Tibetan
པས་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ།། །།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྒོམ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོར་ཡིད་ལ་མི་བྱེད། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པའི་ཕུང་པོར་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། གང་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །དངོས་པོ་མེད་པས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དྲན་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྲན་པ་མེད་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱ་བ་མེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ།། །།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྒོམ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུར་ཡིད་ལ་མི་བྱེད། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང༌། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང༌། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང༌། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་དེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། གང་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་དག་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །དངོས་པོ་མེད་པས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དྲན་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྲན་པ་མེད་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་ པ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ།། །།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྒོམ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བར་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། གང་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །དངོས་པོ་མེད་པས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དྲན་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྲན་པ་མེད་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་པ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ།། །།རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ལ་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་མཐར་གྱིས་པའི་བྱ་བ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་དང། མཐར་གྱིས་པའི་བསླབ་པ་དང༌། མཐར་གྱིས་པའི་སྒྲུབ་པ་འདོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་མཐར་གྱིས་པའི་བྱ་བ་དང༌། མཐར་གྱིས་པའི་བསླབ་པ་དང༌། མཐར་གྱིས་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་སློབ་པ་ན། དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་དང༌། སྟོང་པ་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང༌། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང༌། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང༌། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་དང༌། དབང་པོ་ལྔ་དང༌། སྟོབས་ལྔ་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་དང༌། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་དང༌། འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང༌། བསམ་གཏན་དང༌། ཚད་མེད་པ་དང༌། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང༌། རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་དང༌། མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དགུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་དང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང༌། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང༌། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང༌། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང༌། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་ འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་འདུ་ཤེས་པ་འམ། དངོས་པོ་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་ཡང་མེད་ན། དྲན་པའི་ལས་རྡུལ་ཙམ་ཡང་ཡོད་པའམ། དྲན་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་ལྟ་ཅི་ཞིག་སྨོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ།། །།རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྒོམ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྒོམ་པ་ན་དགེ་བའི་ཆོས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་ཡིད་ལ་
Chinese
因此，这是对佛的随念。 舍利子，此外，菩萨摩诃萨修习随念佛时，不忆念如来、应供、正等觉的戒蕴，不忆念定蕴，不忆念慧蕴，不忆念解脱蕴，不忆念解脱知见蕴。这是什么原因呢？因为，就像这样，这些没有自性。凡是没有自性的，就是没有实体的。因为没有实体，所以不能忆念没有实体的事物。这是什么原因呢？因为没有忆念，没有作意，这被称为随念佛，即不忆念戒等蕴，因此是随念佛。 舍利子，此外，菩萨摩诃萨修习随念佛时，不忆念如来、应供、正等觉、佛的十力，不忆念四无畏，不忆念四无碍解，不忆念大慈，不忆念大悲，不忆念十八不共佛法。这是什么原因呢？因为，就像这样，这些没有自性。凡是没有自性的，就是没有实体的。因为没有实体，所以不能忆念没有实体的事物。这是什么原因呢？因为没有忆念，没有作意，这被称为随念佛，即不忆念十力等，因此是随念佛。 舍利子，此外，菩萨摩诃萨修习随念佛时，不忆念如来、应供、正等觉的缘起。这是什么原因呢？因为，就像这样，这些没有自性。凡是没有自性的，就是没有实体的。因为没有实体，所以不能忆念没有实体的事物。这是什么原因呢？因为没有忆念，没有作意，这被称为随念佛，即不忆念缘起，因此是随念佛。
English
