Tibetan
ཆོས་ཐམས་ཅད་འདུ་བ་དང་འབྲལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྩོན་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་པོར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང༌། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། བདག་ཉིད་ལ་བརྩོན་པའམ་མི་བརྩོན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པས་བརྩོན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཆུད་པ་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མི་སྡུད་མི་འབྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྨོན་པ་མེད་པ་དང༌། སྨོན་པ་མེད་པར་མི་སྡུད་མི་འབྱེད་དེ། སྨོན་པ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་དང་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་རྣམས་ལ། སྡུད་པ་དང་འབྱེད་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤང་བས་བརྩོན་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཞིག་དངོས་པོར་ཡོད་ན་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་མ་ཡིན་པ་གཞན་དང་སྡུད་ཅིང་འབྱེད་པ་ཡང་སྲིད་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཆོས་དངོས་པོར་གྲུབ་པ་གང་ཡང་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མི་སྡུད་མི་འབྱེད་དོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་དང་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བྱ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་ པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་དང་མི་སྡུད་མི་འབྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་བཞིན་དུ་མཚན་མ་མེད་པ་དང༌། སྨོན་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་འདུ་བའམ་འབྲལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་དངོས་པོ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་ཏོ། །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་སྟེ། དེ་དེ་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་གཟུགས་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་པ་བསྟན་ཏོ། །གཟུགས་དང་སྔོན་གྱི་མཐར་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བར་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་དེ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང༌། དུས་གསུམ་དུ་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་མ་གྲུབ་ལ། དུས་གསུམ་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། དེ་དག་གཅིག་ལ་གཅིག་སྦྱོར་ཞིང་འབྱེད་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ༌། །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྩོན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྩོན་པའི་མཚན་ཉིད་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཆོས་རྣམས་དང་དུས་གསུམ་དམིགས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་ནས་ཆོས་རྣམས་དང་དུས་གསུམ་གང་ཡང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྩོན་པར་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྔོན་གྱི་མཐའམ། ཕྱི་མའི་མཐའ་དང༌། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་མཐར་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་དུས་ གསུམ་གྱི་མཐའ་རྣམས་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་ཏེ། དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་ནི་སྔོན་ལས་ཅི་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ད་ལྟར་བྱུང་བར་རྣམ་པར་སྨིན། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚེ་ལས་ཅི་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཕྱི་མའི་མཐར་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ལས་དང་དུས་གསུམ་དངོས་པོ་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་བཟློག་པའི་ཕྱིར། དོན་དམ་པར་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་དེ། དབྱེར་མེད་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། རྣམ་པ་འདི་དག་བརྩོན་པར་བྱེད་དེ། བརྩོན་པ་དེས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་འདས་པ་དང་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་སྦྱོར་བའམ་འབྱེད་པ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་དུས་གསུམ་དུ་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་པ་བསྟན་ཏེ། དུས་གསུམ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་གཉི་ག་ཡང་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། འདས་པ་དང༌། མ་འོངས་པ་དང༌། ད་ལྟར་གྱི་དུས