的年月日子里修习也可以的懈怠。因此，将这两个合并为迅速修习，合为三个也可以。如此，忆念死亡也与此相关，但是因为语句繁多，所以在下面讲述。如此，如果从各种角度思维，会使思维混乱，因此按照之前所说的那样思维。如果不能做到那样，就将闲暇的自性如何，从暂时和究竟的角度来说明意义重大，从因和果的角度来说明难以获得的方式归纳起来，按照如何合适，从之前所说的内容中提取出来修习。其中从因的角度来说明难以获得是：总的来说，仅仅获得善趣，也需要行持戒律等清净的善法一种。特别是获得圆满的闲暇，需要以清净的戒律为基础，以布施等作为帮助，以无垢的愿望作为连接等，需要许多善根。像这样的因的修习也显得非常少，因此根据这个来思考，果，善趣之身总的来说，特别是难以获得。从果的角度来说明难以获得是：相对于种类不同的恶趣，仅仅是善趣也显得非常稀少。相对于种类相同的善趣来说，暇满的特殊性也极为稀有，应当如此修习。格西多巴对此非常强调，说其他一切佛法都由此引导而生。
English
One should repeatedly meditate on leisure and endowment. Thus, in order to generate the desire to take the essence of a leisure body, a body that possesses all the characteristics, one needs to contemplate the four dharmas. Among them, what needs to be practiced is: all sentient beings want happiness and do not want suffering. Achieving happiness and eliminating suffering also completely depend on the excellent Dharma. The reason why one can practice is: the external condition is a spiritual friend, and the internal condition is having leisure and endowment. Moreover, the reason why one must practice in this life is: if one does not practice in this life, it will be difficult to obtain leisure and endowment in many lifetimes. The reason why one must practice right now is: because one cannot be certain when one will die. Among them, the third (reason) is to prevent the laziness of thinking that one will practice the Dharma in future lives, and the fourth (reason) is to prevent the laziness of thinking that even if one needs to practice in this life, it is okay to practice in the future years and months even if one has not achieved it in the previous years, months, and days. Therefore, combining these two into rapid practice, it is okay to combine them into three. Thus, remembering death is also related to this, but because there are many words, it will be explained below. Thus, if one thinks from various angles, it will cause confusion in thinking, so think as previously stated. If one cannot do that, then summarize how the nature of leisure is, explaining the great significance from the perspective of temporary and ultimate, and explaining the difficulty of obtaining it from the perspective of cause and effect, and extract and practice from what was previously said according to what is appropriate. Among them, explaining the difficulty of obtaining it from the perspective of cause is: in general, just obtaining a good rebirth requires practicing one kind of pure virtue such as morality. In particular, to obtain complete leisure and endowment, one needs to take pure morality as the foundation, with generosity and so on as help, and with pure aspirations as the connection, etc., many roots of virtue are needed. The practice of such a cause also seems very small, so based on this, think that the result, the body of a good rebirth in general, is particularly difficult to obtain. Explaining the difficulty of obtaining it from the perspective of result is: relative to the different kinds of bad rebirths, just a good rebirth seems very rare. Relative to the good rebirths of the same kind, the particularity of leisure and endowment is also extremely rare, one should meditate in this way. Geshe Dolpa emphasized this very much, saying that all other Dharmas arise from being guided by this.