Tibetan
རིག་འགྱུས་ཀྱང་མ་བཟུང་གྲོལ༔ འགྱུ་བ་དྲན་པ་བློ་རྟོག་རྣམས༔ ཅིག་ཆོད་ཆོས་སྐུ་ལྷུན་གྲུབ་ཟང་ཐལ་ཡེ་ནས་གྲོལ༔ ཞེས་སོ༔ འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རིག་པ་ཆོས་སྐུ་གཅིག་གི་ངང་དུ་ཡེ་ནས་གྲོལ་བས་བདེན་གཉིས་དབྱེར་མེད་ཆེན་པོ་ངོས་ཟིན་ནས་ངང་དུ་མ་བཅོས་པར་བཞག་པས་སྐུ་གསུམ་གྱི་བཙན་ས་ཟིན་པ་ཡིན་པས་ཀྱང་གཅིག་གྲོལ་འཐད་དེ༔ ཆོས་ཉིད་དུ་ངོ་ཤེས་པའི་སྣང་ཤེས་ཀུན་གྲོལ་བ༔ དཔེར་ན་ཚྭ་གཅིག་གི་རོ་ཤེས་པས་ཀུན་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ལྟར་དུ་མ་རོ་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པས་ཀྱང་ངོ་༔ རིག་པ་ཆོས་སྐུ་གཅིག་གི་ངང་དུ་བཞག་པས་སྣང་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤུན་ཐག་ཆད་དེ༔ གཟུང་འཛིན་མེད་པའི་ཡེ་གྲོལ་རང་མལ་དུ་ཕོག་པས་ཀྱང་གཅིག་གྲོལ་ལོ༔ དེ་ཡང་སྒྲོན་མ་བརྩེགས་པའི་རྒྱུད་ལས༔ གཉིས་འཛིན་རྟོག་པ་མ་ལུས་ཀུན༔ དབྱེར་མེད་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་མེ༔ རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་པར་རང་འབར་བས༔ སྤངས་ཐོབ་དགག་སྒྲུབ་ཀུན་ལས་འདས༔ རྣམ་རྟོག་ཆོས་ཉིད་ངང་དུ་དེངས༔ གཉིས་མེད་འཛིན་པའི་རྒྱར་མ་ཆད༔ དེ་ལྟར་གཅིག་གིས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར༔ མུ་མཐའ་མ་ལུས་རང་སར་གྲོལ༔ གྲོལ་དང་མ་གྲོལ་གཉིས་ལས་འདས༔ ཞེས་དང་༔ མུ་ཏིག་རིན་པོ་ཆེ་ཕྲེང་བའི་རྒྱུད་ལས༔ གཅིག་གྲོལ་ཡིན་པས་དུ་མ་སྟོངས༔ ཞེས་དང་༔ གསེར་གྱི་སྙིང་པོ་ལས༔ གཅིག་པུ་གྲོལ་བའི་སེམས་ཉིད་ནི༔ དུ་མ་རོ་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར༔ ཞེས་སོ༔ གཉིས་པ་རང་གྲོལ་ཆེན་པོའི་དགོངས་པའི་འགགས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྡམས་པ་ནི༔ གོང་དུ་བཤད་པའི་གྲོལ་ལུགས་བཞི་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྩ་བ་རང་གྲོལ་གཉེན་པོ་མེད་པ་ལ་ཐུག་པས་འདི་ལྟར་རྩལ་སྦྱངས་བས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ༔ དེ་ལ་རྣམ་རྟོག་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཅི་བཞིན་དུ་ཡོད་མ་མྱོང་དུ་མ་ཤེས་ན༔ སྤངས་སྦྱངས་བསྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་གང་གིས་མི་གྲོལ་ཏེ༔ ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མི་སྤོང་བར་སེམས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མི་མཐོང་༔ ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སེམས་མི་མཐོང་བས་སོ༔ སེམས་ཀྱིས་མི་སྤོང་སྟེ་སྤངས་གཉེན་རྫས་གཅིག་པས་དག་པར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་༔ སེམས་སྔ་མ་ཕྱི་མས་མི་སྤོང་ཏེ༔ འདས་འོངས་རྫས་འགལ་བའི་ཕྱིར་དང་༔ དུས་མཉམ་པ་མི་སྤོང་སྟེ་ཕན་ཚུན་འཆོལ་བའི་ཕྱིར་དང་སེམས་རྒྱུན་གཅིག་ལ་དུས་མཉམ་པའི་ཕྱིར་རོ༔ ཡང་སེམས་དེ་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་འབྱུང་བ་ལུས་དང་གྲིབ་མ་བཞིན་པས་སྤོང་སྦྱོང་བསྒྱུར་བར་མི་རུང་པའི་ཕྱིར་ན༔ གྲོལ་བ་ཐམས་ཅད་རང་གྲོལ་ཡིན་དེ༔ ཆུའི་རི་མོ་ལྟར་རང་གིས་རང་གྲོལ་བའི་གནད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ༔ དེ་ཡང་རང་གིས་གྲོལ་བའི་བྱ་བ
