English
On this, much was said. Therefore, the question of the Venerable Subhuti is that manifestation and fabrication are conceptualization. Similarly, merit manifested and fabricated is also conceptualization. Therefore, can it be said that the more merit, the more conceptualization? The answer is, the Blessed One said, from "Subhuti" to "arises immeasurable." Here, the path of meditation, because it lacks the nature of being as it is, is emptiness. What children do not understand is emptiness. "Only" means unique. Similarly, for appearance, extreme appearance is appearance. To change from non-appearance to appearance is appearance, which is the meaning of extreme appearance. Similarly, the following should also be observed. Because there is no autonomy, it is accumulated. Because it is not something to be grasped, it is empty. Because there is no attachment, there is no essence. "Thus" and so on are essence and so on. The rest is easy to understand. This is the answer to the question of generating immeasurable merit. The difference in the request of the Venerable Subhuti and so on is the difference. Separation is different, which is to make it different. To separate those, both must be grasped. Immeasurable means completely cutting off the gross. Number is counting. Inexhaustible is inexhaustible. Blessed One, whatever form and so on, is easy to understand. The remaining words are redundant, meaning the main word. Inexhaustible is like the sky. Immeasurable is also like the sky. Those dharmas are inexhaustible, immeasurable, emptiness, signlessness, and so on. Saying is like sound, and it is also various. Thus, although the meaning is the same, it is different when separated by parts. Therefore, here it is said that the teachings are attained, and the teachings are indicated by this, so it is the teachings, which is compassion. To attain it is to have a common cause. It is both and also the teachings, so it is the attainment of the teachings. Here, the scriptures say that the teachings of immeasurable and so on are not tolerable by the ultimate truth, but by the conventional truth.
Chinese
那些具有慈悲心的人，能够赞同成为共同的原因。说了这样的话，说“不能忍受”是不合理的。这是通过展示无数等来回答反驳。从“具寿善现请问”到“虽然，然而”之间所说的是，说“不可言说”是因为那是行境。般若波罗蜜多的意义是空性的体性。这里经中说：“事物不可言说，不会退失也不会增长。通过修习的道，什么会退失，什么会获得？”说了这样的话，这是不可言说，没有退失和增长的事物。那么如何获得菩提呢？因此，从“然而”到本品结束之间所说的是，那些布施并且作意，以及发菩提心的人，是指谁在行布施。那些善根是指谁具有发菩提心。菩提如何，同样地，那是为了所希望的意义而回向。否则，通过那样的回向不会成菩提。同样地，对于下面的也应当类推。如是宣说“如何是无上正等觉”等，因此从那以后，具寿善现等提问。薄伽梵所说的是“善现，无上正等觉即是真如”等。不断绝是指一次又一次。众多是指持续不断。如是等是结尾。这里经中说：“菩提如何如是，此即成办所希望的意义，菩提真如之体性，彼亦是彼之体性。”说了这样的话，彼和彼是指修习的道。着重宣说空性的品是空性品。《圣八千颂般若波罗蜜多释难》，由寂静生处上师宝生静（Ratnākaraśānti）所作的《精华胜》，第十四品。
English
Those who have compassion, they can agree to become a common cause. Having said this, saying "cannot bear" is unreasonable. This is to answer the rebuttal by showing the countless and so on. From "Subhuti asked" to "although, however" what is said is, saying "unspeakable" is because that is the realm of activity. The meaning of Prajñāpāramitā is the nature of emptiness. Here, the scripture says: "Things are unspeakable, they will not diminish or increase. Through the path of meditation, what will diminish and what will be gained?" Having said this, this is unspeakable, there is no diminishing or increasing of things. Then how will enlightenment be attained? Therefore, from "however" to the end of the chapter, what is said is, those who give and pay attention, and those who generate Bodhicitta, refers to who is giving. Those roots of virtue refer to who has generated Bodhicitta. How is enlightenment, in the same way, that is dedicated for the desired meaning. Otherwise, through that dedication, enlightenment will not be attained. Similarly, it should be applied to the following as well. As it is said, "How is unsurpassed perfect complete enlightenment," etc., therefore from then on, venerable Subhuti and others asked. The Blessed One said, "Subhuti, unsurpassed perfect complete enlightenment is suchness," and so on. Uninterrupted means again and again. Many means constantly. Thus, and so on, is the conclusion. Here, the scripture says: "How is enlightenment thus, this accomplishes the desired meaning, the nature of enlightenment suchness, that is also its nature." Having said this, that and that refers to the path of meditation. The chapter that mainly shows emptiness is the chapter of emptiness. The commentary on the difficult points of the Holy Eight Thousand Verse Prajñāpāramitā, The Essence Supreme, composed by the teacher Ratnākaraśānti, the fourteenth chapter.
