Tibetan
མས་ཤེག །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དེས་ཀྱང་རློམ་སེམས་སུ་མ་བྱེད་ཅིག །དེ་ལ་སྙིང་པོ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འདེམས་པ་དང༌། རྗེས་སུ་སྟོན་པ་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་ལ་སྤྱད་ཀྱང་གང་ལ་ཡང་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ལ་སྤྱོད་ཀྱང་གང་ལ་ཡང་མི་གནས་ཏེ། དེ་གནས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཀྱང་དེ་ལ་མི་གནས་སོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཀྱང་དེ་ལ་མི་གནས་སོ། །དེ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཀྱང་དེ་ལ་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །གང་མཉམ་པར་གཞོག་པ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །རྣམ་པ་གང་གིས་མཉམ་པར་གཞག་པའི་རྣམ་པ་དེ་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །དེ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང༌། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང༌། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག །བྱམས་པ་དང༌། སྙིང་རྗེ་དང༌། དགའ་བ་དང༌། བཏང་སྙོམས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག །རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་དང༌། མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དགུ་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དང༌། འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང༌། སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། མཚན་མ་མེད་པ་དང༌། སྨོན་པ་མེད་པ་དང༌། མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཀྱང་དེ་ལ་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །གང་མཉམ་པར་གཞག་པ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །རྣམ་པ་གང་གིས་མཉམ་པར་གཞག་པའི་རྣམ་པ་དེ་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ༌། །དེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཀྱང་དེ་ལ་མི་གནས་སོ། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང༌། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང༌། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་ཀྱང་དེ་ལ་མི་གནས་སོ། །དེ་རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ཀྱང་དེ་ལ་མི་གནས་སོ། །གསོལ་པ། དེ་ཅིའི་སླད་དུ་མི་གནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་མི་གནས་ཏེ། གཉིས་གང་ཞེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་དང༌། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་གང་ལ་གནས་པའམ། གང་གིས་གནས་པའམ། གང་གནས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་དེ་དག་ལ་གནས་མེད་དོ། །དེ་ཙམ་གྱིས་དགའ་བར་ཡང་མི་འཛིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་མི་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གནས་པར་མི་བྱའོ། །བདག་གིས་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང༌། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་མི་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གནས་པར་མི་བྱའོ། །བདག་གིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་བར་དུ་ཐོབ་པར་མི་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གནས་པར་མི་བྱའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གིས་ནི་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་མ་གཏོགས་པར་སེམས་གཞན་གང་ཡང་མི་སྐྱེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གིས་ནི་ས་དང་པོ་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་མ་གཏོགས་པར་སེམས་གཞན་གང་ཡང་མ་བསྐྱེད་དོ། །བདག་གིས་ནི་ས་བཅུ་པའི་བར་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་མ་གཏོགས་པར་སེམས་གཞན་གང་ཡང་མ་བསྐྱེད་དོ། །བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱོན་མེད་པར་ཞུགས་ནས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་མ་གཏོགས་པར་སེམས་གཞན་གང་ཡང་མ་བསྐྱེད་དོ་སྙམ་སྟེ། རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་གཡེང་བ་མེད་པར་ལུས་སམ། དག་གམ་ཡིད་ཀྱིས་གང་སྤྱོད་ཀྱང་རུང་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་མི་སྤྱོད་པ་མེད་དེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་གནས་ནས། ཡིད་གཡེང་བ་མེད་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་སྒྲུབ་པོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པ་ལགས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ཇི་ལྟར་སྒྲུ
Chinese
莫舍。 具有一切相智者，也不要生起骄慢之心。 因为其中没有任何实义，就这样劝诫众生，随后教导，即使行持菩萨道，也对任何事物都没有执着。 这是为什么呢？ 因为一切法都是无执着的，这是因为它们具有空性的自性。 没有任何可以执着的自性。 善现，因此菩萨摩诃萨即使行持菩提道，也不安住于任何事物，他以不住的方式行持布施波罗蜜多，也不安住于其中。 持戒波罗蜜多，忍辱波罗蜜多，精进波罗蜜多，禅定波罗蜜多，智慧波罗蜜多，即使行持也不安住于其中。 他即使入于初禅，也不安住于其中。 这是为什么呢？ 这是因为初禅以禅定的自性而空。 谁入定，那也是自性空。 以何种方式入定的那些方式，也是自性空。 他入于二禅，三禅，四禅。 入于慈，悲，喜，舍。 入于空无边处，识无边处，无所有处，非想非非想处。 八解脱，九次第住，三十七菩提分法，圣谛， 空性，无相，无愿，神通，即使入于其中也不安住于其中。 这是为什么呢？ 这是因为神通诸法以神通诸法的自性而空。 谁入定，那也是自性空。 以何种方式入定的那些方式，也是自性空。 他即使获得预流果，也不安住于其中。 一来
English
