Tibetan
བ་མདོག་དབྱིབས་ཅན་དང་ཤིང་སེམས་ཅན་དུ་འདོད་པ་དཀའ་ཐུབ་སྤྱོད་པ་སྟེ། རྟག་ལྟ་སྡེ་བཞི། ཕུར་བུ་པ་ནི། ཚེ་སྔ་ཕྱི། ལས་རྒྱུ་འབྲས། ཐར་བ་དང་གྲོལ་བ་མེད་པར་འདོད་ཅིང་དྲང་སྲང་ཕུར་བུ་ལྟར་འཛིན་པ་སྟེ་ཆད་ལྟ་སྡེ་གཅིག་ཡིན་ལ་བསྡོམས་ན་ཏ་རྐ་སྡེ་ལྔ་ཞེས་བྱ། ཀུན་ཀྱང་བདག་ཡོད་པར་འདོད་དེ། ཡོད་པ་རྟག་པ་དང༌། ཆད་པར་ལྟ་བ་ལས་བདག་མེད་མི་འདོད་དོ། །གཉིས་པ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་ནི། སྤྱིར་ཕྱི་ནང་གི་ཁྱད་པར་མང་དུ་ཡོད་ཀྱང་བསྡུ་ན། ཕྱི་བ་ནང་བ་སྐྱབས་འགྲོའི་ཁྱད། །ཅེས་པ་འདིར་འདུས། དེ་ལ། གཉིས་པ་ནི། ཐེག་དམན་བྱེ་མདོ་ཐེག་ཆེན་དབུ་སེམས་སོ། །ཞེས་སྨྲས་ཏེ། ཐེག་དམན་ལ་ཉན་རང་གཉིས་ཡོད་ཀྱང༌། རང་རྒྱལ་ལྟ་བ་མདོ་སྡེ་པ་དང་མཚུངས་ཤིང༌། སེམས་བསྐྱེད་དང་སྤྱོད་པ་སོགས་ཉན་ཐོས་སྤྱི་དང་ཕྱོགས་འདྲ་བས་ལོགས་སུ་མ་སྨྲོས་སོ། །ཉན་ཐོས་ལ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། གཞུང་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་བཤད་མཛོད་ཆེན་མོ་ལ་བརྟེན་ཅིང་རྡུལ་ཕྲན་དང༌། ཤེས་པ་ཆ་མེད་དོན་དམ་བདེན་གྲུབ་ཏུ་འདོད་པ་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ། ཕྱི་དོན་དུ་སྣང་བ་ནང་གི་དབང་པོའི་རྣམ་པ་ཙམ་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་བདེན་གྲུབ་ཡོད་པ་མི་སྣང་བར་འདོད་ཅིང༌། གཞུང་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ལ་བརྟེན་པའི་མདོ་སྡེ་པ་སྟེ་འདི་གཉིས་ཀས་གང་ཟག་གི་ བདག་མེད་ལེགས་པར་འདོད་ཅིང་ཐེག་ཆེན་མེད་པར་འདོད་པ་སོགས་ཀྱང་འདྲ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྤྱིར་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ལ་ཁྱད་པར་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་བསྡུ་ན། གཞན་དོན་དུ་རྫོགས་བྱང་ཐོབ་པར་མི་འདོད་པ་ཆུང་ངུ། འདོད་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་སེམས་བསྐྱེད་ཁྱད་ཟེར་བ་དེ་ཡིན། ཐེག་ཆེན་དེ་ལ་ལྟ་བའི་དབང་གིས་སེམས་ཙམ་དང་དབུ་མ་གཉིས་ལས། སེམས་ཙམ་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀུན་བཏགས་གཞན་དབང་ཡོངས་གྲུབ་གསུམ་དུ་འདུས་ཤིང༌། སྣང་བ་སེམས་སུ་འདོད་ཅིང་སེམས་རང་རིག་རང་གསལ་བདེན་གྲུབ་ཏུ་འདོད་པས་སེམས་ཙམ་ཟེར། དབུ་མ་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདེན་པ་གཉིས་སུ་འདུས་ཤིང༌། དེ་ཡང་དོན་དམ་སྤྲོས་པའི་མཐའ་བརྒྱད་དང་བྲལ་ཞིང༌། ཀུན་རྫོབ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་སྒྱུ་མ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་འདོད་པ་སྟེ་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩེ་མོ་ཡིན་ལ། དེ་བཞི་པོ་ལ་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་བཞི་ཞེས་གྲགས་ཤིང༌། ནང་གསེས་དབྱེ་བ་དུ་མ་ཡོད་དོ། །དོན་གཉིས་པ་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ལ་བཞི་སྟེ། བསམ་བྱ་རྙེད་དཀའ་མི་རྟག་རྒྱུ་འབྲས་དད། ཞེས་སྨྲས་ཏེ། དལ་འབྱོར་རྙེད་པར་དཀའ་བ་བསམ་པ། ཚེ་མི་རྟག་པ་བསམ་པ། ལས་རྒྱུ་འབྲས་བསམ་པ། དད་པ
Chinese
将树皮、颜色、形状类似有情众生的树木视为有情众生而修苦行，这是常见的外道四派。顺世外道认为没有前世后世，没有业因果报，没有解脱和脱离轮回，像用秤来衡量一样，是断见外道一派，总共称为五种外道。他们都认为有我，因为他们从有和常的观点出发，不接受无我。第二类是内道佛教徒。一般来说，内外道有很多区别，但概括起来就是“内外道的区别在于皈依”。这里包括了这些区别。其中，第二类是小乘的有部和经部，以及大乘的唯识宗和中观宗。小乘分为声闻乘和独觉乘，但独觉乘的观点与经部相同，发心和行为等方面与声闻乘相似，因此没有单独说明。声闻乘分为两种：一种是依据《大毗婆沙论》等论著，认为极微和意识是无分，胜义谛是实有的有部；另一种认为外境的显现只是内在感官的显现，外境并不真实存在，依据《阿毗达磨藏》的经部。这两者都认为人无我是正确的，并且不承认大乘的存在等等。大乘一般而言，大乘和小乘有很多区别，但概括起来就是：不希望为了他人的利益而获得圆满菩提的是小乘，希望的是大乘，这就是所谓的大乘和小乘的区别在于发心。大乘又根据观点的不同分为唯识宗和中观宗。唯识宗认为一切法都包含在遍计所执、依他起、圆成实三种自性中，现象是心，心是自证自明，是真实存在的，所以称为唯识。中观宗认为一切法都包含在二谛中，胜义谛远离八戏论，世俗谛是缘起如幻如梦，是所有观点中的最高峰。这四种被称为四大宗派，内部还有很多分类。第二点是关于思维的智慧，有四种：思维所缘是难得、无常、因果和信心。
