Tibetan
་ནི་མཁྲིས་པ་དང་ཁྲག་རྒྱས་པའི་ཚ་བའི་ནད་སྐྱེད་དོ། །སྨན་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བལྟ་སྟེ། ལ་ལས་ནི་ནང་ཞི་བར་བྱེད། ལ་ལས་ནི་ནད་ལྡང་བར་བྱེད་དེ། ཐ་མལ་ནི་ཉམས་ཐ་མལ་པར་གནས་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་སྨན་གྱི་མཐུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚ་བ་དང༌། བསིལ་བའི་ཡོན་ཏན་ཡིན་ནོ། །སྨན་ཞུ་བའི་རྗེས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མངར་བ་དང༌། སྐྱུར་བ་དང༌། ཚ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །སྨན་གྱི་ཡོན་ཏན་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། ལྕི་བ་དང༌། རྟུལ་བ་དང༌། བསིལ་བ་དང༌། སྣུམ་པ་དང༌། འཇམ་པ་དང༌། བསྐ་བ་དང༌། མཉེན་པ་དང༌། བརྟེན་པ་དང༌། རབ་ཏུ་ཕྲ་བ་དང༌། སྐམ་བག་ཅན་ནོ། །འདི་ལས་བཟློག་ན་ཉི་ཤུར་སྦྱར་རོ། །ནད་གསོ་བའི་བྱེ་བྲག་ནི་དབྱར་དགུན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང༌། སྨན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང༌། སྨན་སྦྱོར་ཞིང་གཏོང་བའི་ལས་ལ་མཁས་པ་དང༌། འདི་གསུམ་སྦྱར་ཞིང་ལོགས་པར་སྦྱོར་བ་ནི། ནད་མེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གཅིག་པུ་སྟེ། མཆོག་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་འདི་གསུམ་ལྟར་མ་འབྱོར་ཏེ། ཆུང་ངམ་ལོག་པར་སྦྱར་ཏམ། ལྷག་པར་སྦྱར་ཏེ་ཆེས་ན་ནད་ཀྱིས་ཉེན་པ་ཡིན་ཏེ། ནད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ནད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་མ་སྙོམས་པ་ལས་ནད་དུ་ འགྱུར་རོ། །ནད་མེད་པ་ནི་རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་གྱི་ནད་གཞི་འཕྲོད་ཅིང་སྙོམས་ན་ནད་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །ནད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཅིག་ནི་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་དག་གི་ནད་རྟག་པ་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །འཕྲལ་དུ་སྣང་པ་དང༌། མ་འཕྲོད་པ་མ་སྙོམས་པ་ལས་ནད་དུ་གྱུར་པ་ནི། གློ་བུར་གྱི་ནད་ཡིན་ཏེ། འདི་དང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །ནད་འདི་གཉིས་ཀྱང་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ནད་ཀྱི་གནས་ཀུན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང༌། གཏི་མུག་གཉིས་ཀྱི་ཡིད་ཡིན་ཏེ། འདི་གཉིས་ནད་གཞིར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ནད་ཀྱི་ཐབས་བརྟག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བལྟ་བ་དང༌། ལག་པའི་མྱང་བས་རེག་པར་བྱ་བ་དང༌། ནད་ཐབས་དྲི་བ་དང་གསུམ་གྱིས་བརྟག་གོ །དེ་ལ་ནད་པའི་ནད་བརྟག་པ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། སྔར་ནད་གཞིར་གྱུར་པའི་ཁ་ཟས་མི་འཕྲོད་པའི་ལྕི་ཡང་ཟོས་རྗེས་དཔྱད་པ་དང༌། ནད་གང་ཡིན་པའི་ཚུལ་ལས་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང༌། ནད་ཀྱི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པ་དང༌། ནད་དུ་འགྱུར་བའི་ཁ་ཟས་ལ་སོགས་པ་ཟོས་པར་གྱུར་པས་ནད་ཆེར་གྱུར་པ་དང༌། ནད་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ་ནད་ཀྱི་མིང་ཅི་ཡིན་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པ་དང༌། འདི་ལྟ་བུ
Chinese