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་པའི་ཡུལ་དུ་མ་གྲུབ་པས་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང༌། དམིགས་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་སྦྱོར་བའམ་འབྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། གཟུགས་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྦྱོར་བའམ་འབྱེད་པ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འདུས་བྱས་དང༌། འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་མི་སྦྱོར་མི་འབྱེད་པ་བསྟན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང༌། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མཁྱེན་པར་བྱ་བ་སྟེ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཡིན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང༌། དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ དངོས་པོར་རྟོག་པ་སྤོང་བ་དང༌། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྒོ་ནས། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལྟ་བུར་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པས། སྦྱོར་བ་དང་འབྱེད་པ་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་སྤྱོད་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པར་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། གཟུགས་དངོས་པོ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྦྱོར་རོ། །གཟུགས་དངོས་པོ་མེད་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དངོས་པོ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྦྱོར་རོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དངོས་པོ་མེད་ཅེས་བྱ་བར་མི་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་མི་སྦྱོར་བ་བསྟན་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པའི་ཟླས་དངོས་པོ་མེད་པ་འགྲུབ། དངོས་པོ་མེད་པའི་ཟླས་དངོས་པོ་ཡོད་པར་འགྲུབ་ཀྱི། དོན་དམ་པར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་གང་ཡང་མ་གྲུབ་པས། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་དེའི་ཟླས་མི་འགྲུབ་སྟེ། དེ་བས་ན་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ
Chinese
由于一切法无有聚集和分离，因此菩萨摩诃萨勤奋于般若波罗蜜多，直至被称为“勤奋”之间，因为没有将自身视为作者的分别念，也没有将自身视为实体的观点，所以完全舍弃了勤奋或不勤奋的分别念，从而领悟了勤奋的特征，这是以另一种方式来阐述的。舍利子，此外，菩萨摩诃萨在行般若波罗蜜多时，从“空性与空性不聚集不分离”直至“无愿与无愿不聚集不分离，也不是无愿的瑜伽”之间，通过舍弃对解脱之门的聚集和分离的分别念，阐述了勤奋的特征。如果空性被称为实有的法，那么空性有可能与其他非空性聚集和分离。然而，由于没有任何法以实有存在的方式成立，因此空性与空性不聚集不分离。“也不是空性的瑜伽”指的是空性的禅定，由于禅定本身也不是实有，因此不与其他禅定聚集和分离，这是它的含义。同样，也应将其应用于无相和无愿。为什么呢？因为，例如，“空性没有聚集或分离”等等，这阐述了解脱之门三者无有实体的理由。舍利子，此外，菩萨摩诃萨在行般若波罗蜜多时，诸法各自的自性融入空性，如此通达，因此从“色不结合不分离”直至“识不结合不分离”之间，阐述了五蕴各自的自性没有成立为实有，因此不结合不分离。从“色与过去的边际不结合不分离”直至“一切相智与现在生起不结合不分离”，因为这是如此，在现在生起中也真实地追
English
Since all dharmas are without gathering and separation, therefore the Bodhisattva Mahasattva diligently practices the Prajnaparamita, up to the point of being called "diligent," because there is no conceptualization of oneself as the agent, and no view of oneself as a substance. Therefore, by completely abandoning the conceptualization of diligence or non-diligence, the characteristic of diligence is comprehended, which is explained in another way. Sharadvatiputra, furthermore, when the Bodhisattva Mahasattva practices the Prajnaparamita, from "emptiness and emptiness do not gather and do not separate" up to "wishlessness and wishlessness do not gather and do not separate, and it is also not the yoga of wishlessness," by abandoning the conceptualization of gathering and separation of the doors of liberation, the characteristic of diligence is explained. If emptiness were a dharma that exists as a real entity, then emptiness might gather and separate with other non-emptiness. However, since no dharma is established as existing in reality, emptiness and emptiness do not gather and do not separate. "It is also not the yoga of emptiness" refers to the samadhi of emptiness. Since the samadhi itself is also not a real entity, it does not gather and does not separate with other samadhis, that is its meaning. Similarly, it should also be applied to signlessness and wishlessness. Why is that? Because, for example, "emptiness has no gathering or separation," and so on, this