Tibetan
་ན། མར་མེའི་འོད་འཕྲོ་བས་རས་ཚིག་པ་ཐ་མ་དང་བར་མས་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །མཐའ་སྨོས་པས་ནི་ཐོག་མ་ཡང་སྨོས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་དེ་གཞན་ལས་སྒྲ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དམིགས་སུ་རུང་ངམ། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཚིག་གིས་བརྗོད་དུ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་དེ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཞིག་གམ། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དུས་གསུམ་རྣམས་ལས་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གནས་གྱུར་པ་རྟག་པ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྐྱེན་མི་རྟག་པ་ལ་བརྟེན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་མདོ་སྡེ་གཞན་དག་ལས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་དེ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལྟར་སྒྲིབ་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞིག་གམ། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་མཉམ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང༌། ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བ་དང༌། དམིགས་པ་ཅི་འདྲ་བ་ལ་དམིགས་པ་དང༌། གནས་ཅི་འདྲ་བ་ལ་གནས་པ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཅི་འདྲ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཡན་ལག་གོ །སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཉེ་བའི་ཡན་ལག་གོ །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཉིད་ནི་ཡན་ལག་གོ །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་ཉེ་བའི་ཡན་ལག་གོ །དེའི་འོག་ཏུ། ཞི་ཞིང་རབ་ཞི་བདེ་བར་གཤེགས་པས་མཁྱེན། །སྨྲ་བའི་ལམ་རྣམས་ཀུན་གྱིས་བརྗོད་པར་དཀའ། །ས་དང་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་འདྲ་སྟེ། །སྨྲ་བར་དཀའ་ན་ མཉན་པར་ག་ལ་ནུས། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་སྦྱར་ཞེ་ན། ཡེ་ཤེས་དེའི་བྲལ་བའི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་བསྟན་ཟིན་ལ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མ་བསྟན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཞི་ཞིང་རབ་ཞི་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཞི་བ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་ལྡན་པས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དོ། །རབ་ཞི་བ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པས་འབྲལ་བའི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། སོ་སོར་བརྟགས་པས་ཞི་བ་ནི་རབ་ཏུ་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དེ་སུས་མངོན་སུམ་དུ་ཡང་དག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅེ་ན། བདེ་བར་གཤེགས་
Chinese
那，就像灯光照射燃烧布匹，不是最后和中间的部分一样。说了结尾，也就意味着说了开始，因为是之前的结尾。那么，它能像从其他声音中分辨出来一样被明确地辨认出来吗？回答说：不是的。那么，它是怎样的呢？说是言语无法表达的，因为是不可言说的。那么，它像世俗的知识一样依赖于进入吗？回答说：不是的。那么，它是怎样的呢？说是从三时中解脱出来的，因为转变的处所安住于常恒。就像依赖于无常的因缘，识也是无常的，就像其他经部中那样安立，不是那样的。那么，它像声闻和独觉的智慧一样，是以具有遮障的解脱而解脱吗？回答说：不是的。那么，它是怎样的呢？说是如同虚空一般，因为没有一切所知障。如何完全了解对境，如何断除烦恼，以什么样的对境为对境，安住于什么样的处所，以什么样的解脱而解脱，所有这些都完全开示了。对于此，自性空性是支分，三种空性是近支分，解脱本身是支分，五种解脱是近支分。在那之后，“寂静极寂静，善逝所知。言说之道一切难以表达。地与行持也同样，难以言说，又怎能听闻？”所说的这些如何应用呢？那智慧的离系涅槃已经开示完毕，而自性涅槃尚未开示，因此为了开示那一点，说了寂静极寂静。其中，寂静是具有共同相的自性涅槃本身。极寂静是具有非共同相的离系涅槃，因为分别思择的寂静被称为极寂静。那么，谁能现量如实地证悟那样的智慧呢？善逝
English
That, like the light of a lamp shining on burning cloth, is not the same as the last and middle parts. By mentioning the end, it also implies the beginning, because it is the end of what came before. Then, can it be clearly distinguished like distinguishing a sound from others? The answer is no. Then, what is it like? It is said to be inexpressible in words, because it is unspeakable. Then, does it rely on entering like worldly knowledge? The answer is no. Then, what is it like? It is said to be liberated from the three times, because the transformed place abides