English
Those who practice asceticism by considering trees with bark, color, and shape similar to sentient beings as sentient beings are the four schools of eternalists. The Purva school believes that there is no past or future life, no cause and effect of karma, and no liberation or release from samsara, holding it like measuring with a scale, which is one school of nihilists. In total, they are called the five Tirthika schools. They all believe in the existence of a self, because they view things from the perspective of existence and permanence, and do not accept the absence of self. The second category is the inner Buddhist followers. Generally, there are many differences between inner and outer paths, but to summarize, "the difference between inner and outer paths lies in refuge." These differences are included here. Among them, the second category is the Hinayana Vaibhashika and Sautrantika, and the Mahayana Yogachara and Madhyamaka. Although Hinayana is divided into Shravaka and Pratyekabuddha, the view of Pratyekabuddha is the same as Sautrantika, and the mind generation and behavior are similar to the general Shravaka, so it is not explained separately. Shravaka is divided into two: one is the Vaibhashika, which relies on treatises such as the Great Commentary on the Abhidharma, and believes that atoms and consciousness are indivisible, and ultimate truth is truly existent; the other is the Sautrantika, which believes that the appearance of external objects is only the appearance of internal senses, and external objects do not truly exist, relying on the Abhidharma Pitaka. Both of these believe that the absence of self of a person is correct, and do not acknowledge the existence of Mahayana, etc. Generally speaking, there are many differences between Mahayana and Hinayana, but to summarize: those who do not wish to attain perfect enlightenment for the benefit of others are Hinayana, and those who wish to are Mahayana, which is the so-called difference between Mahayana and Hinayana lies in the mind generation. Mahayana is further divided into Yogachara and Madhyamaka according to the difference in views. Yogachara believes that all dharmas are contained in the three natures of parikalpita, paratantra, and parinishpanna, phenomena are mind, and mind is self-cognizant and self-luminous, and is truly existent, so it is called Yogachara. Madhyamaka believes that all dharmas are contained in the two truths, ultimate truth is free from the eight extremes of elaboration, and conventional truth is dependent origination, like illusion and dream, which is the highest peak of all views. These four are called the four major schools, and there are many internal classifications. The second point is about the wisdom of thinking, there are four: the object of thought is difficult to obtain, impermanence, cause and effect, and faith.
