Tibetan
གོངས་སོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་བསྟན་པ་ནི། ལྷའི་བུ་དག་གང་ཞིག་འདི་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདུས་བྱས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་གཞག་པ་མ་ཡིན་སྙམ་པའི་དོགས་པ། དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བས་བསུ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནམ་མཁའ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསོལ་ཏོ། །འདུས་མ་བགྱིས་པ་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་མ་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཤེས་པའི་དོན་ནི་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་པར་མཛད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྔར་གནས་ པ་ཇི་ལྟར་ཡིན་སྙམ་པའི་དོགས་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བས་བསུ་ནས། ཇི་ལྟར་འདི་དག་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཤེས་པ་བསྟན་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་མཚན་ཉིད་ཟབ་མོ་འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསོལ་པ་ཡིན་ནོ། །ཆགས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ་དོན་དམ་པར་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ནི་ཆགས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསོལ་པ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་གནས་སྐབས་ན་ནི་ཆགས་པ་མེད་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དོན་དུ་བསྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཁོ་ནའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ་ཡུལ་དུ་གྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ལམ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་འཇིག་རྟེན་སྟོན་པའོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང༌། སྟོང་ཉིད་མཚན་མ་མེད་བཅས་དང༌། །སྨོན་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་དང༌། །སྐྱེ་མེད་འགག་པ་མེད་སོགས་དང༌། །ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་འཁྲུགས་མེད་དང༌། །འདུ་མི་བྱེད་དང་རྣམ་མི་རྟོག །རབ་དབྱེ་མཚན་ཉིད་མེད་ཉིད་ལ། །ལམ་ཤེས་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་ཀྱིས་ནི། །ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་བཞེད། །ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་དོན་དུ་རབ་འབྱོར་ཇི་
Chinese
完毕。所示现的是无分别的智慧，即诸天之子中，凡是说“像这样”等等。因为是积聚而成的，所以产生如何安立的疑问。为了迎接“那是因为什么缘故呢”的疑问，于是请问“世尊，虚空是”等等。“不是积聚而成的”的意思是，没有从因和缘产生。彻底区分的意义是，之后世尊说“想要在欲中行事”等等，因为如来就是这样示现的。先前存在的是怎样的，产生这样的疑问，为了迎接“那是因为什么缘故呢”的疑问，于是说了“这些是如何存在的”等等。“以空性等等的自性来彻底区分”是剩余的部分。所示现的是了知无相，即请问“世尊，这些甚深的相”等等。“无染著的智慧”是指远离一切显现的执著，就像在胜义谛中，圆满的阶段，般若波罗蜜多就是如来们的无相智慧。为了无染著的智慧，于是请问“那本身就是为了无染著的智慧”等等。在非常圆满的阶段，为了无染著的智慧而修习的般若波罗蜜多，在一切方面都只是如来的行境，是成为对境的，这才是如实地示现世间。所谓“示现世间”，就是如前所说的，以道智本身的十六种智慧来现证世间的实相，所以是示现世间。如是说：空性与有相，以及断绝希愿等，无生无灭等，法性无扰乱，不造作与无分别，善分别与无相性，以道智的阶段，被认为是智慧的相。如是宣说。在那之后，为了通过一切种智的门径来示现智慧的相，善现如何
English
Completed. What is shown is the non-discriminating wisdom, that is, among the sons of the gods, all who say "like this" and so on. Because it is accumulated, the question arises as to how it is established. In order to welcome the question "What is the reason for that?", they asked "World Honored One, the sky is" and so on. The meaning of "not accumulated" is that it does not arise from causes and conditions. The meaning of thorough differentiation is that afterwards the World Honored One said "wanting to act in desire" and so on, because the Tathagata shows it in this way. How does it exist previously? Such a question arises, and in order to welcome the question "What is the reason for that?", they said "How do these exist" and so on. "To thoroughly differentiate with the nature of emptiness and so on" is the remaining part. What is shown is the knowledge of no characteristic, that is, asking "World Honored One, these profound characteristics" and so on. "Wisdom without attachment" refers to being free from all manifestations of clinging, just like in the ultimate truth, in the perfect stage, Prajnaparamita is the wisdom without characteristics of the Tathagatas. For the sake of wisdom without attachment, they asked "That itself is for the sake of wisdom without attachment" and so on. In the very perfect stage, the Prajnaparamita practiced for the sake of wisdom without attachment, in all aspects, is only the realm of the Tathagatas, it is becoming the object, this is truly showing the world. The so-called "showing the world" is, as previously said, using the sixteen wisdoms of the path wisdom itself to directly realize the reality of the world, so it is showing the world. It is said: Emptiness and having characteristics, as well as cutting off wishes, etc., no birth and no death, etc., the nature of Dharma without disturbance, non-creation and non-discrimination, good differentiation and no characteristic nature, with the stage of path wisdom, it is considered to be the characteristic of wisdom. Thus it is declared. After that, in order to show the characteristic of wisdom through the gateway of all-knowing wisdom, Subhuti how