in permanence. Just as consciousness is also impermanent because it relies on impermanent conditions, as it is established in other sutras, it is not like that. Then, is it liberated with a liberation that includes obscurations, like the wisdom of hearers and solitary realizers? The answer is no. Then, what is it like? It is said to be like the sky, because there is no obscuration of knowable objects. How to fully understand the object, how to abandon the afflictions, what kind of object to focus on, what kind of place to abide in, and what kind of liberation to be liberated with, all of these have been fully shown. For this, emptiness by nature is a limb, the three emptinesses are near limbs, liberation itself is a limb, and the five liberations are near limbs. After that, "Peaceful, most peaceful, known by the Sugata. All paths of speech are difficult to express. The grounds and conduct are also the same, difficult to speak of, how then can one hear?" How should these words be applied? The nirvana of separation from that wisdom has already been shown, but the nirvana of self-nature has not been shown. Therefore, in order to show that, the words "peaceful, most peaceful" were spoken. Among them, peaceful is the nirvana of self-nature itself, because it possesses the general characteristic. Most peaceful is the nirvana of separation, which possesses the non-general characteristic, because the peace that is separately considered is called most peaceful. Then, who can directly and truly realize such wisdom? The Sugata
Tibetan
པས་མཁྱེན་ཞེས་གསུངས་པའོ། །སུས་བཤད་སུས་མཉན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་སུས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི། སྨྲ་བའི་ལམ་རྣམས་ཀུན་གྱིས་བརྗོད་པར་དཀའ། །ཞེས་བྱ་བའོ།། སྨྲ་བའི་ལམ་ནི་ཚིག་གི་ལམ་སྟེ། མིང་དང༌། ཚིག་དང༌། ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་བརྗོད་པའི་བྱ་བ་མེད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡེ་ཤེས་ནི་བརྗོད་པར་དཀའ་ན། ས་དང་སྤྱོད་བ་ཅི་འདྲ་ཞེ་ན། ས་དང་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་འདྲ་སྟེ། །སྨྲ་བར་དཀའ་ན་མཉན་པར་ག་ལ་ནུས། །ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ས་ནི་ཡུལ་ཏེ་དམིགས་པའོ། །སྤྱོད་པ་ནི་འཁོར་ཡིན་ཏེ། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་གང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དེ་བརྗོད་པར་དཀའ་ཞིང་མཉན་པར་དཀའ་ཞེ་ན། དེ་ནི་བསམ་དང་སེམས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་སྤངས། །ཡེ་ཤེས་མངོན་སྒྲུབ་ཐུབ་པའི་དབང་པོས་མཁྱེན། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་ཀྱིས་ཕྱི་མ་ཡིན། །སེམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཡིད་ཀྱིས་བསམ་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པའོ། །ཅི་སྟོན་ཞེ་ན། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པ་དང༌། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅི་འདྲ་བས་བསྟན་པར་ནུས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་དེ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དང་མི་འདྲ་བ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཁྱེན་པས་མངོན་སུམ་དུ་ཡང་དག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་དང༌། ཁམས་དང༌། སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པས་ བསྟན་པ་དེ་ལྟར་མེད་དེ། ཡི་གེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་བརྗོད་པར་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ། །འདི་ལྟར་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ལ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་མཉན་པར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་མངོན་པར་བསྒྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་སའི་ཡེ་ཤེས་སུ་སྟོན་ཏེ། དེའི་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པ་ནི་དམིགས་པ་གང་དང༌། གྲོགས་གང་དག་གིས་དེ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའོ། །ད་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱང་དེ་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པ་དང༌། མཉན་པར་མི་ནུས་པ་དཔེས་སྟོན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བར་སྣང་གནས་ཀྱི་བྱ་ཡི་རྗེས། །མཁས་པས་བརྗོད་མི་ནུས་ལ་མི་མཐོང་བ། །དེ་ལྟར་བདེ་གཤེགས་སྲས་ཀྱི་ས་རྣམས་ཀྱང༌། །བརྗོད་མི་ནུས་ན་མཉན་པར་ག་ལ་ནུས། །ཞེས་བྱ་བའོ། །ཅི་སྟོན་ཞ་ན། དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་ཡུལ་ནི་བྱའི་རྐང་པ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བཅད་དུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ནམ་མཁའ་ལ་བྱ
Chinese
如是说，以“知”故。谁说谁听呢？说者谁也不是。为何呢？是这样的，那是：所有言说的途径都难以言说。这是说的。言说的途径是语言的途径，即名、词、字的集合。为何不能说呢？那也不是没有言说之事，是为了显示这个缘故。如果智慧难以言说，那么地和行持是怎样的呢？地和行持也是如此，说都困难，怎么能听呢？如是说。其中，地是境，即所缘。行持是眷属，即与布施波罗蜜多等所有法一起行持。为何那样难以言说且难以听闻呢？那是断绝了思和心的途径，以证悟智慧的能仁之王所知。不是蕴、处、界所能及，心不能知，意不能思。如是说。显示什么呢？从串习生起的，从思惟生起的智慧，以及生来获得的识，以怎样的状态能够显示呢？那二者的境不是它，因为与它不同，是佛陀的智慧现量如实证悟的缘故。它如何以蕴、界、处的安立来显示呢？不是那样，因为没有文字的缘故。因此不能说是可以言说的。像这样，不是以耳识所能知，也不是以意识所能分别，因此也不能听闻。其中，所谓证悟智慧，是指地的智慧，它的证悟是指以何种所缘和何种助伴来证悟它。现在以比喻来说明，即使是现证菩提，那又是如何不能说和不能听闻的呢？犹如虚空中飞鸟的足迹，智者不能说也不能见。同样，善逝之子的地，说都困难，怎么能听呢？这是说的。显示什么呢？例如，天空的境地就像鸟的足迹一样，是无法完全分割的自性，所以在天空上
English
Thus it is said, "because of knowing." Who speaks and who listens? No one speaks. Why? It is like this, that is: all paths of speech are difficult to express. This is what is said. The path of speech is the path of language, that is, the collection of names, words, and letters. Why should it not be said that it is impossible to express? That is also not without the act of speaking, it is to show this reason. If wisdom is difficult to express, then what are the grounds and conduct like? The grounds and conduct are also the same, it is difficult to speak, how can one listen? Thus it is said. Among them, the ground is the object, that is, the object of focus. Conduct is the retinue, that is, acting together with all the dharmas such as generosity paramita. Why is it so difficult to express and difficult to hear? That is because it has abandoned the paths of thought and mind, and is known by the King of Sages who has realized wisdom. It is not within the reach of the aggregates, elements, and sources, the mind cannot know, and the intellect cannot think. Thus it is said. What does it show? From the knowledge arising from practice, from the wisdom arising from thought, and from the consciousness obtained from birth, in what state can it be shown? The object of those two is not it, because it is different from it, it is because the wisdom of the Buddha is directly and truly realized. How can it be shown by the establishment of aggregates, realms, and sources? It is not like that, because there are no letters. Therefore, it cannot be said to be expressible. Like this, it is not to be known by ear consciousness, nor is it to be distinguished by mind consciousness, therefore it cannot be heard either. Among them, the so-called realization of wisdom refers to the wisdom of the ground, its realization refers to what object and what companions realize it. Now, let's use a metaphor to illustrate how even complete enlightenment cannot be spoken or heard. Just like the footprints of a bird in the sky, the wise cannot speak or see. Similarly, the grounds of the sons of the Sugata, it is difficult to speak, how can one listen? This is what is said. What does it show? For example, the realm of the sky, like the footprints of a bird, is a nature that cannot be completely divided, so in the sky