Tibetan
ལ་ཏོ། །ཤའ་རིའི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ནི་དི་དེ་བཞིན་ཏེ། ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་བསྐལ་པ་གང་གཱའི་།ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་གནས་ཤིང་སྦྱིན་པ་བྱིན་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུངས་བཟོད་པ་བསྒྲུངས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་བསམ་གཏན་ལམ་ཉམ་པར་བཞག་སྟེ། དེ་རྒྱ་ཆེར་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པར་གྱུར་ཅིང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་དེའི་སེམས་ཆེར་བསྐྱེད་པར་གྱུར་ཀྱང་གལ་ཏེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་ཅིང་ཐབས་མཁས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ན་འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱིསའམ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ལྷུང་ངོ་། །ཤ་རིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དང་ཤེས་རབ་དེ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དེ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པ་དེ་ལ་མཚན་མའི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ཤིང་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དེས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་མི་ཤེས་མི་མཐོང་སྟེ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་ཡིན་ཤེས་རབ་མ་ཡིན་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པ་མི་ཤེས་མི་མཐོང་ངོ་། །དེས་ མ་ཤེས་མ་མཐོང་བས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་ཉན་ཅིང་དེས་སྒྲ་དེ་ལ་མཚན་མར་བྱེད་དེ་དོས་སྒྲ་དེ་མཚན་མར་བྱས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྡོ་བར་འདོད་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱིསའམ་རངས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། །ཤཱ་རིའི་བུ་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་ཞིང་ཐབས་མཁས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟར་འགྱུར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུས་གསོལ་པ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལྟར་བཤད་པའི་དོན་བདག་གི་འཚལ་བ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དཔའ་གང་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་དང་ལྡན་དུ་ལགས་ཀྱང་། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ལ་ཐབས་མཁས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་མི་ལྡན་པར་གྱུར་ན། །དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དུ་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟ་བས་
Chinese
啦朵。舍利子，如是如是。舍利子，菩萨摩诃萨，若发无上正等菩提心后，于恒河沙数劫中安住，行布施，持戒律，修忍辱，作精进，修禅定，安住于道。彼等广大而正确地进入，并为了无上正等菩提而现证成佛，彼等之心虽广大发起，但若未完全掌握此般若波罗蜜多，且与方便善巧分离，则如是堕入声闻或独觉之地。舍利子，又，菩萨，过去、未来、现在诸佛世尊的戒律、彼等之禅定、彼等之智慧、彼等之解脱，以及彼等之解脱智见，若以相的方式去思维和执持，则彼等不能知晓、不能见到如来、阿罗汉、正等觉诸佛的戒律。非禅定，非智慧，非解脱，不能知晓、不能见到如来、阿罗汉、正等觉诸佛的解脱智见。彼等因不知晓、不见到，而听闻空性之声，彼等将此声音视为相，彼等将此声音视为相后，欲求完全趋向无上正等菩提，因此，应知此等将安住于声闻或独觉之地。为何如此呢？舍利子，若未被般若波罗蜜多完全掌握，且与方便善巧分离，则将如是转变。舍利子请问到：世尊所说之义，如我所理解，菩萨，若具足极其广大的福德资粮，但若未被般若波罗蜜多完全掌握，且与方便善巧分离，又不具足善知识，则彼等在获得无上正等菩提上将产生疑惑。世尊，是这样的。
English
La to. Shariputra, it is so, it is so. Shariputra, if a Bodhisattva Mahasattva, after generating the mind for unsurpassed perfect and complete enlightenment, dwells for as many kalpas as there are sands in the Ganges River, practices generosity, upholds moral discipline, cultivates patience, exerts effort, practices meditation, and abides in the path. They enter extensively and correctly, and in order to manifest perfect and complete enlightenment, their minds are greatly aroused, but if they do not fully grasp this Prajnaparamita and are separated from skillful means, they will fall into the realm of Shravakas or Pratyekabuddhas. Shariputra, furthermore, if a Bodhisattva thinks of and clings to the moral discipline, the samadhi, the wisdom, the liberation, and the wisdom of liberation of the Buddhas, the Bhagavat Tathagatas, Arhats, Samyaksambuddhas of the past, future, and present, in terms of characteristics, then they do not know or see the moral discipline of the Tathagatas, Arhats, Samyaksambuddhas. Not samadhi, not wisdom, not liberation, they do not know or see the wisdom of liberation of the Tathagatas, Arhats, Samyaksambuddhas. Because they do not know or see, they hear the sound of emptiness, and they regard that sound as a characteristic. After regarding that sound as a characteristic, they desire to fully strive towards unsurpassed perfect and complete enlightenment. Therefore, it should be known that these will abide in the realm of Shravakas or Pratyekabuddhas. Why is that? Shariputra, if one is not fully grasped by Prajnaparamita and is separated from skillful means, then it will change in this way. Shariputra asked: According to my understanding of the meaning of what the Blessed One has said, if a Bodhisattva possesses an extremely vast accumulation of merit, but is not fully grasped by Prajnaparamita, is separated from skillful means, and does not possess a virtuous friend, then they will have doubts about attaining unsurpassed perfect and complete enlightenment. Blessed One, it is so.