会引发胆和血增盛的热病。 药物的差别有三种观察方式：有些能使内在平静，有些会使疾病加剧，一般的则保持在普通状态。 还有，药物的力量有两种：热性和凉性的功德。 药物消化后的味道有三种：甜味、酸味和热性。 药物的功德有十种：沉重、粗糙、凉、油腻、柔软、涩、滑、稳定、极细微和干燥。 与此相反则加倍为二十种。 治疗疾病的差别在于冬夏的差别、药物的差别、精通药物配制和施用之法，这三者结合并分别运用，是使人不生病的唯一原因，是殊胜的。 如果这三种方式没有掌握，或者配制过少或错误，或者配制过多，都会有疾病的危险，应该认识到这是疾病。 所谓疾病，是由于风、胆、涎不平衡而变成疾病。 所谓无病，是风、胆、涎的病基健康且平衡，就是无病的自性。 所谓疾病，总的来说有两种：一种是饥饿和口渴等疾病，是恒常的、自性存在的。 另一种是立即显现，由于不适宜和不平衡而变成疾病，这是突发性疾病，与前一种合为两种。 这两种疾病也要根据身体和心理的差别，来认识疾病的所有状态，分为两种。 其中，贪欲和愚痴是心的，这两种被认为是疾病的基础。 检查疾病的方法有三种：观察、用手触摸诊脉、询问病情，通过这三种方式进行检查。 检查病人的疾病也有五种方式：首先检查之前作为病因的不适宜的食物，吃了轻重食物后的情况；其次，从疾病的状况来了解；再次，认识疾病的本质特征；再次，因为吃了会导致疾病的食物等而使疾病加重；再次，明确认识疾病，区分疾病的名称是什么；像这样
English
It generates hot diseases that increase bile and blood. The differences in medicine are viewed in three ways: some pacify internally, some aggravate the disease, and the ordinary ones remain in a normal state. Furthermore, the power of medicine is twofold: the qualities of heat and coolness. The aftertaste of medicine after digestion is threefold: sweet, sour, and hot in nature. The qualities of medicine are tenfold: heavy, rough, cool, oily, soft, astringent, smooth, stable, extremely subtle, and dry. If reversed from this, it is combined into twenty. The distinction in curing diseases lies in the difference between summer and winter, the difference in medicine, and expertise in the work of compounding and administering medicine. Combining and separately applying these three is the sole cause of preventing disease, and it is supreme. If these three aspects are not attained, or if they are compounded too little or incorrectly, or if they are compounded excessively, there is danger of disease, and it should be recognized as disease. What is called disease is when wind, bile, and phlegm are not in balance, it transforms into disease. What is called absence of disease is when the basis of wind, bile, and phlegm is healthy and balanced, it is the nature of being without disease. What is called disease is, in short, of two kinds: one is the disease of hunger and thirst, which is constant and exists by nature. The other is what appears immediately, and what becomes disease from being unsuitable and unbalanced is a sudden disease, and these are the two kinds. These two diseases should also be understood in two ways, according to the difference between body and mind, in all states of disease. Among them, attachment and ignorance are of the mind, and these two are shown as the basis of disease. The method of examining disease is threefold: observation, touching by feeling with the hand, and questioning about the disease, and examination is done through these three. Examining the patient's disease is also fivefold: first, examining the previous unsuitable food that became the cause of the disease, after eating light or heavy food; second, understanding from the condition of what the disease is; third, understanding the characteristic of what the substance of the disease is; fourth, the disease becomes aggravated because of eating food, etc., that causes disease; fifth, clearly recognizing the disease and distinguishing what the name of the disease is; like this.