Chinese
即使智慧转变也不执著而解脱，流动的念头、思维、分别等，一旦断绝，法身任运成就，本来清净解脱。如是说。轮回涅槃的诸法，在觉性法身一体的境界中本来解脱，因此认识到真俗二谛无别之大，安住于自然不造作的状态，因此也确定了三身的稳固地位，所以一即解脱是合理的。一切显现和觉知，在法性中被认识而解脱，譬如认识到一种盐的味道，就确定了一切，同样认识到万法一味。觉性安住于法身一体的境界中，断绝了一切显现和心识的联系，安住在无有能取所取的本来解脱的自性之中，所以一即解脱。对此，《明灯叠加续》中说：二取分别全部，无别智慧本智火，无因无缘自燃故，超越断证遮立的一切，分别念在法性中消融，无二执着的绳索断裂，因此一即解脱的缘故，一切边际全部在自性中解脱，超越解脱与未解脱二者。又《摩尼宝珠鬘续》中说：一即解脱，故多即空。又《金刚藏》中说：唯一解脱的心性，是多味一体的缘故。第二，对自解脱大圆满的见解要点进行特别归纳：以上所说的四种解脱方式，其根本都在于自解脱，没有对治，因此像这样练习，一切都会成就。对此，如果不知道一切分别念本来就如是存在，从未存在过，那么无论断除、修习、转变等等，都无法解脱。如果不以智慧断除，就无法见到心的智慧，因为智慧没有见到心。心不以心断除，因为断除与对治是同一本体，所以无法清净。先前的念头无法被后来的念头断除，因为过去和未来是相互对立的本体。同时的念头无法断除，因为相互混淆，并且心相续是同一时间。而且，从心本身产生烦恼，就像身体和影子一样，因此无法断除、修习、转变，所以一切解脱都是自解脱，应当像水中的波纹一样，认识到自己解脱自己的要点。也就是自己解脱自己的行为
English
Even if wisdom transforms, it does not cling and is liberated. The flowing thoughts, mindfulness, intellect, and discriminations, once severed, the Dharmakaya spontaneously accomplishes, primordially pure and liberated. Thus it is said. All phenomena of samsara and nirvana are primordially liberated in the state of awareness, the Dharmakaya, as one. Therefore, recognizing the great inseparability of the two truths, and abiding in a natural, unfabricated state, one also establishes the firm ground of the three kayas. Thus, one liberation is reasonable. All appearances and cognitions are liberated upon being recognized in the nature of reality. For example, just as knowing the taste of one salt determines all, similarly, knowing all phenomena as one taste. Awareness abiding in the state of the Dharmakaya as one, severs the connection of all appearances and mind. Abiding in the self-nature of primordial liberation, free from grasping and being grasped, thus, one liberation. Furthermore, in the Tantra of the Stacked Lamps, it says: All dualistic conceptions, the indivisible wisdom, the fire of primordial awareness, without cause or condition, self-igniting, transcending all abandonment, attainment, negation, and affirmation, conceptual thoughts dissolve in the nature of reality, the rope of dualistic clinging is cut. Therefore, because of one liberation, all limits are completely liberated in their own place, transcending the two, liberation and non-liberation. Also, in the Tantra of the Rosary of Precious Pearls, it says: Because it is one liberation, many are empty. Also, in The Essence