Tibetan
ཐ་ཚིག་གོ །འདི་ནི་སློབ་དཔོན་སྣང་བྲལ་གྱིས་དབུ་མའི་སྙིང་པོ་ལས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་གང་ལ་ལ་གལ་ཏེ་ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་བློ་དོན་དམ་པའི་སྒྲར་བརྗོད་ན་ནི་དེའི་ཚེ་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ན་དོན་དམ་པ་ཉིད་ཡིན། གལ་ཏེ་ཡང་དེའི་དབང་གིས་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་ པར་འཇོག་ན་དེ་ཡང་གང་གིས་གཞག་པར་བྱ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དུ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གིས་བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚད་མ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྟེ་བློ་དེ་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་པར་འཇོག་གོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་མ་བསྒྲུབས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྒོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ལན་བཏབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་དོན་དམ་པ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ཉིད་ཡིན་ལ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་འཇོག་གོ །རང་གིས་བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་འགལ་བ་ཡང་མེད་དེ། སྤྱིའི་ངོ་བོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་ལ། བློའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེར་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཏན་ཚིགས་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་པ་ཉིད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ན་བདག་ཉིད་སྤངས་ནས་མ་ཡིན་པ་ལྟར་འདིར་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ༌། །སྐྱེ་བ་མེད་ལ་སོགས་མི་སྲིད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་དང༌། མངོན་པར་བརྗོད་པ་རྣམས་འཇུག་པ་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཅིའི་ཕྱིར་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ངོ་བོ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐ་མ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཕྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་དགག་པར་བྱ་བ་ལ་དོན་དམ་པར་དེ་བརྗོད་པའི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་པ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་སྲིད་དོ། །འོ་ན་མེད་པ་འབའ་ཞིག་སྦྱོར་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་ལ། ཡུལ་མེད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །འདི་སྙམ་དུ་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་གཞན་གྱི་རྗེས་སུ་སྨྲ་བས་བློས་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞག་སྟེ། དེ་དག་བཀག་པས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་བརྟེན་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་ན་སྐྱེ་བ
Chinese
结尾语。这是导师无著（སྣང་བྲལ）在《中观心要》中所说的。因此，如果有人说，以三种理性的特征所产生的智慧，可以表达胜义谛，那么，因为那时它也是世俗的自性，怎么会是胜义谛呢？如果又以它的力量来安立诸法为无自性，那么这又由谁来安立呢？由它自己来安立是不合理的，因为自己作用于自己是相违的。也不是由其他的量来安立，因为这样会陷入无穷的过失。如果说，除了那个智慧之外，没有其他的安立者，那么，一切事物就无法被证实为无我了。对于这样的反驳，也已经用这个回答了，因为它与胜义谛相符，所以就是胜义谛，并且也由它来安立无自性。自己作用于自己也没有相违，因为在总体的自性中，一切法都被安立为无自性，并且智慧的自性也包含在那个总体的特征中。例如，就像所有法都存在等等的理由，会成为毁灭的原因，但不是舍弃自己一样，在这里也同样，不应该争论。无生等不可能。这句话的意思是，在胜义谛中，不可能有无生等的知识和言说。为什么呢？因为要遮止它的自性。最后说，因为要遮止后来要说的自性，所以在胜义谛中，不可能有表达它的词语的运用，因此无生等是不可能的。如果认为只能运用不存在的事物，那么就说了“对于不存在的事物”等等。有人认为，即使在胜义谛中没有生等，但由于跟随他人言说，智慧可以安立生等，通过遮止这些，就可以安立无生等。对于这种想法，就说了“即使依赖分别”等等。如果承认无生等依赖于分别，那么生
English
Concluding remarks. This was said by the teacher Asanga (Snang-bral) in the Essence of the Middle Way. Therefore, if someone says that the wisdom generated by the three characteristics of reason expresses the ultimate truth, then how can it be the ultimate truth, since it is also of the nature of conventional truth? If, by its power, things are established as being without inherent existence, then by whom is that established? It is not reasonable for it to be established by itself, because it is contradictory for oneself to act upon oneself. Nor is it established by another valid cognition, because that would lead to an infinite regress. If it is said that there is no other establisher except that wisdom alone, then all phenomena would not be proven to be without self. This objection has already been answered by this very point, because it is in accordance with the ultimate truth, and therefore it is the ultimate truth, and it is by that that the absence of inherent existence is established. There is no contradiction in oneself acting upon oneself, because in the nature of generality, all phenomena are established as being without inherent existence, and the self-nature of wisdom is also included in that general characteristic. For example, just as the reasons such as 'all phenomena exist' become the cause of destruction, but not by abandoning oneself, so here too, it is not permissible to argue. 'Non-arising, etc., are impossible.' This means that in the ultimate truth, it is impossible for knowledge and expressions such as non-arising to occur. Why? Because it negates its own nature. Finally, it is said that because the nature to be spoken of later is to be negated, therefore, in the ultimate truth, the application of words expressing it is impossible, and therefore non-arising, etc., are impossible. If it is thought that only non-existent things can be applied, then it is said, 'To non-existent things,' etc. Someone might think that even if there is no arising, etc., in the ultimate truth, wisdom can establish arising, etc., by following the speech of others, and by negating these, non-arising, etc., can be established. To this idea, it is said, 'Even if relying on conceptualization,' etc. If it is admitted that non-arising, etc., depend on conceptualization, then arising
