English
Due to separation, those cannot be completely accumulated, this is the form of the Hearer's path. The section from "Bhagavan" etc., to "will manifest complete enlightenment" etc., is a distinction. For the Noble Hearer's path: Because the aggregates such as form are empty, Because the emptinesses are without difference, Because those heats are not apprehended, Therefore, they are considered to be the peak. For that constant etc. principle, Because the abiding is prevented, therefore they are the acceptances. Starting from the ten grounds, Because the non-abiding is extensively shown, therefore it is said to be the supreme of Dharma. Why? Because the Buddha, having known, did not see the dharmas. For "the Noble Hearer's path," it means that the reason for the path just taught by the Hearers is considered to be heat. How? The aggregates such as form are accumulations, therefore they are emptiness. Those emptinesses are also without difference. Those refer to not apprehending form etc., therefore they are considered to be the peak. For that, it refers to form etc. By the principle of constancy etc., its abiding is prevented, that is, the object of focus is prevented, therefore they are considered to be acceptances. Starting from the ten grounds, it means starting from the first and second grounds etc. "Starting from" means first. From "the first ground" etc., to "do not do," the accumulation of language does not extensively abide, because it is to show non-apprehension. How is it shown? Why? Because the Buddha knows, that is, manifests realization. Because not seeing the dharmas, it means together with the cause. What is it? It is considered to be the supreme of Dharma. Then, from "Venerable Subhuti" etc., and from "Indra" etc., and in the manner of an object of focus, one should not abide in "form is permanent" etc., and also from "Sariputra" etc., to "in the manner of non-abiding," those are in order heat, peak, acceptance, and the supreme of Dharma. Also, how are those that correspond to the definitive liberation division of the Hearer's those of the Hearer? Because those are cultivated for the sake of the Noble path.
Tibetan
འི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་སྐབས་འབྱེད་པ་ནི་དེ་ནས་འཁོར་དེའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང༌། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྟག་དང༌། དེའི་འོག་ཏུ་སྟོན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཟབ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྟག་ཡན་ཆད་དོ། །ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་པའོ། །སྐད་ནི་ངག་གོ །རབ་ཏུ་བརྗོད་པ་ནི་ཚིག་གི་ཚོགས་སོ། །སྨྲས་པ་ནི་བརྗོད་པ་སྟེ། རབ་ཏུ་བརྗོད་པ་དེའི་ཚོགས་ཀྱིས་སོ། །འཆད་པ་ནི་འཁོར་གྱི་ནང་དུའོ། །སྟོན་པ་ནི་དེའི་རིགས་ཅན་དག་ལའོ། །ཡི་གེ་གཅིག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གཅིག་པུ་ཞིག་ཀྱང་ངོ༌། །མ་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དག་གི་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་ལ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་ཐ་མ་ལ་ཐོས་པར་མི་རུང་བའོ། །དེ་དག་གིས་ཤེས་པར་མི་རུང་བ་ནི་ཐོས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སོ། །ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པ་མེད་པར་བདག་ཉིད་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །སྟོན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོན་པ་པོ་མེད་པའོ། །མི་དགོས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱིས་བསྟན་མི་དགོས་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ཟབ་པ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཡི་གེ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བསྟན་པ་ལས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང༌། གཞན་དག་ལ་སྟོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་མེད་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷའི་བུ་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་ བཅོམ་པ་ནི་བསེ་རུ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་གཟུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་དཔེས་བསྟན་པར་མཛད་པ་ནི་དཔེར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། །རབ་འབྱོར་དེ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། །ཀྱེ་མ་གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་འདི་ནི་བདག་ཅག་ལ་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་ལམ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཟབ་པ་དང་ཕྲ་བའི་ལམ་ལས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་དང༌། ཕྲ་བར་བསྟན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཟབ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། སུས་ཀྱང་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཐོས་པ་མེད་པ་བསྟན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གི་བར་གྱིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཟབ་པ་མ་ཡིན། ཕྲ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་
Chinese
因此被称为声闻道。现在要讲述的是独觉的道路。区分其章节，从“从那时起，那个眷属”等开始，到须菩提所说的结尾，以及其后的“导师是深奥智慧”的结尾为止。词语的意思是教导。剩余的是解释。声音是语言。完全表达是词语的集合。说出的意思是表达，即通过完全表达的集合。解释是在眷属之中。导师是对那些同类的人。即使一个字母的意思是仅仅一个字母。未说出的意思是未向其他人，如犀牛角独觉者那样展示。那的意思是在最后一生中不应该听到。那些人无法理解，是因为听闻的力量。字母的意思是为了没有教导而自己显现证悟。般若波罗蜜多的意思是如犀牛角独觉者那样的圣道。没有导师的意思是没有导师。不需要的意思是不需要他人教导。因为智慧深奥的缘故，所以说了没有字母等等，因为不是从教导中产生的，并且因为没有向其他人展示，所以没有字母。为什么呢？因为天子们说“如来”等等。“如来”是因为通达了如实性。阿罗汉就像犀牛角独觉者。正等觉是指舍弃了能取所取的分别念。菩提是成为果的智慧。为了用比喻来展示那个智慧，从“例如”开始，到“须菩提不存在”为止。哎呀，这位尊者须菩提为我们阐明了如犀牛角独觉者般的道路，想到这里，立刻从深奥和微细的道路中，将菩提的智慧展示为非常深奥和微细，这就是智慧的深奥之处。从那时起，从“具寿须菩提”等开始，到“没有人说，没有听到，没有教导”为止，那些色等等不是深奥的，不是微细的。
English
Therefore, it is called the path of the Hearers. Now, the path of the Solitary Buddhas is to be described. The division of its sections is from "From then on, that assembly," etc., up to the end of what was spoken by Subhuti, and up to the end of "The Teacher is profound wisdom" after that. The meaning of 'word' is teaching. The remainder is explanation. Sound is language. Complete expression is the collection of words. 'Spoken' means expression, that is, through the collection of complete expressions. 'Explaining' is within the assembly. 'Teacher' is to those of that kind. 'Even one letter' means even just one letter. 'Unspoken' means not shown to others, like the rhinoceros-horn solitary realizer. 'That' means it should not be heard in the last existence. They cannot understand because of the power of hearing. 'Letter' means for self-manifested enlightenment without teaching. 'Perfection of Wisdom' means the noble path like that of a rhinoceros-horn solitary realizer. 'Without a teacher' means without a teacher. 'Unnecessary' means it is not necessary to be taught by others. Because of the profundity of wisdom, it is said that there are no letters, etc., because it does not arise from teaching, and because there is no showing to others, there are no letters. Why is that? Because the sons of the gods say "Tathagata," etc. 'Tathagata' is because of realizing Suchness. An Arhat is like a rhinoceros-horn solitary realizer. Perfectly Complete Buddha means abandoning the conceptual thought of grasping at objects. Bodhi is the wisdom that has become the fruit. To show that wisdom with an example, it starts from "For example," and goes up to "Subhuti does not exist." Alas, this Venerable Subhuti clarifies for us the path like that of a rhinoceros-horn solitary realizer. Thinking this, immediately from the profound and subtle path, the wisdom of Bodhi is shown to be very profound and subtle, and that is the profundity of wisdom. From then on, starting from "The venerable Subhuti," etc., up to "No one speaks, no one hears, no one teaches," those forms, etc., are not profound, not subtle.
