Tibetan
མི་མ་ཡིན་པའི་མི་ཁོམ་པ་བཤད་པ་ལ། ཐང་ཅིག་སོགས་ཀྱིས་དམྱལ་བ། རྣག་ཁྲག་སོགས་ཀྱིས་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་སོགས་ཀྱིས་དུད་འགྲོ། འཚོ་བའི་སོགས་ཀྱིས་ལྷ་ཚེ་རིང་པོ་བཤད་པའོ། །གཉིས་པ་མིར་གྱུར་བའི་མི་ཁོམས་པ་བཞི་བཤད་པ་ལ། རྐང་པ་སོགས་ཀླ་ཀློ། དབང་པོའི་སོགས་ལྐུག་པ། སྐྱེ་བའི་སོགས་ལོག་ལྟ་ཅན། ཐུབ་པ་སོགས་ཀྱིས་མུན་པའི་བསྐལ་པ་བསྟན་པའོ། །གསུམ་པ། སྡིག་སྡུག་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀས་མཇུག་བསྡུ་པའོ། །གསུམ་པ་དལ་འབྱོར་གྱི་རང་བཞིན་ངོས་བཟུང་བ་ལ། ཡུལ་དབུས་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀས་རང་འབྱོར། རྒྱལ་བ་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀས་གཞན་འབྱོར། གང་ཕྱིར་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀས་གཉིས་ཀ་བསྡོམ་སྟེ་བསྟན་པའོ། །བཞི་པ་རྙེད་ པར་དཀའ་བའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་པ་ལ། ཅི་ཕྱིར་སོགས་རྐང་པ་གཅིག་གིས་དཔེ་དང༌། ལྷག་མ་གསུམ་གྱིས་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་པ། དེ་ཕྱིར་སོགས་གདམ་ངག་བརྗོད་པས་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །ལེའུ་དང་པོའི་ས་བཅད་དོ། ༈ །དོན་གཉིས་པ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ལྕགས་འདེབས་པ་ཚེ་མི་རྟག་པ་བསྒོམ་པའི་ལེའུ་ལ། ཕྱི་སྣོད་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ་བསམ་ནས་མི་རྟག་པ་སྒོམ་པ་དང༌། བྱེ་བྲག་བཅུད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མི་རྟག་པར་བསྒོམ་པ་གཉིས། དང་པོ་ནི། སྲིད་པ་སོགས་རྐང་པ་བཞི། གཉིས་པ་ལ་བཞི། དང་པོ་དམ་པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་སྒོམ་པ་ནི། ལྷ་མིའི་སོགས་རྐང་པ་བཞི། གཉིས་པ་སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་བསྒོམ་པ་བསམ་གཏན་སོགས་རྐང་པ་བཞི། གསུམ་པ་འཆི་བའི་རང་བཞིན་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་སྒོམ་པ། མཐོ་རིས་སོགས་རྐང་པ་བཞི། བཞི་པ་དཔེ་དོན་སྣ་ཚོགས་ལ་བསམ་སྟེ་མི་རྟག་པ་སྒོམ་པ་ལ་བཞི། དང་པོ་མི་རྟག་པ་བག་ལ་ཉལ་མངོན་དུ་སྟོན་པ། སོས་ཀའི་སོགས་རྐང་པ་བཞི། གཉིས་པ་ཚེ་འགྲོ་བའི་དལ་མྱུར་གྱི་དཔེ་བཤད་པ། སྐྱེས་བུས་སོགས་རྐང་པ་བཞི། གསུམ་པ་འཁོར་བ་འཇིག་པའི་འཁྲུལ་འཁོར་ཆེན་པོ་བཞི་སྟོན་པ། དར་ལ་སོགས་རྐང་པ་བཞི། བཞི་པ་འཆི་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་བསམ་པ། གང་ཚེ་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་གསུམ། ལེའུ་གཉིས་པ་སོང༌། ༈ དོན་གསུམ་པ་ཉམས་སུ་བླང་བྱ་སྐྱེས་བུ་གསུམ་གྱི་ལམ་རིམ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལ། སྐྱེས་བུ་ཆུང་ངུ་དང་ཐུན་མོང་བའི་ལམ་དུ་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་སྤང་བླང་བཤད་པ། སྐྱེས་བུ་འབྲིང་དང་ཐུན་མོང་བའི་ལམ་དུ་བདེན་པ་བཞི་ལ་འཇུག་ལྡོག་བྱེད་པ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལམ་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པ་གཉིས་བསྒོམ་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་སྐྱེས་བུ་ཆུང་ངུ་དང་ཐུན་མོང་པའི་ལམ་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་སྤང་བླང་བྱེད་པའི་ལེའུ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆུང་ངུའི་ལམ་དངོས་བཤད་པ་དང༌། དེ་ཉིད་ཐབས་ཤེས་ཀྱིས་ཟིན་པས་ཇི་ལྟར་ཉམས་སུ་བླང་ཚུལ་བཤད་པ་དང་གཉིས། དང་པོ་སྐྱེས་བུ་ཆུང་ངུའི་ལམ་དངོས་བཤད་པ་ལ། ལས་འབྲས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྤྱིར་བཤད་པ་དང༌། དགེ་བ་དང་སྡིག་པའི་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལས་འབྲས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྤྱིར་བཤད་པ་ལ་བདུན་ལས། དང་པོ་ལས་འབྲས་ཆུད་མི་ཟ་བར་བསྟན་པ་ནི། དེ་ལྟར་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་གསུམ། གཉིས་པ་ལས་འབྲས་མཐུ་ཆེ་བར་བསྟན་པ། བསོད་ནམས་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་གསུམ། གསུམ་པ་ལས་འབྲས་གཞན་ལ་མི་འཕོ་བར་བསྟན་པ། གང་ཕྱིར་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག །བཞི་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་བརྒྱད་དང་བཅུ་གསུམ་བཤད་པ། རྙེད་པ་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་གསུམ། ལྔ་པ་ལས་འབྲས་འཕེལ་ཆེ་བར་བཤད་པ། འཁོར་བར་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་གཉིས། དྲུག་པ་ལས་དཀར་ནག་དང་ལྕི་ཡང་གི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་གང་ལ་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་ གསུམ། བདུན་པ་ལས་ཀྱི་འཆར་གཞི་བཤད་པ། ཀུན་གྱི་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག། གཉིས་པ་དགེ་སྡིག་གི་ལས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ། མི་དགེ་བ་བཤད་པ་དང༌། དགེ་བ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་མི་དགེ་བ་བཤད་པ་ལ་གཉིས། དོ་ཟླ་མེད་པ་དཀོན་མཆོག་ལ་བརྟེན་པའི་ལས་བཤད་པ་དང༌། དེ་ལས་གཞན་པའི་ལས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཇི་ལྟར་སོགས་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག་གཉིས་པ་ལ་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་ལས་སྤྱིར་བསྟན་པ། སྤང་བྱའི་རྒྱུ་འབྲས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། སྐབས་ཀྱི་འཇུག་བསྡུ་བ་དང་གསུམ། དང་པོ། །དེ་ལས་སོགས་རྐང་པ་གསུམ། གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་བཤད་པ། འབྲས་བུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། །རྒྱུ་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ་མདོར་བསྟན་པ། ལུས་ངག་སོགས་རྐང་པ་གཉིས། གཉིས་པ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ་གསུམ། ལུས་ཀྱི་སོགས་ཚིག་བཅད་གཉིས་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་ལས། ངག་གི་སོགས་ཚིག་བཅད་གཉིས་ཀྱིས་ངག་གི་ལས། ཡིད་ཀྱི་སོགས་རྐང་པ་བདུན་གྱིས་ཡིད་ཀྱི་ལས་བསྟན་པའོ། །གཉིས་པ་འབྲས་བུ་བཤད་པ་ལ། མདོར་བསྟན་པ་དང༌། རྒྱས་པར་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཀུན་ལ་སོགས་རྐང་པ་གཉིས། གཉིས་པ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ་བཞི། དང་པོ་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ། རྣམ་སྨིན་སོགས་རྐང་པ་གསུམ། གཉིས་པ་ རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་ལ། རྒྱུ་མཐུན་སོགས་རྐང་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཐུན། མྱོང་བ་སོགས་ཚིགས་བཅད་གསུམ་གྱིས་མྱོང་བ་རྒྱུ་མཐུན། གསུམ་པ་དབང་གི་འབྲས་བུ། དབང་གི་སོགས་ཚིགས་བཅད་བདུན་དང་རྐང་པ་གསུམ།
Chinese
关于非人的无暇状态的解释：用汤吉等解释地狱，用脓血等解释饿鬼，用畜生等解释畜生，用生活等解释长寿天。第二，解释四种转生为人的无暇状态：脚等是边鄙之人，感官等是哑巴，出生等是邪见者，能人等是指黑暗劫。第三，用罪恶痛苦等偈颂来作总结。第三，确定闲暇的自性：用处中等偈颂来说明自暇，用胜者等偈颂来说明他暇，用何故等偈颂来总结说明两者。第四，解释难以获得的理由：为何等用一个偈颂作比喻，其余三个用数量的方式来说明难以获得的理由。因此等用教言的陈述来作总结。第一品的分段结束。第二义，勤奋的铁钩是关于修习寿命无常的章节：对外器世界及其所包含的进行思考，从而修习无常；以及分别对内情众生的无常进行修习，共有两种。第一种是：有等四句。第二种有四种：第一，思考殊胜之士从而修习无常：天人等四句。第二，思考众生之主从而修习无常：禅定等四句。第三，思考死亡的自性从而修习无常：高处等四句。第四，思考各种比喻和意义从而修习无常，有四种：第一，显现潜在的无常，夏季的等四句。第二，讲述寿命流逝的快慢的比喻：士夫等四句。第三，展示轮回毁灭的四大转轮：丝绸等四句。第四，思考死亡的情况：何时等三个偈颂。第二品结束。 第三义，广泛解释所应修持的三士夫的道次第：在与下士共通的道中，讲述取舍因果；在中士共通的道中，对四谛进行进入和返回；在上士不共的道中，修习两种菩提心，共有三种。第一种是