Tibetan
ས་ནད་ཀྱི་ཚུལ་རྟོགས་པར་བྱའོ། །ཡང་ནད་ཀྱི་ཚུལ་བརྟག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡུལ་སའི་བྱེ་བྲག་དང༌། ལུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་མུ་བལྟ་སྟེ། དེ་ལ་ཡུལ་སའི་བྱེ་བྲག་གི་ཆུ་དང་ཤིང་རྩི་ཉུང་ཞིང༌། རི་ཉུང་སྐམ་ས་ཆེ། རུས་པ་ཅན་རླུང་ཆེ་བའི་ཡུལ་དེ་ལྟ་བུ་ནི། རླུང་ནད་ལྷག་པར་ཆེ་ཞིང་ཁྲག་ནད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡུལ་སྤྱི་སེར་ཆེ་སྟེ། ཆུ་མང་རི་ཤས་ཆེ་སྟེ། ཤིང་མེད་པའི་ཡུལ་འདི་ལྟ་བུ་ལས་ནི་བད་ཀན་ལྷག་པར་ཆེ་ཤིང་རླུང་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ། །སྐམས་དང་གཤེར་ས་དེ་གཉིས་ཆ་མཉམ་སྟེ། ཐུན་མོང་ཙམ་དུ་གྱུར་ན་རླུང་དང་བད་ཀན་དང་མཁྲིས་པ་ལ་སོགས་པའི་ནད་ཀྱང་ཆེས་མཉམ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཡུལ་ས་ལས་བལྟ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །སྨན་པས་ ནད་ཀྱི་དམིགས་གསོ་དཀའ་སླ་ལས་སྨན་སྦྱར་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནད་ཀྱིས་བཏབ་ནས་སྐད་ཅིག་ཐང་ཅིག་ནས་ལོ་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡུན་ཇི་སྲིད་ལོན་པ་དང༌། འཕྲལ་དུ་ནད་ཀྱིས་ཐེབས་པའི་ཚབས་ཆེ་ཆུང་གི་དམིགས་ལས་བརྟགས་ཏེ། སྨན་པས་སྨན་སྦྱར་བར་བྱའོ། །སྨན་པས་སྨན་གཏང་བ་ཡང་མདོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྟོད་དུ་དྲང་ཞིང་སློན་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་བཀྲུ་ཞིང་སྦྱང་བར་བྱ་བ་དང༌། ནད་ཞི་བར་བྱ་བའི་སྨན་གཏང་བ་དང་གཉིས་སོ། །ལུས་ལས་བྱུང་བའི་ནད་རྣམས་རིམ་པས་གསོ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་སྨན་བཟང་སྟེ། སྨན་ལངས་པ་ནས་གཏང་བ་དང༌། བཀྲུ་སྨན་གཏང་བ་དང༌། སློན་སྨན་གཏང་བ་དང༌། ཏིལ་མར་དང་སྨན་མར་དང༌། སྦྲང་རྩི་ལ་སོགས་པ་བཏང་ཞིང་གསོའོ། །སེམས་ཀྱི་ནད་གསོ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བློ་དང་ལྡན་པ་དང་བརྟན་ཞིང་དགའ་བ་དང་ལྡན་པ་དང༌། གཞན་གྱིས་བརྙས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པས་སེམས་མི་དགའ་ཞིང་འཁྲུགས་པར་གྱུར་ན། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཚོད་ཇི་ཙམ་པ་དང༌། ཅི་འདྲ་བ་ལ་སོགས་པ་རིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསམས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ནད་གསོ་པ་འདི་ནི་སེམས་ནད་གསོ་བའི་མཆོག་ཡིན་ནོ། སྨན་བཏང་ཞིང་ནད་གསོ་བའི་དཔྱད་ཐབས་མདོ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྨན་པ་དང༌། སྨན་དང༌། ནད་གཡོག་དང༌། ནད་པ་དང་རྣམ་པ་བཞིའོ། །ནད་གསོ་བའི་མདོ་རྣམ་པ་འདི་བཞི་པོའི་རེ་རེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་བཞི་སྟེ། བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་ན། ནད་གསོ་པ་ལ་སོགས་པ་སྨན་དཔྱད་ཐམས་ཅད་བྱར་རུང་ངོ༌། །དེ་ལ་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་བཞི་དང་ལྡན་ན་སྨན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གང་ཞེ་ན། སྨན་པ་ཆེན་པོ་མཁས་ཤིང་ལུགས་ཆེ། ཀུན་གྱི་སྟེགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན། སྨན་དཔྱད་ཀྱི་གཙུག་ལག་བཤད་པ། དཔྱད་ཀྱི་ལུང་ལེགས་པར་ལོ་བས་པ་ཡིན།
Chinese
应当了解土地疾病的情况。此外，诊断疾病的方法也有两种：一是根据地域的差别，二是根据身体的差别，这两种情况需要反复观察。其中，地域差别是指水和树木稀少，山少而旱地多，多骨骼且风大的地方，这种地方的风病特别严重，并且会转化为血病。地域整体呈黄色，水多山多，没有树木的地方，这种地方的黏液病特别严重，并且也会转化为风病。干燥和潮湿两种土地比例相等，处于共同的状态时，风、黏液和胆汁等疾病也会非常均衡。因此，从地域角度观察疾病的方法分为三种。医生根据治疗疾病的难易程度来配药也有两种方法：一是根据疾病发生后持续的时间长短，从短暂的一瞬间到数年数月，二是根据疾病突然侵袭的严重程度来判断，医生应该根据这些来配药。医生用药也有两种主要方式：一是向上引导，从催吐等方法开始，进行清洗和净化；二是使用能够平息疾病的药物。对于身体产生的疾病，按顺序治疗是最好的方法，首先使用能够使药物生效的药物，然后使用泻药，再使用催吐药，之后使用芝麻油和药油，以及蜂蜜等进行滋养和治疗。治疗心理疾病的方法是具备智慧和稳定的心态，并且保持快乐。如果因为受到他人的轻视等原因而感到不悦和烦躁，应该根据自己的能力和状况，通过理性的方式进行思考，从而治疗心理疾病，这是治疗心理疾病的最佳方法。用药和治疗疾病的方法主要有四种：医生、药物、护理人员和病人。这四种治疗疾病的主要因素，每一种又包含四种要素，具备这十六种要素，才能进行疾病治疗等所有医疗行为。其中，具备四种功德才能称为医生，这四种功德是什么呢？伟大的医生精通医术，遵循医理，是所有人的依靠。能够讲解医学的根本，并且精通医疗的理论。