Tibetan
ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟེན་ནས་གནས་པ་ཤེས་པ་སྟོན་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། མི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་མི་མངའ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་དོན་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་ པའི་དོན་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་བཞུགས་པའོ། །བཀུར་སྟིར་བྱ་བ་དང༌། བླ་མར་བྱ་བ་དང༌། རི་མོར་བྱ་བ་དང༌། མཆོད་པ་ཤེས་པ་བསྟན་པ་ནི་ཆོས་ལ་བཀུར་སྟི་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །མཆོད་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་སྦྱོར་བ་དང་མཇུག་གི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གསུངས་པ་ནི། རི་མོར་མཛད་དོ་བསྙེན་བཀུར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་བསྟན་ནས་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་བསྟན་པ་ནི། རབ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁྱད་པར་དུ་འཛིན་པར་མཛད་པའི་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡིན་སྙམ་པའི་དོགས་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བས་བསུ་ནས། རབ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བྱས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སླར་ཕན་པ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱས་པ་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་པ་ཆུང་དུ་ཡང་ཆེ་བ་ཉིད་དུ་དགོངས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། །སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་རྣམས་སོ། །རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་རྗེས་སུ་སྐྱོང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་བསྔགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེད་པ་མེད་པ་ཉིད་ཤེས་པ་བསྟན་པ་ནི། རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བྱེད་པ་པོའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་བྱས་པའོ། །རྣམ་པར་འཇིག་པའི་རྒྱུ་མེད་པས་འགྱུར་བ་མེད་པའོ། །འདུས་བྱས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་བྲལ་བས་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ཤེས་པ་སྟོན་པ་ནི་རབ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡེ་ཤེས་འཇུག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ཤེས་པ་སྐྱེས་པའོ། །དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ན་དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱེ་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། མཐོང་བར་བྱ་བ་དང་མཐོང་བ་པོ་དང་མཐོང་
Chinese
如是等等所说。于此，了知完全依靠正等觉佛陀之法而安住，显示依靠并安住于此般若波罗蜜多，如是等等所说。所谓不住，即以不具现执着之故。所谓住，乃为于现见之法安乐而住之义，显现了悟之义而安住。恭敬、尊重、绘画、供养，显示了知，即是说对法恭敬等等。所谓供养之义，是说结合与结尾之差别，即是绘画、承侍恭敬。总说之后，显示差别之义，即是说善现，此般若波罗蜜多等等。若生疑问，以何为因作此差别执持？以“何故”发问，善现，由此般若波罗蜜多等等所说。其中，所谓知恩，是为再次饶益之故。所谓感恩，是为将小恩亦念作大恩之故。所谓乘，即大乘。所谓修，即见道等道。所谓随持、随护，是为依次赞叹彼等之故。显示了知无作者之性，即是说善现，复次如来等等。其中，以无作者之因故，为不作。以无坏灭之因故，为不变。以离于有为之自性故，为不显现无为。显示了知周遍一切，即是说善现，依靠般若波罗蜜多等等。如是，于一切法中，智慧融入，即是因了悟无作等而生起了知。若如是，则诸法本性即是无生，所见、能见、见
English
It is said that it is like this and so on. Here, it is shown that knowing to rely completely on the Dharma of the perfectly enlightened Buddha and abide, relies on and abides in this Prajñāpāramitā, as it is said, and so on. The so-called non-abiding is due to the absence of manifest attachment. The so-called abiding is the meaning of abiding in the Dharma of direct perception in comfort, manifesting the meaning of realization and abiding. Showing respect, reverence, drawing, and offering, shows knowledge, that is, saying respect for the Dharma and so on. The meaning of the so-called offering is to explain the difference between combination and conclusion, that is, drawing, serving with respect. After the general statement, the meaning of the difference is shown, that is, saying Subhuti, this Prajñāpāramitā and so on. If there is a doubt, what is the cause of making this distinction? Asking "Why?", Subhuti, it is said from this Prajñāpāramitā and so on. Among them, the so-called knowing gratitude is for the sake of benefiting again. The so-called feeling gratitude is for the sake of considering even small kindness as great kindness. The so-called vehicle is the Mahāyāna. The so-called practice is the paths such as the path of seeing. The so-called upholding and protecting are for the sake of praising them in order. Showing knowledge of the nature of non-doer, that is, saying Subhuti, again the Tathāgata and so on. Among them, because there is no cause of the doer, it is unmade. Because there is no cause of destruction, it is unchanging. Because it is separated from the nature of the conditioned, it is unmanifest unconditioned. Showing knowledge of going everywhere, that is, saying Subhuti, relying on Prajñāpāramitā and so on. Thus, in all Dharmas, wisdom enters, that is, knowledge arises from understanding non-doing and so on. If so, then the nature of all things is unborn, the seen, the seer, and the seeing.