Mo she. Even the one with all aspects of knowledge should not develop pride. Because there is no essence in it, in this way, admonish sentient beings, then teach, and even if practicing the bodhisattva path, there is no attachment to anything. Why is that? Because all dharmas are without attachment, because they have the nature of emptiness. There is no nature of what can be attached to. Subhuti, therefore, a bodhisattva mahasattva, even if practicing the path of enlightenment, does not abide in anything, and he practices the perfection of generosity in a non-abiding manner, and does not abide in it. The perfection of morality, the perfection of patience, the perfection of diligence, the perfection of meditation, the perfection of wisdom, even if practicing, he does not abide in it. He even enters the first dhyana, but does not abide in it. Why is that? This is because the first dhyana is empty by the nature of dhyana. Whoever enters into samadhi is also empty by nature. In whatever way the samadhi is entered, those ways are also empty by nature. He enters the second dhyana, the third dhyana, and the fourth dhyana. He enters into loving-kindness, compassion, joy, and equanimity. He enters into the sphere of infinite space, the sphere of infinite consciousness, the sphere of nothingness, and the sphere of neither perception nor non-perception. The eight liberations, the nine successive abidings, the thirty-seven factors of enlightenment, the noble truths, Emptiness, signlessness, wishlessness, supernormal knowledge, even if entering into them, he does not abide in them. Why is that? This is because all supernormal knowledges are empty by the nature of supernormal knowledges. Whoever enters into samadhi is also empty by nature. In whatever way the samadhi is entered, those ways are also empty by nature. Even if he obtains the fruit of a stream-enterer, he does not abide in it. Once
Chinese
证得入流果，证得一来果，证得不还果，即使获得阿罗汉果也不安住于此。即使获得独觉菩提也不安住于此。请问，这是为了什么不安住呢？世尊开示说：为了两种原因不安住，两种是什么呢？即自性和无自性。为了这两种原因，无论安住于何处，无论以何安住，无论何者将安住，都不会安住于那样的果位。也不仅仅因此而感到欢喜。那又是为什么呢？像这样，我不应该获得入流果，但不应该安住于此。我不应该获得一来果、不还果和阿罗汉果，但不应该安住于此。我不应该获得直至独觉佛地的果位，但不应该安住于此。应该现证无上正等正觉。那又是为什么呢？因为我从最初发心以来，除了发无上正等正觉之心外，没有生起过任何其他的念头。那又是为什么呢？因为我从第一地以来，除了发无上正等正觉之心外，没有生起过任何其他的念头。我从第十地以来，除了发无上正等正觉之心外，没有生起过任何其他的念头。菩萨进入无过失的境界后，心想：除了发无上正等正觉之心外，没有生起过任何其他的念头。善现，菩萨摩诃萨不散乱，无论以身、语或意行持什么，没有不是以菩提心来行持的。菩萨摩诃萨安住于菩提心，不散乱地修持菩提道。请问，世尊，如果一切法都是不生的，那么菩萨摩诃萨如何修持菩提道呢？
English
Even having attained the fruit of stream-enterer, the fruit of once-returner, the fruit of non-returner, even having attained Arhatship, one does not abide in that. Even having attained Pratyekabuddha enlightenment, one does not abide in that. The questioner asks: For what reason does one not abide? The Blessed One replied: One does not abide for two reasons. What are the two? They are essence and non-essence. For these two reasons, wherever one abides, however one abides, or whatever will abide, one does not abide in such fruits. One does not merely hold onto that with joy. Why is that? Like this, one should not obtain the fruit of stream-enterer, but one should not abide in that. One should not obtain the fruit of once-returner, the fruit of non-returner, and Arhatship, but one should not abide in that. One should not obtain up to the level of a solitary Buddha, but one should not abide in that. One should fully awaken to unsurpassed, perfect, and complete enlightenment. Why is that? Because from the moment I first generated the mind, I have not generated any other thought except for generating the mind for unsurpassed, perfect, and complete enlightenment. Why is that? Because from the first bhumi onwards, I have not generated any other thought except for generating the mind for unsurpassed, perfect, and complete enlightenment. From the tenth bhumi onwards, I have not generated any other thought except for generating the mind for unsurpassed, perfect, and complete enlightenment. Having entered the faultless state of a Bodhisattva, one thinks: I have not generated any other thought except for generating the mind for unsurpassed, perfect, and complete enlightenment. Subhuti, a Bodhisattva Mahasattva, without mental distraction, whether acting with body, speech, or mind, there is nothing that is not done with the mind of enlightenment. That Bodhisattva Mahasattva, abiding in the mind of enlightenment, cultivates the path to enlightenment without mental distraction. The questioner asks: Blessed One, if all phenomena are unborn, how does a Bodhisattva Mahasattva cultivate the path to enlightenment?