Tibetan
འི་རང་བཞིན་བསམ་པ་དང་བཞིའོ། །དང་པོ་ལ། རྙེད་ དཀའ་ངོ་བོ་ཁྱད་པར་དཔེ་གྲངས་བཞི། ཞེས་ངོ་བོ་དལ་བ་བསམ་པ། ཁྱད་པར་གྱི་འབྱོར་བ་བསམ་པ། རྙེད་དཀའི་དཔེ་ལ་བསམ་པ། གྲངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་བསམ་པ་དང་བཞི་ལས། དང་པོ་ནི་ངན་སོང་གསུམ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ། ཀླ་ཀློ། ལོག་ལྟ་ཅན། མུན་བསྐལ། ལྐུག་པ་སྟེ་མི་ཁོམ་བརྒྱད་དུ་མ་སྐྱེས་པས་དལ་བ་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་ནི། མི་ཉིད་དབུས་སྐྱེས་དབང་པོ་ཚང༌། ལས་མཐའ་མ་ལོག་གནས་ལ་དད། ཅེས་རང་འབྱོར་ལྔའོ། །སྟོན་བྱོན་ཆོས་གསུངས་བསྟན་པ་གནས། དེར་ཞུགས་དགེ་བའི་བཤེས་ཀྱིས་ཟིན། ཞེས་གཞན་འབྱོར་ལྔ་ཡིན། གསུམ་པ་ནི། རྒྱ་མཚོ་ཆེར་གནས་གཉའ་ཤིང་གི །བུ་གར་རུས་སྦལ་མགྲིན་ཆུད་ལྟར། མི་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཐོབ་དཀར་གསུངས། ཞེས་སོ། །བཞི་པ་ནི། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་ཙམ་གྱི་གྲངས་བསམ་ན། མི་ཉིད་རྙེད་པ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་འདྲར་གསུངས། ཞེས་སོ། །གཉིས་པ། མི་རྟག་ཕྱི་ནང་དམ་པ་སྐྱེ་དགུའི་བདག །ནམ་འཆི་ཆ་མེད་དཔེ་དོན་སྣ་ཚོགས་དྲུག །ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཕྱི་སྣོད་འཇིག་རྟེན་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་བསྒོམ་པ། ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་བསྒོམ་པ། དམ་པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་བསྒོམ་པ། སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་བསྒོམ་པ། ནམ་འཆི་ཆ་མེད་ལ་ བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་བསྒོམ་པ། དཔེ་དོན་སྣ་ཚོགས་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་བསྒོམ་པ་དང་དྲུག་ཡིན་ཏེ་གོ་སླའོ། །གསུམ་པ། རྒྱུ་འབྲས་དགེ་དང་མི་དགེ་སྤྱི་བྱེ་བྲག །རྒྱུ་ལ་བཅུ་སྟེ་འབྲས་སྤྱིར་མི་དགེར་དྲུག །དགེ་བར་གསུམ་ཡིན་བྱེ་བྲག་བཞི་རེའོ། །ཞེས་སྨྲས་ཏེ། འདི་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས། །རྒྱུ་དགེ་བ་བཅུ་དང་མི་དགེ་བའང་བཅུ་ཡིན་ལ། །དེའང་སྲོག་གཅོད་མ་བྱིན་ལེན། །ལོག་གཡེམ་སྟེ་ལུས་ཀྱི་ལས་གསུམ། རྫུན་ཕྲ་མ། ཚིག་རྩུབ། ངག་འཁྱལ་ཏེ་ངག་གི་བཞི། བརྣབ་སེམས། གནོད་སེམས། ལོག་ལྟ་སྟེ་ཡིད་ཀྱི་མི་དགེ་བ་གསུམ་དང་བཅུ་ཡིན་ལ། དེ་བཅུའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ནི་དགེ་བ་བཅུའོ། །དེའི་འབྲས་བུ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ལས། སྤྱིར་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་འགྲོ་བ་རིག་དྲུག་དང༌། དགེ་བ་བཅུ་ཐབས་ཀྱིས་མ་ཟིན་ན་མཐོ་རིས་གསུམ་དང༌། ཟིན་ན་ཐར་པ་གསུམ་ཡིན་ལ། དེས་ན་འགྲོ་བ་རིག་དྲུག་གང་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། དམྱལ་བ་ཚ་གྲང༌། ཡི་དྭགས་བཀྲེས་སྐོམ། དུད་འགྲོ་བླུན་རྨོངས་བཀོལ་སྤྱོད། ལྷ་མིན་འཐབ་རྩོད། ལྷ་འཕོ་ལྟུང༌། མི་ལ་སྐྱེ་རྒ་
Chinese
思维自性共有四种。第一种，有四点：难得之体性，殊胜之圆满，难得之比喻，数量之差别。即思维体性之闲暇，思维殊胜之圆满，思维难得之比喻，思维数量之差别。四者之中，第一者，即未生于三恶趣、无想天、边地、邪见者、黑暗劫、喑哑者等八无暇处，故为闲暇。第二者，即生于人道、生于中央之地、诸根具足、业际未颠倒、信奉正法，此为五自圆满。佛陀降临、宣说正法、教法住世、入于佛门、为善知识所摄，此为五他圆满。第三者，如大海中漂浮的轭木孔，乌龟伸颈入孔般，得人身极为稀有。第四者，如此思维众生之数量，得人身如转轮王般稀有。第二，思维无常：外内圣贤众生主，何时死无定，比喻意义各异共六种。即思维外器世界而修持无常，思维内情众生而修持无常，思维圣贤之人而修持无常，思维众生之主而修持无常，思维何时死无定而修持无常，思维比喻意义各异而修持无常，共有六种，易于理解。第三，因果善与非善总与别，因有十种，果总的来说非善有六种，善有三种，分别各有四种。即说，此处有因与果二者。因有十善与十不善。即杀生、不予而取、邪淫，此为身之三业。妄语、离间语、恶语、绮语，此为语之四业。贪心、害心、邪见，此为意之三不善业，总共十种。此十种之反面即是十善。其果报有总别二者。总的来说，不善之果报为六道轮回，十善若未以方便摄持，则为三善趣，若摄持，则为三解脱。因此，无论生于六道轮回何处，皆为痛苦之自性。地狱有寒热之苦，饿鬼有饥渴之苦，旁生有愚昧役使之苦，阿修罗有争斗之苦，天人有堕落之苦，人有生老
English
