Tibetan
མ་ཡིན་པའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལ་ཕན་ཚུན་ལྟ་བ་ནི་ཡན་ལག་གོ །ཕན་ཚུན་ལྟ་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་ཉེ་བའི་ཡན་ལག་གོ །གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དང་པོ་ནི་ཡན་ལག་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་ནི་ཉེ་བའི་ཡན་ལག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་འདྲ་བ་དང༌། མཚན་ཉིད་མི་འདྲ་བ་དང༌། འདུ་བ་དང་རྒྱས་པ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་འཇིགས་མེད་པ། །རྡོ་རྗེའི་སྙིང་པོས་དེ་ཐོས་ནས། །འཁོར་རྣམས་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྲས་ལ་སྨྲས། །ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལ་འཁོར་དགའ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ་ནི་ཡན་ལག་སྟེ། གོ་བར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གོ་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རིག་པས་གོ་བར་བྱེད་པ་དང༌། ཞུམ་པ་མེད་པས་གོ་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང༌། འཇིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། གཅིག་པོ་མེད་ན་གཞན་ལ་གོ་བར་བྱེད་མི་ནུས། གཉིས་པ་མེད་ན་གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། རང་དང་གཞན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཉེས་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་གཉི་ག་བསྟན་ཏོ། །གོ་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་ གང་ཞེ་ན། ཆོས་འདི་བཤད་པ་དང༌། མཉན་པར་དཀའ་བའོ། །དེ་ལ་བཤད་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ཅེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ནི་དཀའ་བ་དམ་པ་རྨད་བྱུང་བ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་རབ་བསྟན་པ། །ས་རྒྱུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མཆོག་ཡིན་ཏེ། །དེ་ལས་སངས་རྒྱས་དངོས་པོ་ཡང་དག་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་དཀའ་བ་ནི་བསྒྲུབ་དཀའ་བའོ། །དཀའ་བ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་ཉིད་དང༌། མ་འདྲིས་པས་དཀའ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་དམ་པ་ཉིད་དང༌། རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དེ་ལྟར་དཀའ་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་རབ་བསྟན་པ། །ས་རྒྱུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མཆོག་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པའོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ། །ས་རྒྱུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མཆོག་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་ས་རྣམས་བསྟན་པ་ཡང་དག་ཕུལ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། དེ་ལས་སངས་རྒྱས་དངོས་པོ་ཡང་དག་འཐོབ། །ཅེས་གསུངས་པའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་དེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། །བཤད་དཀའ་བ་ཉིད་བསྟན་ནས། ཇི་ལྟར་དེ་དཀའ་བ་ཉིད
Chinese
不是的。这句偈颂中，互相观察是支分。互相观察不是烦恼性的，是近支分。对于其他也是同样，最初的是支分，剩余的是近支分，应当了知。体性相同和体性不同，以及集合和增长也和前面一样。智慧广大的无畏者，金刚藏听闻之后，为了使眷属欢喜，对善逝之子说。这句偈颂中，为了眷属欢喜而说是支分，是使人理解的体性。使人理解也分为两种：以智慧使人理解和以无怯懦使人理解。这由智慧广大和无畏本身二者所显示，如果缺少一个，就不能使他人理解。如果缺少第二个，使人理解本身就不会变得清晰，因为为了完全舍弃自己和他人心续中的过失，所以显示了二者。使人理解的是什么呢？就是宣说此法和听闻困难。因此，为了显示宣说困难本身，说了：此乃困难殊胜极稀有，菩提萨埵行持善宣说，地之自性分别最殊胜，从中获得佛陀真实体。其中，困难是难以成办的。困难本身有两种：极其困难本身和因不熟悉而困难本身。这由殊胜本身和极稀有本身所显示。为什么它如此困难呢？因为说了：菩提萨埵行持善宣说，地之自性分别最殊胜。其中，菩提萨埵们的行持是证悟的智慧。善于显示它就是善宣说。地之自性分别最殊胜，是指菩提萨埵行持的因，显示地等也是最殊胜的。菩提萨埵行持善宣说是什么样的呢？说了：从中获得佛陀真实体。佛陀的体性就是佛陀本身，是佛陀的智慧。显示了宣说困难本身之后，如何是困难本身呢？
English