Tibetan
རྒྱད་པའོ།། །།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ལ། སེམས་སྔ་མ་དང༌། ཕྱི་མ་དེ་དག་དང༌། བྱང་ཆུབ་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒོལ་བའོ། །དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་འཚང་ཡང་རྒྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ནི་མར་མེའི་དཔེས་ལན་བཏབ་པའོ། །འདིར་བསྟན་བཅོས་ལས། སེམས་ནི་སྔ་མས་བྱང་ཆུབ་པར། །རིགས་མིན་ཕྱི་མས་ཀྱང་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བའི་རྒོལ་བའོ། །མར་མེའི་དཔེའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་བྱང་ཆུབ་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །འདི་ནི་ལན་བཏབ་པའོ། །དེ་ནས་བསྟན་བཅོས་ལས། ཟབ་མོའི་ཆོས་ཉིད་རྣམ་པ་བརྒྱད། །བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་འབའ་ཞིག་ལེའུ་བཅོ་བརྒྱད་པར་བསྟན་ནས། གང་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཁོར་དང་བཅས་པ་ནི་ཟབ་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་དང་ནི་འགག་པ་དང༌། །དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཤེས་བྱ་དང༌། ཤེས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་གཉིས་མེད་དང༌། ། ཐབས་མཁས་པ་ལ་ཟབ་པ་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གཉིས་སུ་མེད་པ་དང་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་བའི་ཟླས་དབྱེ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་འདི་ཟབ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཟབ་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཐབས་ལ་མཁས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཟབ་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་གསུངས་ཏེ། སེམས་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་ཏུ་རྟོགས་པ་འཁྲུལ་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །འགག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་ཟད་པའི་ཕྱིར་འགག་པའོ། །མ་ལགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་དོན་ཏེ། འཁྲུལ་བའི་རྒུ་གཉིས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དགོངས་སོ། །འདི་ནི་སྐྱེ་བ་ཟད་པའོ། །སེམས་གང་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་སྟེ། འཁྲུལ་པ་ཆད་པས་སེམས་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་དགོངས་སོ། །འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཞེས་དགོངས་སོ། །འགག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་འགག་པ་ཞེས་དགོངས་སོ། །མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ངང་གིས་སྐྱེ་བ་སྟེ། སྨོན་ལམ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་དང་བཅས་པས་འགག་པ་མེད་པར་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དགོངས་སོ། །སེམས་གང་མ་བྱུང་ཞེས་བྱ་
Chinese
རྒྱད་པའོ།། 从“那么，世尊”到“等等转变”之间所说，其中“因为先前的和之后的那些心，与菩提没有关联”是反驳。从“如是请问”到“也能证悟”为止，是用灯的譬喻来回答。这里经文中说：“心不是先前的证悟，也不是之后的证悟。”这是反驳。用灯的譬喻的方式，是与“证悟”相连。这是回答。然后经文中说：“甚深之法性有八种，与证悟相连。”在《如实性之相的唯独菩提》第十八章中讲到，任何具有菩提之相及其眷属，都是甚深的八种。那如何是八种呢？“生与灭，以及如实性与所知，知与行境二无别，善巧方便是甚深。”这样说，二无别与善巧方便，是以归纳为一的方式来区分的。因此，从“如是禀告”到“此缘起甚深”之间，是善现显示甚深之境。 “其他”是指不是那些。从“如是请问”到“善巧方便”之间，讲了甚深的八种。所谓“哪个心”，是指非真实的遍计所执，是虚妄的自性。所谓“灭”，是指因为相续断绝而灭。所谓“不是”，是指不是那个意思，意思是说，因为虚妄的执著显现为二而断绝。这是指生灭。所谓“哪个心生”，是指没有虚妄，因为虚妄断绝，依赖于心，所以说是心生。所谓“灭法”，是指每一刹那。所谓“灭”，是指相续断绝。所谓“不是”，是指自性而生，因为具有发愿等等的差别，而使之不灭。
English
རྒྱད་པའོ།། From "Then, the Blessed One" to "etc. will change," it is said that "because the previous and subsequent minds are not related to Bodhi" is a rebuttal. From "Thus asked" to "can also be enlightened," the answer is given with the analogy of a lamp. Here, the scripture says, "The mind is not enlightened by the previous, nor by the subsequent." This is a rebuttal. The way of the lamp analogy is connected to "enlightenment." This is the answer. Then the scripture says, "The profound Dharma nature has eight aspects, connected to enlightenment." In the eighteenth chapter of "The Only Bodhi of the Nature of Suchness," it is taught that any aspect of Bodhi and its retinue are the eight profound ones. How are they eight? "Birth and cessation, as well as suchness and the knowable, knowledge and the object of experience are non-dual, skillful means are profound." It is said that non-duality and skillful means are distinguished by being grouped into one. Therefore, from "Thus reported" to "This dependent arising is profound," it is Subhuti who shows the state of profoundness. "Other" means not those. From "Thus asked" to "skillful means," the eight profound ones are spoken of. The so-called "which mind" refers to the unreal, completely conceptualized, and illusory nature. The so-called "cessation" means cessation because the continuum is exhausted. The so-called "not" means not that meaning, meaning that the false attachment appears as two and is cut off. This refers to the cessation of birth. The so-called "which mind arises" means without falsehood, because falsehood is cut off, it depends on the mind, so it is said that the mind arises. The so-called "dharma of cessation" refers to each moment. The so-called "cessation" refers to the cessation of the continuum. The so-called "not" means arising from its own nature, because it has the distinction of aspiration and so on, and it is made not to cease.