explains the reason why the three doors of liberation are without substance. Sharadvatiputra, furthermore, when the Bodhisattva Mahasattva practices the Prajnaparamita, the self-nature of all dharmas enters into emptiness. Having understood it in this way, therefore, from "form does not combine and does not separate" up to "consciousness does not combine and does not separate," it is explained that the self-nature of the five skandhas is not established as real, therefore they do not combine and do not separate. From "form and the past limit do not combine and do not separate" up to "omniscience and present arising do not combine and do not separate," because it is so, in the present arising also truly pursu
Chinese
直至“不真正见到”之间。显示了世间和超世间的一切法，以及过去、现在、未来三时互不结合、互不分离。因为诸法自性不成立，三时也不是实有，所以不能真正见到它们彼此结合和分离。舍利子，菩萨摩诃萨如此行持，称为精进于般若波罗蜜多。这显示了精进的特征的总结。如此，认识到诸法和三时没有对境，并且对诸法和三时都不真正见到，这就被认为是精进于般若波罗蜜多。这是总结性的说法。舍利子，此外，菩萨摩诃萨在行持般若波罗蜜多时，从“三时平等性为空性之故”开始，直至“不与过去的边际、未来的边际和现在发生的边际结合或分离”之间，显示了三时的边际互相结合是没有对境的。对于有对境者来说，先前所造之业的果报现在成熟，现在所造之业的果报在未来的边际成熟，因此为了遣除认为业和三时是实有的分别念，显示了胜义中三时是平等性，没有差别且是空性，所以互相不结合、不分离。舍利子，此外，菩萨摩诃萨在行持般若波罗蜜多时，以这些方式精进，从“以精进不将一切智与过去结合或分离”开始，直至“一切智怎么会与现在结合或分离呢”之间，显示了一切智与三时互不结合、互不分离。因为三时和一切智在胜义中都不存在，所以过去、未来和现在的时段不是一切智的对境，因此不能成为对境和能对境的特征。
English
Up to the phrase 'not truly seeing.' It shows that all phenomena of the mundane and supramundane, and the three times, past, present, and future, are neither combined nor separated. Because phenomena are not established by their own nature, and the three times are not substantial, they cannot be truly seen as combining and separating from each other. Sharadvatiputra, the Bodhisattva Mahasattva who practices in this way is said to be diligent in the Prajnaparamita. This shows the concluding summary of the characteristics of diligence. Thus, having realized that phenomena and the three times have no object, and not truly seeing any of the phenomena and the three times, this is considered to be diligent in the Prajnaparamita. This is a concluding statement. Sharadvatiputra, furthermore, when the Bodhisattva Mahasattva practices the Prajnaparamita, from 'because the equality of the three times is emptiness' to 'not combining or separating with the edge of the past, the edge of the future, and the edge of the present,' it shows that the edges of the three times combining with each other have no object. For those with an object, the result of what was done in the past ripens in the present, and the result of what is done in the present ripens at the edge of the future. Therefore, in order to dispel the conceptualization that karma and the three times are substantial, it shows that in the ultimate sense, the three times are equality, without difference and are emptiness, so they do not combine or separate from each other. Sharadvatiputra, furthermore, when the Bodhisattva Mahasattva practices the Prajnaparamita, he strives in these ways, from 'with diligence, not combining or separating all-knowingness with the past' to 'how could all-knowingness combine or separate with the present?' it shows that all-knowingness and the three times do not combine or separate from each other. Because the three times and all-knowingness do not exist in the ultimate sense, the past, future, and present times are not established as the object of all-knowingness, therefore they cannot become the characteristics of object and subject.
Chinese
“没有结合或分离”是它的同义词。舍利子，此外，当菩萨摩诃萨行于般若波罗蜜多时，从“不将色与一切智结合或分离”到“将一切智与菩提结合或分离又怎么会有呢”之间，显示了不将有为法和无为法与一切智结合或分离。因为色等诸法和一切智在胜义中没有成立为实有，所以色等诸法是一切智之智慧所知的对境。一切智是能知者，认为这是所缘和能缘的 实有之想应断除。如果将色等这些完全回向于布施等行善之事物，就会成为获得一切智之因，通过这种分别念，断除了如因果般存在的分别念。因此，显示了没有结合和分离。像这样行持，就与行于般若波罗蜜多相符。舍利子，此外，当菩萨摩诃萨行于般若波罗蜜多时，不结合“色是实有”之说，不结合“色是非实有”之说，乃至不结合“一切相智是实有”之说，不结合“一切相智是非实有”之说之间，显示了不将世间和出世间的一切法结合为实有和非实有。在世俗中，以实有的对立面来成立非实有，以非实有的对立面来成立实有。但在胜义中，色等任何事物都没有成立，因此非实有也不能以它的对立面来成立。因此，实有和非实有二者不以相互依存的方式结合，这就是它的意义。舍利子，此外，当菩萨摩诃萨行于般若波罗蜜多时