Tibetan
ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འཚལ་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམ་པར་བགྱི་ཞིང་ཐབས་མཁས་པ་ལ་ཡང་བརྩོན་པར་བགྱིའོ། །དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་ཞིང་ཐབས་མཁས་བ་དང་བྲལ་བ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་མང་པ་དང་ལྡན་ན་ཡང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྒོམ་པར་བྱ་ཞིང་ཐབས་མཁས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ པར་བྱའོ། །དེ་ནས་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་འདོད་པན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་བུ་རྣམས་དང་བཅས་པ་དང་མི་མཛེད་ཀྱི་བདག་པོ་ཚངས་པ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་བུ་རྣམས་དང་བཅས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་ཟབ་བོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འབྱུང་བར་དཀའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་པ་ཤིན་ཏུ་འབྱུང་བར་དཀའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་བུ་རྣམས་དང་མི་མཇེད་ཀྱི་བདག་པོ་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་བའི་ལྷའི་བུ་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། །ལྷའི་བུ་དག་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། །ལྷའི་བུ་དག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་ཟབ་བོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱུང་ཆུབ་ཀྱང་འབྱུང་བར་དཀའ་སྟེ། ཤེས་རབ་འཆལ་བ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དམན་པ་དང་མོས་བ་དམན་པ་ཐབས་མི་མཁས་པ་དང་སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་ལ་སྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་ཤིན་ཏུ་འབྱུང་བར་དཀའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །གང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་བར་དཀའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་འབྱུང་བར་ཤིན་ཏུ་དཀའོ་ཞེས་ བཀའ་སྩལ་ན། གང་ལ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བགྱི་བ་མ་མཆིས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ལྟར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་འབྱུང་བར་དཀའ་ཞིང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་ཤིན་ཏུ་འབྱུང་བར་དཀའ་བ་ལགས། དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་བ་ལགས་ པའི་སླད་དུ་ཆོས་གང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ནུས་པའི་ཆོས་དེ་གང་ཡང་མ་མཆིས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་བ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་གང་སྤང་བར་བགྱི་བའི་སླད་དུ་ཆོས་བསྟན་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་མ་མཆིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་གང་ལགས་པ་དང་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བགྱི་བ་གང་ལགས་པ་དང་འཚལ་བ་གང་ལགས་པ་དང་འཚལ་བར་བགྱི་བ་གང་ལགས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་གྲངས་འདིས་ཀྱང་བདག་ནི་འདི་སྙམ་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་ནི་འབྱུང་བར་སླ་བ་ལགས་ཏེ་འབྱུང་བར་དཀའ་བ་ནི་མ་ལགས་སོ་ཞེས་སེམས་སོ། །དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །རབ་འབྱོར་འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་བར་དཀའོ། །རབ་འབྱོར་ཡང་དག་པར་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་བར་དཀའོ། །རབ་འབྱོར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འབྱུང་བར་དཀའོ། །རབ་འབྱོར་རྣམ་པར་མ་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་བར་དཀའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་འབྱུང་བར་དཀའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་ པ་རབ་འབྱོར་སྟོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་འདིས་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་བར་དཀའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང
Chinese
那么，为了证得无上正等圆满菩提而成佛的菩萨摩诃萨，应当修习般若波罗蜜多，并且也应当精勤于善巧方便。如是祈请之后，世尊对具寿舍利子如此说道：舍利子，正是这样，正是这样。舍利子，如果菩萨摩诃萨没有被般若波罗蜜多所摄持，并且远离善巧方便，即使具有众多的福德资粮，如果远离善知识，那么获得无上正等圆满菩提是会产生怀疑的。舍利子，因此，想要证得无上正等圆满菩提而成佛的菩萨摩诃萨，应当修习般若波罗蜜多，并且也应当具有善巧方便。之后，诸天之主帝释天与欲界天子们，以及不恼之主梵天与色界天子们，一同对世尊如此祈请道：世尊，此般若波罗蜜多甚深啊！世尊，无上正等圆满菩提难以生起啊！世尊，证得无上正等圆满菩提成佛极其难以生起啊！之后，世尊对以诸天之主帝释天等欲界天子们，以及以不恼之主梵天等色界天子们说道：天子们，正是这样，正是这样。天子们，此般若波罗蜜多甚深啊！无上正等圆满菩提也难以生起，因为智慧浅薄、精进力弱、信心不足、不善巧方便以及依赖恶友的人们，想要证得无上正等圆满菩提成佛是极其难以生起的。之后，具寿善现对世尊如此祈请道：世尊所说的
English