Tibetan
བ་པར་བགྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་ན། གང་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་དེ་དག་ལ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པའོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པ་མ་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མ་བྱུང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །དེ་ལ་ཡང་གང་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཉིད་དེ་ལྟ་བུ་མི་ཤེས་པ་དེ་དག་གི་དོན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་བསྐྱེད་དེ། ལམ་དེས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཁོར་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤངས་པ་ལ་འགོད་པའི་ཕྲིན་ལས་ཡིན་ནོ།། །།གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ལགས་སྐྱེས་པར་གྱུར་པའི་ལམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། མ་ཡིན་ནོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོ་ན་མ་སྐྱེས་པའི་ལམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། མ་ཡིན་ནོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོ་ན་སྐྱེས་ཀྱང་ སྐྱེས་ལ་མ་སྐྱེས་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པའི་ལམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། མ་ཡིན་ནོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོ་ན་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ལགས། མ་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ལགས་པའི་ལམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་བར་འགྱུར་བ་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། མ་ཡིན་ནོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོ་ན་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་འགྱུར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་ནི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ཡིན། ལམ་མ་ཡིན་པས་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཉིད་ཀྱང་ལམ་མོ། །ལམ་ཉིད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་པོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཉིད་ཀྱང་ལམ་མོ། །ལམ་ཉིད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ལགས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་བྱང་ཆུབ་སྔ་ནས་ཀྱང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང༌། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་
Chinese
顶礼。 世尊开示说：善现，是这样的，是这样的。一切法都是不生的。那怎么样叫做不生呢？对于那些不显现聚合的事物来说，一切法都是不生的。 请问：世尊，那么如来们出现也好，如来们不出现也好，诸法的法性不是仍然如是安住吗？ 世尊开示说：善现，是这样的，是这样的。如来们出现也好，如来们不出现也好，诸法的法性都是如是安住的。对于那些不了解这种法之安住性的人们，菩萨摩诃萨为了他们的利益而生起菩提道，通过这个道使众生从轮回中完全解脱，这就是安立于舍弃对一切法的显现执着的利他事业。 请问：世尊，难道是通过已生的道来获得菩提吗？ 世尊开示说：不是的。 请问：世尊，那么是通过未生的道来获得菩提吗？ 世尊开示说：不是的。 请问：世尊，那么是通过既是已生又是未生的道来获得菩提吗？ 世尊开示说：不是的。 请问：世尊，那么是通过既非已生也非未生的道来获得菩提吗？ 世尊开示说：不是的。 请问：世尊，那么如何才能获得菩提呢？ 世尊开示说：善现，菩提不是通过道来获得的，也不是通过非道来获得的。菩提本身就是道，道本身就是菩提。 请问：世尊，如果真是这样，菩提本身就是道，道本身就是菩提，那么菩萨摩诃萨不是早就应该获得菩提了吗？那么如来、阿罗汉、正等觉的伟丈夫的三十二相和八十
English
I prostrate. The Blessed One said: "Subhuti, it is so, it is so. All dharmas are unborn. What is meant by unborn? For those things that do not manifestly assemble, all dharmas are unborn." Asked: "Blessed One, whether the Tathagatas appear or whether the Tathagatas do not appear, is not the dharmata of dharmas still abiding as such?" The Blessed One said: "Subhuti, it is so, it is so. Whether the Tathagatas appear or whether the Tathagatas do not appear, the dharmata of dharmas abides as such. For those who do not understand such an abiding nature of dharma, the Bodhisattva Mahasattva generates the path to enlightenment for their benefit, and through this path, completely liberates beings from samsara. This is the activity of establishing [beings] in abandoning manifest clinging to all dharmas." Asked: "Blessed One, is it through the path that has arisen that one will attain enlightenment?" The Blessed One said: "No." Asked: "Blessed One, then is it through the path that has not arisen that one will attain enlightenment?" The Blessed One said: "No." Asked: "Blessed One, then is it through the path that is both arisen and not arisen that one will attain enlightenment?" The Blessed One said: "No." Asked: "Blessed One, then is it through the path that is neither arisen nor not arisen that one will attain enlightenment?" The Blessed One said: "No." Asked: "Blessed One, then how will enlightenment be attained?" The Blessed One said: "Subhuti, enlightenment is not attained through a path, nor is it attained through non-path. Enlightenment itself is the path, and the path itself is enlightenment." Asked: "Blessed One, if it is so that enlightenment itself is the path, and the path itself is enlightenment, then the Bodhisattva Mahasattva should have already attained enlightenment long ago. Then the thirty-two major marks and eighty