Tibetan
ན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒོལ་བ་པོའི་བསམ་པ་ཡིན་ནོ། །གོམས་པ་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གུས་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་དང་དུས་རིང་མོར་བསླབས་སུ་ཟིན་ན་ཡང་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བར་མི་རིགས་ཏེ། མེད་པ་ལ་མེད་པར་གོམས་པ་ནི་མིའི་རྭ་ནི་རི་བོང་གི་རྭ་ཉིད་དུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་བྱར་མི་འཐད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་ཅི་ཡང་བྱེད་མི་ནུས་ཏེ། གང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་བྱར་མེད་པ་དང་རྣམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་མེད་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་སྐྱེ་བོ་བློ་དམན་པ་དག་གི་ངོར་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའི་ལམ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་ཡིན་ཞིང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་འཐད་པའི་རབ་ཀྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ངོར་དོགས་པ་བསུ་བ་ནི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །ཚིག་ལེའུར་ བྱས་པའི་དོན་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་ན་དེ་ཉིད་དང༌། གཞན་ཉིད་དང༌། གཉི་ག་དང༌། གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་དང༌། བྱེ་བྲག་མེད་པ་དང༌། གཉི་ག་དང༌། གཉི་ག་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་ནུས་པ་ནི་ཅི། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡང་དག་པར་ན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ། །རྒྱུའི་ཁྱད་པར་དེ་དག་གིས་ན་གང་གི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ནི་མངོན་པར་འདོད་པའི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ཏེ། སྔར་བཤད་པའི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བར་དངོས་པོར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལམ་གྱིས་ཏེ། རྒྱུས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོ་དག་སྔར་བཤད་པ་དག་ལས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འབྲལ་བ་དང་སྐྱེ་བར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྒོམ་པ་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པར་ན་བསྒོམ་པའི་ལམ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་བསྒོམ་པ་ཕུལ་དུ་གྱུར་པར་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བསྒོམ་པའི་ལམ་དུ་བཤད་པ་ལ་ནི། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པར་ནུས་པ་ཉིད་ཡིན་ཞིང༌། དོན་དམ་པར་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ
Chinese
所谓的“因为存在”，是辩论者的想法。所谓的“因为不可能达到完美的习惯”，即使带着敬意、不间断地、长期地学习，也不应该完全投入，因为对不存在的事物习惯于不存在，就像人的角不可能变成兔子的角一样。因此，所谓的“一点也不做”，修行的道路是无能为力的。在任何情况下，如果不可能有差别，那么就不可能是修行者本身。因此，为了那些智慧低下的人，所有显现上存在的、作为因果实体的、不了解究竟边际的人们，为了消除他们的疑惑，才提到了“事物”等等。对偈颂意义的解释是“法性”等等。因为自性本空，所以真实而言，既非彼，亦非此，既非两者，亦非非两者；既非差别，亦非无差别，既非两者，亦非非两者，无法言说，所以无法听闻等等。那么，这是显现上的，还是并非如此呢？提到了“法性的自性”。真实而言，是无二智慧的自性。因为这些因的差别，所以，因为是无二智慧的自性，所以无法言说，这是显现所欲求的道路的自性。先前所说的修行道，因为无法言说，所以不像人等一样是真实存在的。因此，通过所谓的修行道，先前所说的与因不一致的方面和对治，不可能按照顺序分离和产生。所谓的“因为不可能达到完美的修行”，真实而言，因为没有修行的道路，所以不可能达到完美的修行。因此，提到了“因此”等等。对于显现上所说的修行道，能够听闻等等，但胜义谛中并非如此，所以提到了“因为并非如此”等等。
English
The so-called "because it exists" is the thought of the debater. The so-called "because it is impossible to achieve perfect habit," even if one studies with respect, continuously, and for a long time, one should not fully engage, because becoming accustomed to non-existence is like a human horn that cannot become a rabbit's horn. Therefore, the so-called "not doing anything at all," the path of meditation is incapable of doing anything. In any case, if it is impossible to have distinctions, then it cannot be the practitioner himself. Therefore, for the sake of those of inferior intelligence, all the paths that exist conventionally, as cause-and-effect entities, and for those who do not understand the ultimate limit, to dispel their doubts, "things" and so on are mentioned. The explanation of the meaning of the verses is "the nature of reality" and so on. Because of the emptiness of inherent existence, in reality, it is neither that, nor this, neither both, nor neither; neither different, nor non-different, neither both, nor neither, it is inexpressible, so one cannot hear and so on. So, is this conventional, or is it not? "The nature of reality's own nature" is mentioned. In reality, it is the nature of non-dual wisdom. Because of these differences in causes, therefore, because it is the nature of non-dual wisdom, it is inexpressible, which is the nature of the path that is manifestly desired. The previously mentioned path of meditation, because it is inexpressible, is not truly existent like persons and so on. Therefore, through the so-called path of meditation, the previously mentioned opposing sides and antidotes that are inconsistent with the cause cannot be separated and produced in order. The so-called "because it is impossible to achieve perfect meditation," in reality, because there is no path of meditation, it is impossible to achieve perfect meditation. Therefore, "therefore" and so on are mentioned. For the path of meditation that is spoken of conventionally, one is able to hear and so on, but in ultimate truth it is not so, so "because it is not so" and so on are mentioned.
