Tibetan
དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པར་མི་བྱ་བའི་དོན་རབ་འབྱོར་གྱིས་མཇུག་བསྡུས་ནས་བརྒྱ་བྱིན་ལ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཆོས་གང་ལ་ཡང་མི་གནས་པ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་སྙམ་དུ་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པར་བྱ་སྙམ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གནས་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ནི་གནས་སུ་ཡང་མི་རུང་ན། ཇི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པར་བྱ་སྙམ་དུ་རྟོགས་པར་གྱུར་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུའི་ སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཅི་ཞིག་ལ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ལ་ཡང་མི་གནས་པ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཅི་ལ་གནས་ཞེས་དྲིས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་ཆོས་གང་ལ་ཡང་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་གནས་པ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཅི་ལ་ཡང་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཅི་ཞིག་ལ་གནས་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་དྲིས་པའི་ལན་ཤཱ་རིའི་བུས་བཏབ་པ་སྟེ། ཆོས་གང་ལ་ཡང་མི་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐུགས་ནི་མི་གནས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་ནི། ཅི་ལ་ཡང་མི་གནས་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་ནི་ཆོས་གང་ལ་ཡང་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང༌། དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་གཟུགས་ལ་མི་གནས། ཚོར་བ་ལ་མི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་མི་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་ཅི་ལ་ཡ
Chinese
以不以目标方式安住之义，由善现总结并向帝释天宣说，如是不安住于任何法，即是安住于般若波罗蜜多，如是宣说。之后，具寿舍利弗心想：菩萨摩诃萨应如何安住于般若波罗蜜多？此意为，于何处不应安住于色等一切法，如是宣说，亦应安住于般若波罗蜜多，如是宣说，然于空性亦不应安住，应如何安住于般若波罗蜜多？如是领悟。之后，具寿善现以心完全了知具寿舍利弗的心的分别，对具寿舍利弗说：具寿舍利弗，您怎么想？如来应供正等觉安住于何处？此为为了显示不安住于任何处即是安住于般若波罗蜜多，善现问舍利弗如来安住于何处。如来应供正等觉亦于胜义中通达一切法无实有，不安住于任何法，即是安住于般若波罗蜜多，如是宣说。说：具寿善现，如来不住于任何处。此为舍利弗回答善现所问的如来安住于何处，意为不住于任何法。具寿善现，如来应供正等觉的心不住，此为显示不住于任何处的理由。如来的心不执著任何法的相，不以目标的方式安住，如是宣说。彼不住于色，不住于受，乃至不住于一切相智，此间为如来的心于何
English
The meaning of not abiding in the manner of an object of focus was concluded by Subhuti and taught to Indra. Thus, not abiding in any dharma is abiding in the Perfection of Wisdom, as was taught. Then, the venerable Sharadvatiputra thought to himself, "How should a Bodhisattva Mahasattva abide in the Perfection of Wisdom?" This means that it is also explained that one should not abide in any dharma such as form, and it is also explained that one should abide in the Perfection of Wisdom, but since one cannot abide even in emptiness, how should one abide in the Perfection of Wisdom? Thus he realized. Then, the venerable Subhuti, knowing the mental thoughts of the venerable Sharadvatiputra, said to the venerable Sharadvatiputra, "Venerable Sharadvatiputra, what do you think? Where does the Tathagata, the Arhat, the perfectly enlightened Buddha, abide?" This is because Subhuti asked Sharadvatiputra where the Tathagata abides in order to show that not abiding in anything is abiding in the Perfection of Wisdom. The Tathagata, the Arhat, the perfectly enlightened Buddha, also understands in the ultimate sense that all dharmas are without substance, and not abiding in any dharma in the manner of an object of focus is abiding in the Perfection of Wisdom, as was taught. He said, "Venerable Subhuti, the Tathagata does not abide anywhere." This is Shariputra's answer to Subhuti's question of where the Tathagata abides, meaning that he does not abide in any dharma. Venerable Subhuti, the mind of the Tathagata, the Arhat, the perfectly enlightened Buddha, does not abide, which shows the reason for not abiding anywhere. The mind of the Tathagata does not grasp the characteristics of any dharma, and does not abide in the manner of an object of focus, as was taught. He does not abide in form, he does not abide in feeling, and so on, up to not abiding in omniscience, which is where the Tathagata's mind is.