English
Explanation of the non-human states of disadvantage: Use Thang-chik etc. to explain hell, use pus and blood etc. to explain hungry ghosts, use animals etc. to explain animals, and use life etc. to explain long-lived gods. Second, explain the four states of disadvantage of being born as a human: feet etc. are barbarians, senses etc. are mutes, birth etc. are those with wrong views, and the capable ones etc. refer to the dark age. Third, conclude with verses such as sinful suffering. Third, identify the nature of leisure: Use verses such as "central place" to explain self-leisure, use verses such as "victor" to explain other-leisure, and use verses such as "why" to summarize and explain both. Fourth, explain the reasons for being difficult to obtain: Why etc. use one verse as a metaphor, and the remaining three use the method of numbers to explain the reasons for being difficult to obtain. Therefore etc. conclude with the statement of advice. The division of the first chapter ends. The second meaning, the iron hook of diligence, is the chapter on meditating on the impermanence of life: Thinking about the external vessel world and what it contains, thereby practicing impermanence; and separately practicing the impermanence of the internal sentient beings, there are two types. The first is: existence etc. four lines. The second has four types: First, think about the noble person and thereby practice impermanence: gods and humans etc. four lines. Second, think about the lord of beings and thereby practice impermanence: meditation etc. four lines. Third, think about the nature of death and thereby practice impermanence: high places etc. four lines. Fourth, think about various metaphors and meanings and thereby practice impermanence, there are four types: First, reveal the latent impermanence, summer etc. four lines. Second, tell the metaphor of the speed of life passing: husband etc. four lines. Third, show the four great wheels of the destruction of samsara: silk etc. four lines. Fourth, think about the situation of death: when etc. three verses. The second chapter ends. The third meaning, extensively explain the stages of the path of the three types of individuals to be practiced: In the path common to the inferior person, explain the acceptance and rejection of cause and effect; in the path common to the intermediate person, engage in entering and returning to the four truths; in the path uncommon to the superior person, practice the two types of bodhicitta, there are three types. The first is
Chinese
在与小士夫共同的道次第中，取舍因果之品里，分为宣说小士夫的真实道，以及以方便智慧摄持而修持之理两种。首先，宣说小士夫的真实道，分为总说业果之自性，以及别说善与不善之业两种。首先，总说业果之自性，有七点：第一，显示业果不会虚耗，即“如是”等三颂。第二，显示业果威力强大，即“福德”等三颂。第三，显示业果不会转移到他人身上，即“何故”等一颂。第四，宣说世间八法与十三法，即“利得”等三颂。第五，宣说业果增长广大，即“轮回”等二颂。第六，宣说业之黑白轻重差别，即“于何”等三颂。第七，宣说业的计划，即“一切”等一颂。第二，广说善恶之业，分为宣说不善业，以及宣说善业两种。首先，宣说不善业，分为二：宣说无与伦比的依仗三宝之业，以及宣说除此之外的业两种。第一，如“如何”等一颂。第二，总的显示心与心所之业，别说断除之因果，以及总结归纳本品，共三点。第一，即“彼等”等三句。第二，分为说因，以及说果两种。第一，说因，分为标示与解释两种。第一，简略标示，即“身语”等二句。第二，广为解释，分为三：以“身之”等两颂说明身之业，以“语之”等两颂说明语之业，以“意之”等七句说明意之业。第二，说果，分为简略标示与广为解释两种。第一，即“一切”等二句。第二，广为解释，分为四：第一，异熟果，即“异熟”等三句。第二， 等流果，即以“等流”等二句说明作者等流，以“感受”等三颂说明感受等流。第三，增上果，即“增上”等七颂三句。