Therefore, this is mindfulness of the Buddha. Shariputra, furthermore, when a Bodhisattva-Mahasattva practices mindfulness of the Buddha, he does not contemplate the Tathagata, Arhat, Samyak-sambuddha's aggregate of morality, does not contemplate the aggregate of samadhi, does not contemplate the aggregate of wisdom, does not contemplate the aggregate of liberation, and does not contemplate the aggregate of the knowledge and vision of liberation. What is the reason for this? Because, like this, these do not have inherent existence. Whatever does not have inherent existence is without substance. Because there is no substance, one cannot remember what is without substance. What is the reason for this? Because there is no remembrance and no mental engagement, this is called mindfulness of the Buddha, that is, not contemplating the aggregates of morality, etc., therefore it is mindfulness of the Buddha. Shariputra, furthermore, when a Bodhisattva-Mahasattva practices mindfulness of the Buddha, he does not contemplate the Tathagata, Arhat, Samyak-sambuddha's ten powers of the Tathagata, does not contemplate the four fearlessnesses, does not contemplate the four analytical knowledges, does not contemplate great loving-kindness, does not contemplate great compassion, and does not contemplate the eighteen unshared qualities of the Buddha. What is the reason for this? Because, like this, these do not have inherent existence. Whatever does not have inherent existence is without substance. Because there is no substance, one cannot remember what is without substance. What is the reason for this? Because there is no remembrance and no mental engagement, this is called mindfulness of the Buddha, that is, not contemplating the ten powers, etc., therefore it is mindfulness of the Buddha. Shariputra, furthermore, when a Bodhisattva-Mahasattva practices mindfulness of the Buddha, he does not contemplate the Tathagata, Arhat, Samyak-sambuddha's dependent origination. What is the reason for this? Because, like this, these do not have inherent existence. Whatever does not have inherent existence is without substance. Because there is no substance, one cannot remember what is without substance. What is the reason for this? Because there is no remembrance and no mental engagement, this is called mindfulness of the Buddha, that is, not contemplating dependent origination, therefore it is mindfulness of the Buddha.
Chinese
是为随念佛。 须菩提，如是菩萨摩诃萨于诸法无事物自性中行般若波罗蜜多时，应修随念佛。如是则能成办渐次之事业，渐次之学处，渐次之修持。彼若学渐次之事业，渐次之学处，渐次之修持，则以无事物自性之理，能圆满一切波罗蜜多，一切空性，四念住，四正断，四神足，五根，五力，七菩提分，八圣道分，圣谛，静虑，无量，无色定，八解脱，九次第住定。能圆满空性三摩地，无相三摩地，无愿三摩地。能圆满神通，三摩地，陀罗尼门，如来十力，四无畏，四无碍解，大慈，大悲。能圆满十八不共佛法，乃至圆满一切种智。彼即于诸法无事物自性中现证菩提，于彼若无有于事物之觉想，亦无有于非事物之觉想，则何须说有少分忆念之业，或离忆念耶？是名随念佛。 须菩提，云何菩萨摩诃萨修随念法耶？ 须菩提，如是菩萨摩诃萨于行般若波罗蜜多时，修随念法，不作意善法，亦不作意不善及无记法。
English
This is mindfulness of the Buddha. Subhuti, thus, when a Bodhisattva-Mahasattva practices Prajnaparamita in the self-nature of non-substantiality of all dharmas, he should cultivate mindfulness of the Buddha. In this way, he will accomplish gradual actions, gradual learning, and gradual practice. If he learns gradual actions, gradual learning, and gradual practice, then by the principle of non-substantiality, he can perfect all Paramitas, all emptiness, the four mindfulnesses, the four right abandonments, the four miraculous feet, the five faculties, the five powers, the seven branches of enlightenment, the eight noble path branches, the noble truths, meditative concentration, the immeasurables, the formless absorptions, the eight liberations, and the nine successive abidings in meditative concentration. He will perfect the Samadhi of emptiness, the Samadhi of no characteristics, and the Samadhi of no wishes. He will perfect supernormal knowledge, Samadhi, the doors of Dharani, the ten powers of the Tathagata, the four fearlessnesses, the four analytical knowledges, great love, and great compassion. He will perfect the eighteen unshared qualities of the Buddha, and even perfect all-knowingness. He will realize perfect enlightenment in the self-nature of non-substantiality of all dharmas. If there is no perception of things or non-things, then what need is there to speak of even a small amount of the karma of mindfulness, or being separated from mindfulness? This is called mindfulness of the Buddha. Subhuti, how does a Bodhisattva-Mahasattva cultivate mindfulness of the Dharma? Subhuti, thus, when a Bodhisattva-Mahasattva practices Prajnaparamita, while cultivating mindfulness of the Dharma, he does not focus on virtuous dharmas, nor does he focus on non-virtuous or neutral dharmas.