English
The conditions of earth-related diseases should be understood. Furthermore, there are two ways to diagnose diseases: one is based on the differences in geographical areas, and the other is based on the differences in the body. These two aspects need to be observed repeatedly. Among them, geographical differences refer to places where water and trees are scarce, mountains are few and dry land is abundant, and where there are many bones and strong winds. In such places, wind-related diseases are particularly severe and can transform into blood-related diseases. Areas that are generally yellowish, with abundant water and many mountains, and lacking trees, are prone to severe phlegm-related diseases, which can also transform into wind-related diseases. When dry and moist lands are equally proportioned and in a common state, diseases such as wind, phlegm, and bile will also be very balanced. Therefore, the method of observing diseases from a geographical perspective is divided into three types. There are also two methods for doctors to prescribe medicine based on the difficulty of treating the disease: one is based on the duration of the disease, from a brief moment to years and months, and the other is based on the severity of the sudden onset of the disease. Doctors should prescribe medicine based on these considerations. There are also two main ways for doctors to administer medicine: one is to guide upwards, starting with emetics and other methods, to cleanse and purify; and the other is to use medicines that can pacify the disease. For diseases arising from the body, treating them sequentially is the best method, first using medicines that can activate the effect of other medicines, then using purgatives, then using emetics, and then using sesame oil and medicinal oils, as well as honey, to nourish and treat. The method of treating mental illnesses is to have wisdom and a stable mind, and to maintain happiness. If one feels unhappy and agitated due to being despised by others, one should think rationally according to one's own abilities and circumstances to treat mental illnesses. This is the best method for treating mental illnesses. There are four main methods for prescribing medicine and treating diseases: doctor, medicine, caregiver, and patient. Each of these four main factors in treating diseases contains four elements, and when these sixteen elements are present, all medical practices, including disease treatment, can be performed. Among them, possessing four virtues is what makes a doctor, what are these four virtues? A great doctor is proficient in medicine, follows medical principles, and is a support for all. Able to explain the fundamentals of medicine and proficient in medical theory.