There are four types of contemplation on self-nature. The first has four points: the difficulty of finding the essence, the excellence of endowments, the rarity of examples, and the difference in numbers. That is, contemplating the leisure of the essence, contemplating the excellence of endowments, contemplating the rarity of examples, and contemplating the difference in numbers. Among the four, the first is not being born in the three lower realms, the heaven of non-perception, the borderlands, those with wrong views, the dark aeon, or the mute, which are the eight states of unfreedom, hence it is leisure. The second is being born as a human, born in the central land, having complete faculties, not having reversed karma, and having faith in the Dharma, these are the five self-endowments. The coming of the Buddha, the teaching of the Dharma, the existence of the teachings, entering the Buddhist path, and being embraced by a virtuous friend, these are the five other-endowments. The third is like a yoke floating in the great ocean, with a turtle's neck fitting into the hole, it is said that obtaining human form is extremely rare. The fourth is, contemplating the number of sentient beings, obtaining human form is said to be as rare as a universal monarch. Second, contemplating impermanence: outer and inner, noble beings, lords of beings, the uncertainty of when death will occur, and the variety of examples and meanings, there are six. That is, contemplating the outer world and meditating on impermanence, contemplating the inner sentient beings and meditating on impermanence, contemplating noble beings and meditating on impermanence, contemplating the lords of beings and meditating on impermanence, contemplating the uncertainty of when death will occur and meditating on impermanence, and contemplating the variety of examples and meanings and meditating on impermanence, there are six, which are easy to understand. Third, cause and effect, virtue and non-virtue, general and specific. There are ten causes, and in general, the result of non-virtue is six, and virtue is three, each with four specifics. That is, there are two: cause and effect. There are ten virtues and ten non-virtues. These are killing, stealing, and sexual misconduct, which are the three actions of the body. Lying, slander, harsh speech, and idle talk, which are the four actions of speech. Covetousness, malice, and wrong views, which are the three non-virtuous actions of the mind, totaling ten. The opposite of these ten is the ten virtues. The results are general and specific. In general, the result of non-virtue is the six realms of existence, and if the ten virtues are not grasped by skillful means, then they are the three higher realms, and if they are grasped, then they are the three liberations. Therefore, wherever one is born in the six realms of existence, it is the nature of suffering. Hell has the suffering of heat and cold, hungry ghosts have the suffering of hunger and thirst, animals have the suffering of ignorance and exploitation, Asuras have the suffering of fighting, gods have the suffering of falling, and humans have the suffering of birth and old age.