It is not. In this verse, mutual observation is a limb. Mutual observation that is not afflicted is a close limb. For others as well, the first is a limb, and the remainder should be understood as close limbs. Similarity of characteristics, dissimilarity of characteristics, aggregation, and increase are also as before. The greatly wise and fearless Vajradhara, having heard this, spoke to the son of the Sugata in order to make the retinue rejoice. In this verse, speaking for the sake of the retinue's joy is a limb, it is the characteristic of making understandable. Making understandable is also of two kinds: making understandable through wisdom and making understandable through fearlessness. This is shown by the two, great wisdom and fearlessness itself. If one is missing, one cannot make others understand. If the second is missing, the making understandable itself will not become clear, because both are shown in order to completely abandon the faults in the mindstreams of oneself and others. What is it that makes understandable? It is the difficulty of explaining and hearing this Dharma. Therefore, in order to show the difficulty of explaining itself, it is said: This is a difficult, supreme, and wondrous thing, the conduct of the Bodhisattva is well explained, the differentiation of the essence of the earth is supreme, and from it, the true nature of the Buddha is obtained. Among these, difficulty is that which is difficult to accomplish. Difficulty itself is of two kinds: extreme difficulty itself and difficulty due to unfamiliarity itself. This is shown by the supreme itself and the wondrous itself. Why is it so difficult? Because it is said: The conduct of the Bodhisattva is well explained, the differentiation of the essence of the earth is supreme. Among these, the conduct of the Bodhisattvas is the wisdom of realization. To show it well is to explain it well. The differentiation of the essence of the earth is supreme, which means that the cause of the Bodhisattva's conduct, showing the earth and so on, is also the most supreme. What is the conduct of the Bodhisattva that is well explained like? It is said: From it, the true nature of the Buddha is obtained. The nature of the Buddha is the Buddha itself, it is the wisdom of the Buddha. After showing the difficulty of explaining itself, how is it difficult itself?
Tibetan
་དེའི་རྒྱུ་སྟོན་ཏོ། །དེའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པའི་དོན་དེ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་མི་ནུས་པའོ། །དོན་དེ་གནས་པ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཆ་ཕྲ་མཐོང་དཀའ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས། །སེམས་ཀྱི་ས་དང་བྲལ་བས་བསྒྲུབ་པར་དཀའ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཟག་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། །འགྲོ་བས་ཐོས་ནས་དེར་ནི་རྨོངས་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པའོ། །དེ་ལ་བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ནི་ཡན་ལག་གོ །ལྷག་མ་ནི་ཉེ་བའི་ཡན་ལག་གོ །དེ་ལ་བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བ་ནི་ཐོབ་པར་དཀའ་བ་སྟེ། རྟོགས་པར་དཀའ་བའོ། །བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བ་ཉིད་དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཆ་ཕྲ་བས་བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ནས། སེམས་ཀྱི་ས་དང་བྲལ་བས་བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུའོ། །དེ་ལ་ཆ་ཕྲ་བ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། རགས་པ་ནི་བསམ་མི་དགོས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་ དཀའ་བ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བས་ཀྱང་ཤས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིས་ནི་རེ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །སེམས་ཀྱིས་དང་བྲལ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་འདིར་སེམས་ཀྱིས་ཡིན་པར་བྱའོ། །འོ་ན་དེ་སུའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེ་ན། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཟག་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་སྟེ། བདེན་པ་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཅིའི་ཕྱིར་གཞན་རྣམས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཟག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ལྟ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དོན་ཟབ་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་ཀྱང་དཀའ་སྟེ། འགྲོ་བས་ཐོས་ན་དེར་ནི་རྨོངས་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བའོ། །རྨོངས་པར་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དོན་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་འཛིན་པའོ། ཐོས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་ནས་དེ་བཤད་པར་དཀའ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་མཉན་པར་དཀའ་བ་ནི། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུར་བསམ་པ་གཞག་བྱས་ནས། །སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་མཆོག་ལ་ལྷག་མོས་ཤིང༌།
Chinese
那是为了说明它的原因。它的原因是什么呢？就是不能如实地讲述菩萨行持的意义。那意义的安住又是怎样的呢？“细微难见断除分别念，远离心之境地故难以证，智者之无漏行境也，众生听闻于彼则迷茫。”这就是所说。其中，难以证得本身是支分，其余是近支分。其中，难以证得就是难以获得，难以领悟。难以证得本身也有四种，从因细微而难以证得本身，到远离心之境地而难以证得本身之间。其中，细微不是由听闻而生的智慧所能了解的，粗大是不需要思考就能了解的。难见也不是由思惟而生的智慧所能了解的。断除分别念也不是由世间的禅定所生的智慧所能了解的，因为分别念是三界的心和心所。这暂时显示了不是由世间的修习所生的智慧的行境。所谓“远离心之境地”，这显示了甚至也不是由生而获得的、异熟所生的心的差别之行境，因为心之行境在此应由心来决定。那么，那是谁的行境呢？“智者之无漏行境也”，这就是所说的，是证悟真理者们的同义词。为什么不是其他人的呢？因为所谓“无漏”，是超越世间的同义词。因此，不是世间智慧所能了解的。像那样，即使如实地讲述那深刻的意义也很困难，因为“众生听闻于彼则迷茫”。怎样的迷茫呢？就是按字面意思理解意义。所谓“听闻”，就是听闻后难以讲述就是那样。现在，怎样才能难以听闻呢？思维如金刚，安住之后，对佛陀殊胜智慧生起增上信，
English
That is to explain its cause. What is its cause? It is the inability to explain as it is the meaning of the conduct of a Bodhisattva. And how does that meaning abide? "Subtle, difficult to see, abandoning discursive thoughts, difficult to accomplish because it is separate from the realm of the mind, it is the uncontaminated realm of activity for the wise, beings who hear of it will be confused." This is what is said. Among these, the difficulty of accomplishing itself is a limb, and the rest are nearby limbs. Among these, the difficulty of accomplishing is the difficulty of obtaining, the difficulty of realizing. The difficulty of accomplishing itself is also of four kinds, from the difficulty of accomplishing due to subtlety, to the difficulty of accomplishing due to being separate from the realm of the mind. Among these, subtlety is not to be known by the wisdom arising from hearing, for the coarse is not to be known without thinking. Difficulty to see is also not to be known by that which arises from thinking. Abandoning discursive thoughts is also not to be known by that which arises from worldly meditation, for discursive thoughts are the minds and mental factors of the three realms. This shows for the moment that it is not the realm of activity of the wisdom arising from worldly practice. The phrase "separate from the realm of the mind" shows that it is not even the realm of activity of the distinctions of mind arising from being born and from maturation, for the realm of activity of the mind here should be determined by the mind. So, whose realm of activity is it? "It is the uncontaminated realm of activity for the wise," this is what is said, it is a synonym for those who see the truth. Why is it not for others? Because the so-called "uncontaminated" is a synonym for that which transcends the world. Therefore, it is not to be known by worldly wisdom. In that way, even if one were to explain that profound meaning as it is able, it would be difficult, for "beings who hear of it will be confused." What kind of confusion? It is grasping the meaning according to the literal meaning of the words. The word "hearing" means that it is difficult to explain after hearing, it is like that. Now, how is it difficult to listen? Having established the mind as being like a vajra, with increased devotion to the supreme wisdom of the Buddha,