Then, in order to attain unsurpassed, perfect and complete enlightenment and become a Buddha, a Bodhisattva-Mahasattva should cultivate the Prajnaparamita and also strive for skillful means. After this request, the Blessed One said to the venerable Shariputra: Shariputra, it is just so, it is just so. Shariputra, if a Bodhisattva-Mahasattva is not upheld by the Prajnaparamita and is separated from skillful means, even if he possesses a great accumulation of merit, if he is separated from a virtuous friend, then there will be doubt about attaining unsurpassed, perfect and complete enlightenment. Shariputra, therefore, a Bodhisattva-Mahasattva who wishes to attain unsurpassed, perfect and complete enlightenment and become a Buddha should cultivate the Prajnaparamita and also possess skillful means. Then, the lord of the gods, Indra, together with the sons of the gods who enjoy desire, and the lord of the non-disturbing Brahma, together with the sons of the gods who dwell in form, together requested the Blessed One, saying: Blessed One, this Prajnaparamita is profound! Blessed One, unsurpassed, perfect and complete enlightenment is difficult to arise! Blessed One, it is extremely difficult to attain unsurpassed, perfect and complete enlightenment and become a Buddha! Then, the Blessed One said to the sons of the gods who enjoy desire, headed by the lord of the gods, Indra, and to the sons of the gods who dwell in form, headed by the non-disturbing Brahma: Sons of the gods, it is just so, it is just so. Sons of the gods, this Prajnaparamita is profound! Unsurpassed, perfect and complete enlightenment is also difficult to arise, because it is extremely difficult for those who are shallow in wisdom, weak in diligence, lacking in faith, unskillful in means, and rely on evil friends to attain unsurpassed, perfect and complete enlightenment and become a Buddha. Then, the venerable Subhuti requested the Blessed One, saying: What the Blessed One said
Chinese
说：“无上正等菩提的生起是困难的。无上正等菩提的现证成就是非常困难的。” 世尊，如果对于任何事物都没有可以现证成就的，那么，世尊，无上正等菩提的现证成就怎么会是困难的，无上正等菩提的现证成就怎么会是非常困难的呢？那是什么缘故呢？世尊，因为一切法都是空性的缘故，所以没有任何法能够现证成就。世尊，就像这样，一切法都是空性的，世尊，也没有为了舍弃什么法而宣说的法。同样，什么是无上正等菩提的现证成就，什么是现证成就，什么是寻求，什么是应当寻求的，这些法全部都是空性的。世尊，通过这种方式，我也这样认为，无上正等菩提的现证成就很容易产生，而不是难以产生。 这样禀告之后，世尊对具寿善现说：“善现，因为无生，所以无上正等菩提的生起是困难的。善现，因为非真实，所以无上正等菩提的生起是困难的。善现，因为无分别，所以无上正等菩提的生起是困难的。善现，因为无造作，所以无上正等菩提的生起是困难的。无上正等菩提的现证成就，是极其难以产生的。” 然后，具寿舍利子对具寿善现说了这样的话：“具寿善现，通过名为空性的这种方式，无上正等菩提的生起也是困难的。无上正等菩提的
English
said, "It is difficult for unsurpassed perfect enlightenment to arise. It is extremely difficult for unsurpassed perfect enlightenment to be manifestly awakened." If there is nothing at all to be manifestly awakened to, then, Blessed One, how can the manifest awakening of unsurpassed perfect enlightenment be difficult, and how can the manifest awakening of unsurpassed perfect enlightenment be extremely difficult? Why is that? Blessed One, because all phenomena are empty, there is no phenomenon that can be manifestly awakened to. Blessed One, in this way, all phenomena are empty, and Blessed One, there is no phenomenon taught for the sake of abandoning any phenomenon. Similarly, whatever is the manifest awakening of unsurpassed perfect enlightenment, whatever is to be manifestly awakened to, whatever is sought, and whatever is to be sought, all those phenomena are empty. Blessed One, in this way, I also think that the manifest awakening of unsurpassed perfect enlightenment is easy to arise, and not difficult to arise." After he had spoken, the Blessed One said this to the venerable Subhuti: "Subhuti, because of non-arising, it is difficult for unsurpassed perfect enlightenment to arise. Subhuti, because of non-reality, it is difficult for unsurpassed perfect enlightenment to arise. Subhuti, because of non-discrimination, it is difficult for unsurpassed perfect enlightenment to arise. Subhuti, because of non-fabrication, it is difficult for unsurpassed perfect enlightenment to arise. The manifest awakening of unsurpassed perfect enlightenment is extremely difficult to arise." Then, the venerable Sariputra said this to the venerable Subhuti: "Venerable Subhuti, through this mode called emptiness, it is also difficult for unsurpassed perfect enlightenment to arise. The unsurpassed perfect