Tibetan
ང་མི་གནས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཆོས་གང་དང་གང་ལ་མི་གནས་པའི་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས་ཆོས་དེ་དག་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ནི་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་ བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཟུགས་ལ་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་དུ་ནི་གནས་པ་དང་མི་གནས་པའི་མཐའ་གཉིས་སྤང་བ་བསྟན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་དེ་ལྟར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ། གནས་པར་བྱར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་བརྗོད་ཅིང་གདགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་དེ་ལྟར་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསླབ་པར་བྱའོ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་དོན་གོང་དུ་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་ནས་བཤད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གནས་པ་དང༌། མི་གནས་པའི་མཐའ་གཉིས་སྤངས་ཏེ། གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཀྱང་བསླབ་ཅིང་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ནས་འཁོར་དེའི་ནང་ནས་ལྷའི་བུ་ཁ་ཅིག་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་པར་གྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་ཟབ་མོ་ཚིག་གིས་ཐོག་ཏུ་མི་ཕེབས་ཤིང་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། གང་ནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཀྱི་གནོད་སྦྱིན་གྱི་ཚིག་དང༌། གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྐད་དང༌། གནོད་སྦྱིན་གྱི་སྒྲ་དང༌། གནོད་སྦྱིན་གྱི་བརྗོད་པ་དེ་དག་ནི་སྨྲས་པར་གྱུར་ན་ཤེས་པར་རུང་གི །གང་འཕགས་པ་རབ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱི
Chinese
所謂“我不住”是指明不住於何種法。即不住於色等直至一切相智之間的諸法，因為所有這些法在勝義諦中都未成立為實有，所以如來不住於這些法，這是以不住於如來意念的方式。善現說：具壽舍利弗之子，菩薩摩訶薩應如何安住般若波羅蜜多？如來應不住於色，亦不住於非色，乃至不住於一切相智，亦不住於非一切相智。這是為了捨棄住與不住二邊。如來應不住於色等諸法，亦不住於非色等諸法，應如是行。所謂“不住”是指在勝義諦中，色等諸法皆自性空，故不可住。所謂“亦不住於非住”是指在世俗諦中，僅僅是世間的言說、施設等，所以亦不住於非住。具壽舍利弗之子，菩薩摩訶薩應如是以不住之方式修學般若波羅蜜多。這是總結上文所說的遠離二邊之義，即如來捨棄了住與不住二邊，不住於住，亦不住於不住，菩薩亦應如是修學安住。其後，從彼眷屬中，有些天子作是念，等等，這是為了說明般若波羅蜜多的甚深義，是言語無法企及、不可言說的。即如果說夜叉們的夜叉語、夜叉聲、夜叉音、夜叉言說，則可以理解。而聖者善現的般若波羅蜜多
English
The term "I do not abide" indicates the specific dharmas in which one does not abide. It means that the Tathagata does not abide in those dharmas—from form and so forth up to all aspects of omniscience—in the manner of focusing the Tathagata's mind, because all those dharmas are not established as truly existent in ultimate reality. Subhuti said: Son of Sharadvatiputra, how should a Bodhisattva Mahasattva abide in the Perfection of Wisdom? The Tathagata does not abide in form, nor does he not abide in form, and so forth, up to not abiding in all aspects of omniscience, nor not abiding in non-all aspects of omniscience. This is to abandon the two extremes of abiding and not abiding. The Tathagata, the Arhat, the perfectly complete Buddha, does not abide in form and so forth, nor does he not abide in form and so forth; thus, it should be done. "Not abiding" means that in ultimate reality, all dharmas such as form are empty of inherent existence, and therefore it is not possible to abide in them. "Nor not abiding" means that in conventional truth, one abides in mere worldly designations and imputations, and therefore it is not not abiding. Son of Sharadvatiputra, a Bodhisattva Mahasattva should train and abide in the Perfection of Wisdom in this way, with this mode of focus. This is a concluding explanation of the meaning of being free from the two extremes, as explained above. Just as the Tathagata has abandoned the two extremes of abiding and not abiding, not abiding in abiding, nor not abiding in not abiding, so too should a Bodhisattva train and abide. Then, from within that assembly, some sons of the gods thought, and so forth, which is to show that the profound meaning of the Perfection of Wisdom cannot be reached by words and is inexpressible. That is, if the yakshas' yaksha words, yaksha sounds, yaksha noises, and yaksha expressions are spoken, they can be understood. But the Perfection of Wisdom of the noble Subhuti