Tibetan
་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༌། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡང་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་དོན་དམ་པར་ འགྱུར།། །།བམ་པོ་བཞི་པ་སྟེ་ཐ་མའོ། །ཇི་སྟེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་ལ་བརྟེན་ན་ཡང༌། །ཀུན་རྫོབ་པར་འགྱུར་ཡང་དག་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་ཕྱོགས་སྔ་མ་དང་བཅས་ཏེ་རྣམ་པར་འགྲེལ་པར་བྱེད་དོ། །བག་ཆགས་གང་ལ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཡོད་པ་དེ་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་སྣང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་གྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། །དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཅན་འདི་ཉིད་ལ་གནས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྣང་བའི་ངང་ཅན་གྱི་དོན་བཀག་ན་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལན་བཏབ་བོ། །བསམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་ལ་སྣང་བའི་ངང་ཅན་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན་དེའི་ཚེ་སྣང་བ་དང་བློ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་གོང་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དཔྱད་པས་བརྫུན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་དོན་དམ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་སྙམ་པ་ཡིན་ནོ། །བློ་བདེན་པ་ཉིད་དུ་ཆུད་ཀྱང་དེ་ལ་སྣང་བའི་ངང་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་ཐམས་ཅད་བརྫུན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བརྫུན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་གཞན་བརྗོད་པའོ། །འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་སོ། །རྒྱལ་དཔོག་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ནི་གཞོན་ནུ་མ་ལེན་གྱིས་བཤད་དོ། །དེས་ན་མེད་པ་རྣམ་པ་བཞི་དངོས་པོ་གཞན་དུ་གྱུར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་འོ་མ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་ཉིད་ཞོ་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་སྔ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ཞོ་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱང་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་ཞིག་ནས་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །རི་བོང་གི་མགོ་བོའི་ཡན་ལག་ཁྱད་པར་ཅན་ཉིད་རི་བོང་གི་རྭ་གཏན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །བ་ལང་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟ་ལ་སོགས་པ་ངོ་བོ་མེད་པ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
Chinese
无有等等是世俗，不是胜义谛，因为分别念是世俗的自性，并且分别念的行境也是增益的自性，怎么会是胜义谛呢？第四品完毕。如果说“自己的体性”等等，即使依赖于分别念，也会变成世俗，但并非真实。这是与先前的观点一起进行解释。从具有无始时间的习气中产生的分别念，它所显现的行相是什么，这是对词语的组合。为了显示这一点，才说了“安住于此法性”等等。如果遮止分别念所显现的行相，那么一切名言都将中断。通过“分别念也”等等进行了回答。意思是说，如果分别念的智慧所显现的行相是无生等等，那么，由于显现和智慧没有差别，因此，它也像前面通过分析识的自性所显示的虚假一样，怎么会是胜义谛呢？即使智慧被认为是真实的，但它所显现的行相的自性都是虚假的，因此，无生等等也是虚假的。为了显示这一点，才说了“另外，即使那样”。“另外”是指陈述其他的回答。说“如是说”是指圣者龙树所说。为了显示没有国王的衡量等等是变成了其他的实物，才说了“如是”，这是青年玛拉所说。因此，四种无有仅仅是变成了其他的实物。其中，具有牛奶等等的体性，酸奶等等果的体性先前没有，叫做“无”。酸奶等等果的存在，也是牛奶等等因消失了。兔子头上的特殊肢体，就是兔子角，是完全没有的。牛等等没有马等等的体性，叫做“一无所有”。
English
Non-existence and so on are conventional, not ultimate truth, because conceptualization is the nature of convention, and the object of conceptualization is also the nature of superimposition, how can it be ultimate truth? The fourth chapter is completed. If it says "its own nature" and so on, even if it depends on conceptualization, it will become conventional, but it is not real. This is explained together with the previous view. The conceptualization that arises from the habit that has no beginning time, what is the aspect that appears to it, this is the combination of words. In order to show this, it is said "abiding in this Dharma nature" and so on. If the aspect that appears to conceptualization is blocked, then all terms will be cut off. The answer is given through "conceptualization also" and so on. The meaning is that if the aspect that appears to the wisdom of conceptualization is unborn and so on, then, since there is no difference between appearance and wisdom, it is also like the falsehood shown above by analyzing the nature of consciousness, how can it be ultimate truth? Even if wisdom is considered to be true, the nature of the aspect that appears to it is all false, therefore, unborn and so on are also false. In order to show this, it is said "also, even so". "Also" refers to stating another answer. Saying "it is said" refers to what the noble Nagarjuna said. In order to show that the absence of the king's measurement and so on has become another real thing, it is said "so", this is what the young Mara said. Therefore, the four kinds of non-existence are only transformed into other real things. Among them, having the nature of milk and so on, the nature of yogurt and other fruits did not exist before, it is called "non-existence". The existence of yogurt and other fruits is also the disappearance of the cause of milk and so on. The special limb on the rabbit's head, that is, the rabbit's horn, is completely non-existent. The absence of the nature of horses and so on in cows and so on is called "mutual absence".