English
In the chapter on adopting and abandoning cause and effect in the path common to the lesser person, there are two parts: explaining the actual path of the lesser person, and explaining how to practice it by grasping it with skillful means and wisdom. First, explaining the actual path of the lesser person, there are two parts: generally explaining the nature of cause and effect, and specifically explaining virtuous and non-virtuous actions. First, generally explaining the nature of cause and effect, there are seven points: First, showing that the results of actions are not wasted, i.e., "Thus" and three verses. Second, showing that the results of actions are powerful, i.e., "Merit" and three verses. Third, showing that the results of actions are not transferred to others, i.e., "Why" and one verse. Fourth, explaining the eight worldly dharmas and thirteen dharmas, i.e., "Gain" and three verses. Fifth, explaining that the results of actions increase greatly, i.e., "Cyclic existence" and two verses. Sixth, explaining the difference between black and white actions and heavy and light actions, i.e., "To whom" and three verses. Seventh, explaining the plan of action, i.e., "All" and one verse. Second, extensively explaining virtuous and non-virtuous actions, there are two parts: explaining non-virtuous actions, and explaining virtuous actions. First, explaining non-virtuous actions, there are two parts: explaining the unparalleled action of relying on the Three Jewels, and explaining actions other than that. First, such as "How" and one verse. Second, generally showing the actions of mind and mental factors, specifically explaining the causes and effects to be abandoned, and summarizing and concluding this chapter, there are three points. First, i.e., "Those" and three lines. Second, divided into explaining the cause and explaining the effect. First, explaining the cause, divided into indication and explanation. First, briefly indicating, i.e., "Body, speech" and two lines. Second, explaining in detail, divided into three: using "Body's" and two verses to explain the actions of the body, using "Speech's" and two verses to explain the actions of speech, and using "Mind's" and seven lines to explain the actions of the mind. Second, explaining the effect, divided into brief indication and extensive explanation. First, i.e., "All" and two lines. Second, explaining extensively, divided into four: First, the result of complete maturation, i.e., "Complete maturation" and three lines. Second, The result of the corresponding cause, i.e., using "Corresponding cause" and two lines to explain the action of the agent, and using "Feeling" and three verses to explain the corresponding feeling. Third, the dominating result, i.e., "Dominating" and seven verses and three lines.