of Gold, it says: The mind-essence of solitary liberation, is the reason why many are of one taste. Secondly, a special summary of the key points of the view of the Great Perfection of Self-Liberation: All four modes of liberation mentioned above, their root lies in self-liberation, without an antidote. Therefore, by practicing in this way, all will be accomplished. Regarding this, if one does not know that all conceptual thoughts are primordially as they are, never having existed, then no matter what one abandons, cultivates, transforms, etc., one will not be liberated. If one does not abandon with wisdom, one will not see the wisdom of the mind, because wisdom has not seen the mind. The mind does not abandon with the mind, because abandonment and antidote are of the same essence, so it cannot be purified. The previous thought cannot be abandoned by the later thought, because the past and future are mutually opposing essences. Simultaneous thoughts cannot be abandoned, because they are mutually confused, and the mind-stream is simultaneous. Moreover, since afflictions arise from the mind itself, like the body and its shadow, therefore it is impossible to abandon, cultivate, or transform them. Therefore, all liberation is self-liberation. One should recognize the key point of self-liberation, like ripples in water. That is, the action of self-liberation.
Tibetan
་བྱས་པའི་རང་གྲོལ་ཡང་མིན་ཏེ༔ སྣང་སྲིད་འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱུང་ཡང་རང་ལས་བྱུང་༔ གྲོལ་ཡང་རང་གྲོལ་པས༔ སྣང་བ་སྣང་བ་ནས་རང་གྲོལ༔ སྟོང་པ་སྟོང་པ་ནས་གྲོལ་བ་སྟེ༔ དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ༔ དེས་ན་ཐོག་མ་ནས་ངོ་བོ་ཡོད་མ་མྱོང་བས་རང་གྲོལ༔ ཐབས་ཤེས་ལམ་རྐྱེན་བླ་མའི་མན་ངག་གི་གྲོལ་བྱེད་ལ་རག་མ་ལུས་པ་ཡིན་པས༔ ལམ་འདིར་ཞུགས་པའི་སྐལ་ལྡན་གྱིས་རིག་པ་ཟང་ཀ་ཀ་དག་རྗེན་པ་དེ་ངོ་ཤེས་ནས་རང་ས་ཟིན་ན༔ རྩལ་གྱི་རྣམ་རྟོག་ཐམས་ཅད་སྦྲུལ་མདུད་དམ་རྟ་རྔའི་མདུད་པ་ལྟར་རང་ཞིག་དུ་གྲོལ་བའི་ཕྱིར༔ མདོར་ན་དེ་ཉིད་ལས་མ་གཏོགས་པའི་གྲོལ་རྒྱུའམ་གྲོལ་རྐྱེན་མེད་པར་ཤར་དུས་ཉིད་ནས་ཡོད་མེད་རྟག་ཆད་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཉིད་རང་ལ་གྲུབ་ཟིན་པ་འདི་ཤེས་པའི་གདེང་གིས་ཤར་གནས་གྲོལ་གསུམ་རིག་པ་རྗེན་པར་འགགས་བསྡམ་པར་བྱའོ༔ དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་མ་གྲོལ་ན་སླད་ནས་གྲོལ་བར་བཅོས་སུ་མེད་པ་སོལ་བ་ལ་བྱི་དོར་གྱིས་དཀར་པོ་མི་འགྱུར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཡང་༔ རང་གྲོལ་རང་ངོ་མ་ཤེས་ན་ཕན་མི་ཐོགས་པ་རིན་ཆེན་ངོ་མ་ཤེས་པས་དབུལ་བ་མི་སེལ་བ་ལྟ་བུ་དང་༔ ཤེས་ན་སླད་ནས་བཅོས་སུ་མེད་པ་བུམ་པ་གྲུབ་ཟིན་ན་བཅའ་མི་དགོས་པ་ལྟ་བུའོ༔ སྤྱན་རས་གཟིགས་ཏིང་འཛིན་རྩེ་གཅིག་གི་རྒྱུད་ལས༔ རང་བྱུང་གྲོགས་སུ་ཤར་བས་རྐྱེན་ཐུབ་ཡིན༔ སྣང་བ་འོད་གསལ་ཕྱི་ཡི་རྐྱེན་ཐུབ་ཡིན༔ ཚོགས་དྲུག་རང་དག་ནང་གི་རྐྱེན་ཐུབ་ཡིན༔ འགྱུ་བ་རང་སང་གསང་བའི་རྐྱེན་ཐུབ་ཡིན༔ རོལ་བ་རང་གྲོལ་ངོ་བོའི་རྐྱེན་ཐུབ་ཡིན༔ ཞེས་དང་༔ མཁའ་ཀློང་རྣམ་དག་གི་རྒྱུད་ལས༔ ཉོན་མོངས་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གྲོལ༔ དཔེར་ན་སྦྲུལ་གྱི་མདུད་པ་བཞིན༔ བཅིང་མཁན་གྲོལ་མཁན་མེད་པར་གྲོལ༔ དེ་བཞིན་རྟག་ཆད་ཆོས་རྣམས་མ་ལུས་ཀུན༔ མ་བཅིང་མ་གྲོལ་སྙིང་པོར་གྲོལ༔ དཔེར་ན་རྔ་མའི་བདུད་པ་བཞིན༔ མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་རང་གྲོལ་ཉིད༔ ཅེས་དང་༔ ནམ་མཁའ་ཀློང་ཡངས་ལས༔ དོན་གྱི་ངོ་བོ་གནས་ལུགས་ལ༔ སྒྲོ་སྐུར་གཉིས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པའི༔ དུག་ལྔ་ཀུན་བརྟགས་རང་སར་གྲོལ༔ དེ་ཕྱིར་ཆོས་སྐུ་སྙིང་པོར་གསུངས༔ ཞེས་དང་༔ རང་གྲོལ་ཆེན་པོར་གནས་པ་ཉིད༔ རྒྱུ་རྐྱེན་གཉེན་པོ་མེད་པར་གནས༔ ཞེས་སོ༔ འདི་ལའང་དང་པོ་དང་བར་བ་དང་ཐ་མའི་གོམས་སྟོབས་ཀྱིས༔ སྔར་འདྲེས་ཀྱི་མི་ལྟར་གྲོལ་བ་དང་༔ སྦྲུལ་མདུད་ལྟར་གྲོལ་བ་དང་༔ ཁང་སྟོང་གི་རྐུན་པོ་ལྟ་བུ་གསུམ་ལས་འབད་བཅས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་གང་སྐྱེ
Chinese
也不是通过作为而获得的自解脱，因为显现和存在、轮回和涅槃的一切法，生起也从自性生起，解脱也自性解脱，所以，显现从显现中自解脱，空性从空性中解脱，因为除此之外没有其他的法性。因此，从一开始就没有本体，所以是自解脱，完全不依赖于方便智慧道、因缘、上师口诀的解脱作用，所以，进入此道的具缘者，如果认识到赤裸裸的觉性，并安住于自地，那么，所有的力量分别念，就像蛇结或者马尾结一样，会自然消解而解脱。总之，要知道除了它之外没有其他的解脱之因或解脱之缘，从显现之时起，就已经在自性中成就了超越有无、常断的法性，以知晓此事的定解，将显现、安住、解脱这三者，赤裸裸地止息和收摄于觉性之中。也就是说，如果自性没有解脱，那么之后就无法通过改造而解脱，就像用清洁剂擦拭煤炭也不会变白一样；但是，如果不认识自解脱的自性，也不会有利益，就像不认识珍宝的价值就无法消除贫困一样；如果认识了，之后就无需改造，就像瓶子已经做成后就不需要再制作一样。《观世音菩萨三摩地一境续》中说：自生作为朋友而显现，能胜过外缘；显现光明是胜过外缘；六识自净是胜过内缘；动摇自息是胜过秘密之缘；嬉戏自解脱是胜过本体之缘。又，《虚空界清净续》中说：八万四千烦恼解脱，譬如蛇的结一样，没有捆绑者和解脱者而解脱，同样，常断的一切法，全部都是不束缚不解脱，在心要中解脱，譬如马尾的结一样，各种各样的相都是自解脱。又，《虚空广阔》中说：对于意义的本体和安住之法，没有增益和损减两种过失，五毒的分别念在各自的本位解脱，因此说，法身是心要。又说：安住于自解脱大之中，没有因、缘、对治而安住。对此，也通过最初、中间和最后的串习之力，有如过去习惯的人一样解脱，如蛇结一样解脱，如空屋的盗贼一样，这三种是从努力而生的烦恼。
English
Nor is it self-liberation achieved through action, because all phenomena of appearance and existence, samsara and nirvana, arise from self-nature when they arise, and are liberated by self-liberation when they are liberated. Therefore, appearance is self-liberated from appearance, and emptiness is liberated from emptiness, because there is no other suchness apart from that. Therefore, since there has never been an entity from the beginning, it is self-liberated. Since it does not depend entirely on the liberating action of skillful means, wisdom, the path, conditions, and the guru's instructions, therefore, a