Tibetan
། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་ཡང་དག་པར་ན་བསྒོམ་པ་དང༌། དེའི་དོན་གྱི་བྱ་བས་ཀྱང༌། ཉོན་མོངས་པ་བསྩལ་བ་དང༌། བྱང་ཆུབ་སྐྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པ་བདེན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པས་བསྒོམ་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གློ་བུར་པ་ཡིན་པས་ན་སྔར་བཤད་པའི་ཉེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་གསལ་བས་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་འགག་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །རྣམ་འགྲེལ་མཛད་པས་ཀྱང༌། དེ་བས་ཡང་དག་ཡང་དག་མིན། །ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་ཞིང་གང་གང་ཡིན། །བསྒོམ་པའི་སྟོབས་ནི་རྫོགས་པ་ན། །དེ་གསལ་མི་རྟོག་བློའི་འབྲས་བུ། །ཞེས་གང་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོས་པ་དང་བསྒོམ་པ་དག་ནི་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། གལ་ཏེ་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་དོན་མཐོང་འགྱུར་ན་བསྒོམ་པ་དོན་མེད་འགྱུར། །གལ་ཏེ་མ་ཐོས་པར་ཡང་སྒོམ་འཇུག་འགྱུར་ན་བསྟེན་པ་དོན་མེད་འགྱུར། །ཞེས་བཤད་པས་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པས་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པ་རྣམས་ལ་འབད་པར་བྱའོ། །མ་གྲུབ་པས་ཅི་ཡང་སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བསྒོམ་པ་མ་གྲུབ་ན་བྱང་ཆུབ་མི་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཇི་ལྟར་ན་དེས་དོན་གྱི་བྱ་བ་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པས་ཡང་སྔ་མའི་ཕྱེད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མེད་པར་དོགས་པ་བསུ་བ་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ་རེ་ཞིག་བྱང་ཆུབ་ནི་སྔོན་དང་ཕྱི་མར་གྱུར་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་སྔ་ཕྱིར་གྱུར་པའི་སེམས་རེ་རེའམ། མང་པོ་ཅིག་ཅར་འདུས་པའམ། རིམ་གྱིས་འབྱུང་བའི་སེམས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བརྟག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་དང་པོ་ནི་རེ་རེས་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་སྔ་ཕྱིར་གྱུར་པའི་སེམས་རེ་རེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་མཐའ་དག་ཅེས་བྱ་བ་སྔར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སེམས་གཅིག་ལ་ཡུལ་དུ་མ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །ཕྱོགས་གཉིས་པ་གསལ་བ་ནི་མང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་
Chinese
如果对于没有修习等等，也真正地修习，并且通过其意义的作用，烦恼被消除，生起菩提的特征也不存在，这确实是真实的。即使如此，在瑜伽士的世俗谛中，由于存在事物等等，所以存在修习。因此，就像那样修习菩提之道达到圆满，由于烦恼是突发的，所以没有先前所说的过失。因此，明白到所谓的对治生起时也不会停止。造《释量论》者也说：“因此并非真实也非不真实，极其修习任何事物，修习的力量圆满时，那明晰的无分别智是果。”这就是所说的。因此，听闻和修习般若波罗蜜多确实是有意义的。《经庄严论》中说：“如果仅仅听闻就能见到意义，那么修习就变得没有意义。如果未听闻也能进入修习，那么依止就变得没有意义。”因此，由于具有分别，应当努力听闻、思维和修习。以“未成就则什么也不能成办”的方式，如果修习没有成就，难道菩提不会不成就吗？那样它如何成办其意义的作用呢？由于具有这样的想法，所以为了消除先前一半的对于没有菩提的怀疑，才说了“即使那样”等等。应当这样进行分析：暂时菩提是从先前和后来的心中产生的，对于它，是先前和后来的每一个心，还是许多心同时聚集，或者次第产生的心的菩提之因呢？有这三种考察方式。第一种情况，说的是每一个都证得菩提是不合理的。为什么呢？因为对于先前和后来的每一个心来说，能够成办佛陀的菩提，即无分别的智慧，以及一切种智等等一切意义，也就是先前所说的那些，是不显现的。因为一个心不可能有多个对境。这是他的想法。第二种情况很明显，即使是许多心也不能证得菩提。
English
It is true that even if there is no practice, there is still true practice, and through the function of its meaning, afflictions are eliminated, and the characteristic of generating Bodhi does not exist. However, even so, in the conventional truth of a yogi, since there are things and so on, there is practice. Therefore, since the path of cultivating Bodhi as it is is perfected, and since afflictions are adventitious, there is no fault as previously stated. Therefore, it is understood that even when the so-called antidote arises, it does not cease. The author of the Pramāṇavārttika also said, "Therefore, it is neither true nor untrue. When one cultivates anything intensely, when the power of cultivation is perfected, that clear non-conceptual wisdom is the result." This is what is said. Therefore, hearing and cultivating the Prajñāpāramitā are indeed meaningful. The Ornament of the Sutras says, "If one can see the meaning by merely hearing, then cultivation becomes meaningless. If one can enter cultivation without hearing, then reliance becomes meaningless." Therefore, since one has discrimination, one should strive to hear, contemplate, and cultivate. In the manner of "If one does not accomplish, one cannot accomplish anything," if cultivation is not accomplished, will Bodhi not be accomplished? How does it accomplish the function of its meaning? Because one has such an idea, in order to dispel the doubt of not having Bodhi in the first half, it is said, "Even so," and so on. One should analyze it in this way: For the time being, Bodhi arises from the mind that has become prior and subsequent. For it, is each prior and subsequent mind, or many minds gathered simultaneously, or the mind that arises gradually, the cause of Bodhi? There are these three ways of examining. The first case is that it is unreasonable to say that each one attains Bodhi. Why? Because for each prior and subsequent mind, the Bodhi of the Buddha, that is, the non-conceptual wisdom, and all meanings such as omniscience, which are what was previously said, do not appear. Because it is impossible for one mind to have multiple objects. This is his thought. The second case is clear: even many minds cannot attain Bodhi.