Tibetan
གསུངས་ཏེ། མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་སུ་བརྟགས་པ་སྟེ་བཞག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་དག་ནི་གཟུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པའོ། །དེ་ནས་ལྷའི་བུ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། གཉིས་སུ་བྱར་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་དེ་དག་གསུངས་ཏེ། བདག་གི་རྫས་མི་དམིགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་ཕུང་པོ་དག་ལ་སེམས་ཅན་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་ཉན་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་དག་ནི་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་སྤངས་པའོ། །དེ་ནས་འདི་བསྟན་པ་ན་དོན་དུ་གཉེར་བ་དང་དོན་དུ་མི་གཉེར་བ་དག་གནས་སྐབས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་ལ་གནས་བརྟན་དྲུག་པོ་དེ་དག་དང༌། ལྷའི་བུ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱས་དྲིས་པའོ། །སུ་དག་དོན་དུ་གཉེར་བ་ནི་འདོད་པའོ། །ཟབ་པ་ནི་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །བརྟག་པར་དཀའ་བ་ནི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ནི་བསམ་པའི་ལམ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཁས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་ལ་མཁས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བར་དཀའ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞི་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་རྣམས་ལས་ཤིན་ཏུ་འཕགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་འཕགས་པའོ། །མཁས་པ་དང་མཛངས་པས་རིག་བར་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་རིགས་ཅན་དག་གི་ཚིག་དོན་དུ་གཉེར་བའི་དགག་པ་རྒོལ་བ་དང་བཅས་པའི་ལན་ནི། དེ་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ལྷའི་བུ་དེ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྟག་ཡན་ཆད་དོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་རིགས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་མིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་
Chinese
说了，因为是无的缘故。视为色等，即无有设立等，是因为无的缘故。这样的话，像犀牛一样的人，是舍弃了能取的分别念。从那以后，从“天子们”等，到“不可分为二”之间，说了那些。虽然自我的实体不可见，但因为在蕴上假立为有情，所以听闻有情和法如幻化等。对于外境的色等也是如幻化等。因为体性不如实存在。这样的话，像犀牛一样的人，是没有舍弃能执的分别念。从那以后，当宣说这个时，寻求意义和不寻求意义的人，如其所应地，由具寿善现向六位具寿和百千万亿的天子们提问。谁寻求意义呢？是希求。甚深是因为难以证悟的缘故。难以衡量是因为各自自己觉知的缘故。不是寻思的行境是因为超离思虑之道的缘故。微细是因为一切分别的戏论寂灭的缘故。贤善是因为对于一切法如实证悟是贤善之因的缘故。难以见到是因为不是五种识聚的对境的缘故。难以证悟是因为不是意的意识的对境的缘故。寂静是因为一切烦恼都寂灭的缘故。殊妙是因为一切痛苦都寂灭的缘故。从诸法中最为超胜的是最为超胜的。由贤善和聪慧者所能了知是因为由不退转者等所能了知的缘故。对于像犀牛一样的种姓者寻求词义的，包含遮破和辩驳的回答是：从那以后，具寿善现对那些天子们说，直到世尊对帝释天说为止。从那以后，世尊对帝释天说等，也说了像犀牛一样的种姓也只是法的界限。以法眼来说，是法
English
It was said, because it is non-existent. Considering form, etc., that is, the absence of establishment, etc., is because it is non-existent. Thus, those who are like rhinoceroses have abandoned the conceptualization of grasping. From then on, from "the sons of the gods," etc., to "not to be made into two," those were spoken. Although the substance of the self is not visible, since it is imputed as sentient beings on the aggregates, sentient beings and the Dharma are heard as illusions, etc. For external forms, etc., they are also like illusions, etc., because their characteristics do not exist as they are. Thus, those who are like rhinoceroses have not abandoned the conceptualization of grasping. From then on, when this is taught, those who seek meaning and those who do not seek meaning, as appropriate, are questioned by the venerable Subhuti to the six venerable ones and hundreds of thousands of billions of sons of the gods. Who seeks meaning? It is desire. Profound because it is difficult to realize. Difficult to measure because it is self-awareness of each individual. Not the object of thought because it is beyond the path of thought. Subtle because all the proliferation of conceptualization is pacified. Wise because the realization of all dharmas as they are is the cause of wisdom. Difficult to see because it is not the object of the five aggregates of consciousness. Difficult to realize because it is not the object of the consciousness of the mind. Peaceful because all afflictions are pacified. Wonderful because all suffering is pacified. The most excellent of all dharmas is the most excellent. To be known by the wise and intelligent is because it is to be known by the non-returners, etc. The answer to the refutation and debate for those of the rhinoceros-like lineage who seek the meaning of words is: From then on, the venerable Subhuti said to those sons of the gods, up to when the Blessed One said to Indra, the lord of the gods. From then on, the Blessed One said to Indra, the lord of the gods, etc., and also said that the rhinoceros-like lineage is only the realm of Dharma. By the eye of Dharma, it is Dharma.