Tibetan
བ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེས་གསོལ་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་གི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་བཅད་པ་མེད་པས་ན་ཤེས་པ་པོ་མེད་པའོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་ བར་དམིགས་པ་དང་བྲལ་བས་མཐོང་བ་པོ་མེད་པའོ། །རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་འདི་ནི་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་འབྲེལ་པ་མི་འཐད་པས། མི་གནས་པ་ཡིན་པ་དེ་བས་ན་ཤེས་པ་པོ་མེད་ཅིང་མཐོང་བ་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལྟ་བུའི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ན་འཇིག་རྟེན་མཐོང་བ་མེད་པ་ཉིད་མཐོང་བ་ཡིན་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་ཇི་ལྟར་གྲགས་པ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །མ་མཐོང་བའི་དོན་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི་གཟུགས་མི་མཐོང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མི་མཐོང་བ་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ན་འཇིག་རྟེན་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ཉིད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསོལ་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་མེད་པ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་དུ། མེད་པ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པས། འཇིག་རྟེན་མེད་པ་མ་མཐོང་བ་ཉིད་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་སྟོང་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་བརྗོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ཤེས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་མཐོང་བར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ཉིད་དུ་མཛད་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གདུལ་བྱ་ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་དང༌། ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དོན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་འམ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ གསུམ་ལས་དགོངས་ནས། འ
Chinese
请问是怎样的呢？是指世尊“何时”等等。对此，由于意识的分别识没有完全断除，所以没有知者。由于眼等分别识远离了近取，所以没有见者。所说的这个后续之语，并不是合乎道理，是指“如何”等等。因为一切法都没有以实有的自性产生，所以是空性，能取和所取的联系不成立。因为是不安住的，所以没有知者，也没有见者，这是总结语。依靠般若波罗蜜多，通达了这样的真实之法后，在胜义谛中，正是没有见到世间才是见到世间，在世俗谛中，仅仅是如其所说是而已。这是这样理解的。显示未见之义，是指说了“不见到色”等等，不见到色等，在胜义谛中，正是见到世间，这是总结语。这正是世尊请问“如何”等等。所谓不生起缘于色的分别识，是指没有体验色等，才是见到世间，因为如实了知有也是有，无也是无。因此，没有世间，不见到才是见到。为了显示其余的识，说了“善现，如何”等等。所谓“如是世间是空”，是指说了世间空性的分别识。所谓“如是说世间”，是指了知在世间空性中宣说。所谓“如是了知世间”，是指了知在世间空性中显示。所谓“如是见到世间”，是指了知在世间空性中见到，这三种识，要知道是依次为了如实摄受所化、令其成熟和解脱之义，或者是从一切智性三者来理解。
English
How is it asked? It refers to the Blessed One's "when" and so on. In this regard, since the consciousness of the mind is not completely cut off, there is no knower. Since the consciousness of the eye and so on is separated from the object, there is no seer. This subsequent statement is said not to be reasonable, referring to "how" and so on. Because all phenomena do not arise with an inherent existence, they are emptiness, and the connection between the grasper and the grasped is not valid. Because it is non-abiding, there is no knower and no seer, which is the concluding statement. Relying on the Perfection of Wisdom, having understood such a true Dharma, in the ultimate truth, it is precisely not seeing the world that is seeing the world, and in the conventional truth, it is merely as it is said. This is how it is understood. Showing the meaning of not seeing, it refers to saying "not seeing form" and so on, not seeing form and so on, in the ultimate truth, it is precisely seeing the world, which is the concluding statement. This is precisely what the Blessed One asked, "how" and so on. The so-called non-arising of the consciousness that focuses on form means that not experiencing form and so on is seeing the world, because one knows that what exists is existence, and what does not exist is non-existence. Therefore, not having a world, not seeing is seeing. In order to show the remaining consciousnesses, it is said, "Subhuti, how" and so on. The so-called "thus the world is empty" refers to the consciousness of the emptiness of the world. The so-called "thus speaking of the world" means knowing that it is spoken of in the emptiness of the world. The so-called "thus knowing the world" means knowing that it is shown in the emptiness of the world. The so-called "thus seeing the world" means knowing that it is seen in the emptiness of the world. These three consciousnesses, it should be known, are in order for the meaning of truly gathering disciples, maturing them, and liberating them, or understanding them from the three aspects of omniscience.