fortunate one who enters this path, if they recognize the naked, pristine awareness, and take their own ground, then all the playful thoughts, like a snake's knot or a horse's tail knot, will naturally dissolve and be liberated. In short, know that there is no other cause or condition for liberation apart from that itself. From the moment of arising, the suchness that transcends existence and non-existence, permanence and annihilation, is already established within oneself. With the confidence of knowing this, one should stop and gather the three—arising, abiding, and liberation—into naked awareness. That is, if it is not self-liberated by nature, then it cannot be transformed into liberation later, just as charcoal cannot be made white by polishing it. However, if one does not recognize the self-nature of self-liberation, it will not be of benefit, just as not recognizing the value of a jewel will not eliminate poverty. And if one recognizes it, then there is no need for later transformation, just as once a vase is made, there is no need to make it again. In the tantra *The Single-Pointed Samadhi of Avalokiteshvara*, it says: "Self-arisen appearing as a friend, overcomes conditions; appearance, clear light, overcomes external conditions; the six aggregates self-purify, overcome internal conditions; movement self-subsides, overcomes secret conditions; play self-liberates, overcomes the conditions of essence." And in the tantra *The Pure Realm of Space*, it says: "Eighty-four thousand afflictions are liberated, like a snake's knot; without a binder or liberator, it is liberated; likewise, all phenomena of permanence and annihilation, all without exception, are neither bound nor liberated, but liberated in essence, like a knot in a horse's tail; various signs are self-liberated." And in *Vast Sky Space*, it says: "For the essence of meaning, the way of abiding, without the fault of exaggeration or denigration, the five poisons, all conceptualizations, are liberated in their own place; therefore, it is said that the dharmakaya is the essence." And it says: "Abiding in great self-liberation itself, abides without cause, condition, or antidote." Also, through the power of habituation in the beginning, middle, and end, there is liberation like a person accustomed to it, liberation like a snake's knot, and like a thief in an empty house. These three are afflictions that arise from effort.