Tibetan
མི་བྱེད། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་དང༌། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དང༌། ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དང༌། ཟང་ཟིང་མེད་པའི་ཆོས་དང༌། འཕགས་པའི་ཆོས་དང༌། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དང༌། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དང༌། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་དང༌། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་དང༌། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་དང༌། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་དང༌། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དང༌། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། གང་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་ད་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །དངོས་པོ་མེད་པས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དྲན་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དྲན་པ་མེད་ཅིང་རྗེས་སུ་དྲན་པ་མེད་པ་ནི་ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དེ་ལ་བསླབས་ཤིང་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་འདུ་ཤེས་པའམ། དངོས་པོ་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་ཡང་མེད་ན། དྲན་པའི་ལས་རྡུལ་ཙམ་ ཡང་ཡོད་པའམ། དྲན་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་ལྟ་ཅི་ཞིག་སྨོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ།། །།རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྒོམ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྒོམ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང༌། ཚུལ་ཁྲིམས་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། ཤེས་རབ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཟུང་བཞི་དང། སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ། །གང་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་དག་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །དངོས་པོ་མེད་པས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དྲན་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དྲན་པ་མེད་ཅིང་ཡིད་ལ་བྱ་བ་མེད་པ་ནི་དགེ་འདུན་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །རབ་འབྱོར་དེ
Chinese
不做。世间的法和，超世间的法和，有杂染的法和，无杂染的法和，圣者的法和，非圣者的法和，有漏的法和，无漏的法和，属于欲界的法和，属于色界的法和，属于无色界的法和，有为的法和，无为的法不作意。那是什么缘故呢？这是因为这些法没有自性，凡是没有自性的，那就是无事物。因为无事物，所以不能忆念无事物。那是什么缘故呢？这是因为没有忆念和没有随念就是法随念。 善现，菩萨摩诃萨就这样修学法随念，以无事物自性的方式，直到圆满一切种智。那就是一切法在无事物自性中现证菩提，如果对它没有事物或无事物的认识，那么忆念的业哪怕只有微尘许，或者远离忆念又有什么可说的呢？这叫做法随念。 善现，菩萨摩诃萨如何修习僧随念呢？ 善现，在此，菩萨摩诃萨在行般若波罗蜜多时，修习僧随念，即对世尊的声闻僧众，以及戒律、禅定、智慧、解脱和解脱智见圆满的四双士夫和八丈夫，作意于无事物自性。那是什么缘故呢？这是因为他们没有自性。凡是没有自性的，那就是无事物。因为无事物，所以不能忆念无事物。那是什么缘故呢？这是因为没有忆念和没有作意就是僧随念。 善现，
English
Do not do it. Worldly dharmas and, transcendental dharmas and, dharmas with defilements and, dharmas without defilements and, noble dharmas and, non-noble dharmas and, dharmas with outflows and, dharmas without outflows and, dharmas belonging to the desire realm and, dharmas belonging to the form realm and, dharmas belonging to the formless realm and, conditioned dharmas and, unconditioned dharmas are not kept in mind. Why is that? It is because those dharmas have no inherent nature. Whatever has no inherent nature is without substance. Because there is no substance, one cannot remember the insubstantial. Why is that? It is because not remembering and not recollecting is the recollection of the Dharma. Subhuti, in this way, a Bodhisattva Mahasattva, having trained in the recollection of the Dharma, perfects it through the nature of insubstantiality up to the attainment of omniscience. That is, all dharmas will be fully awakened in the nature of insubstantiality. If there is no perception of substance or insubstance in it, then what need is there to mention even a particle of the activity of memory, or being separated from memory? This is called the recollection of the Dharma. Subhuti, how does a Bodhisattva Mahasattva cultivate the recollection of the Sangha? Subhuti, here, when a Bodhisattva Mahasattva practices the Perfection of Wisdom, he cultivates the recollection of the Sangha, that is, the Sangha of the Blessed One's disciples, and the four pairs of men and the eight individuals who are complete with morality, samadhi, wisdom, liberation, and the vision of the knowledge of liberation, are kept in mind as being of the nature of insubstantiality. Why is that? It is because they have no inherent nature. Whatever has no inherent nature is insubstantial. Because there is no substance, one cannot remember the insubstantial. Why is that? It is because not remembering and not keeping in mind is the recollection of the Sangha. Subhuti,