Tibetan
་མ་འཆོར། །གཞན་ལ་བཟང་ངན་གང་བྱས་མ་བརྗེད། རང་ལ་བཟང་ཡས་ངན་ཡས་ཀྱི་ཁྱད་གོ་དགོས། མྱུར་དུ་དགའ་སྡུག་མ་སྔ། གཏམ་གོ་ཚད་དྲན་ཚད །།།་་བཤད། །གཏམ་དྲན་ཚད་བཤད་ན་སྨྱོན་པ་ཡིན། །ཟས་ཅི་རིག་ཟོས་ན་ཁྱི་ཕག་ཡིན། །བྱ་བ་གང་དྲན་སྒྲུབ་ན་མགོ་སྟོང་ཡིན། །ཟེར་དཔེ། ཆུ་བྲག་དགྲ་རྐུན་སོགས་ལ་ཕོད་མ་བཙོང་། །གནོད་པ་ཆུང་ངུ་རྣམས་ལ་དོག་ཟིན་གྱིས། །ཕན་ཐོགས་ཆུང་རུང་ཉམ་ཆུང་ཁ་ལ་ཉན། །བཟང་ངན་ཀུན་ལ་ལྐོག་ཕྲས་ངན་བཤད་མ་བྱེད། །ཁ་ཉུང་ལ་ཁོག་པ་ཡངས་ཡངས་ཀྱིས། །དགོས་དུས་སུ་རྒྱུ་མཚན་ཞིབ་པར་ཤོད། །ཁས་ལེན་མ་མང་བར་སྨྲས་ཚད་མི་རྫུན་པ་གྱིས། བཟང་པོ་ལ་རྒྱུ་ཚག་གང་ལ་ཐུག་ན་ཡོད་ནི་གྱིས། ངན་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གོ་བར་ཤོད་ལ་གནོད་ཀ་མ་འཇུག །ཆ་མེད་ལ་ཞེ་ས་ཟས་འདྲེན་བཟང་པོ་གྱིས། རྒྱུ་ཟས་ནོར་དང་གཏམ་རང་རྒྱུས་མ་འཆོར། ཆ་ཡོད་ལ་ཕན་གང་ཐོག་གྱིས། བློ་ཁྲེལ་མནའ་རྫུན་མ་ཤོར། གཞན་རྒུད་དུས་དང་ཉེས་དུས་མ་སྨོད། རང་དར་དུས་དང་རྒྱགས་དུས་མ་ཁེངས། དཔོན་བཟང་པོ་དང་བན་བོན་གཉན་སོགས་མ་བདོ། མི་བློ་མང་དང་དགའ་སྡུག་ཆེ་བའི་རྗེས་སུ་མ་འདོང་། བཤད་ཚད་བདེན་དུ་མ་འཛིན། གནོད་ཚད་དགྲ་རུ་མ་ལྟ། མཐུན་ཀྱང་སྙིང་གཏམ་མ་བཤད། མཁོན་ཀྱང་སྐྱོན་མཚང་མ་བྲུ། ཕར་སོང་མེད་པའི་མི་ལ་རེ་མ་ཆེ། རྒྱུས་མེད་མི་ལ་བློ་མ་གཏོད། མང་པོའི་ནང་དུ་ཚིག་མ་མང་། གཅིག་པུར་འདུག་དུས་ལག་མ་མང་། ནམ་དང་ནམ་དུ་བྱ་བ་མ་མང་། གློ་གཏད་ཀྱིས་གྲོགས་མ་བསླུ། གཞན་ནོར་ལ་ཧོབ་མ་ཆེ། །ལར་རང་དབང་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་ཡིན། །གཞན་དབང་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ཡིན། །ཐུན་མོངས་པ་ནི་རྩོད་པའི་གཞི། །དམ་བཅའ་བ་ནི་འཆིང་བའི་རྒྱུ། །ནོར་གྱི་མཆོག་ནི་ཚེག་ཤེས་ཡིན། །ཡོན་ཏན་མཆོག་ནི་ཕན་སེམས་ཡིན། །རྒྱན་གྱི་མཆོག་ནི་མཁས་པ་ཡིན། །གྲོགས་ཀྱི་མཆོག་ནི་མི་བསླུ་བ། །བདེ་བའི་མཆོག་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ། །ཟེར་བ་ཡིན། །ནོར་ཅན་ཚོ་བླུན་པོའི་ནང་ན་ཡོད། །དཔའ་བོ་ཚོ་གཅན་ཟན་ཁྲོད་ན་ཡོད། །རང་དོན་ཙམ་དུད་འགྲོ་ཚོས་ཀྱང་འགྲུབ། །ཡ་རབ་དེ་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་དཀོན། ཟེར་བ་ཡིན་པས། སྐྱེ་བོ་ཡ་རབ་གཞན་ཕན་དམ་པའི་ལུགས་ལ་སློབས་ཤིག །མྱིའི་བཟང་ངན་རང་གིས་དཔྱད་ནམ་གཏོགས་དེང་སང་སྤྱིར་སྐྱེ་བོ་ཡ་རབ་དམ་པའི་ལུགས་སྲོལ་དང་མཐུན་མི་མཐུན་མི་ལྟ་བར། རང་ལ་ཕན་ཐོག་ངོ་འཇམ་རེ་བྱས་ན་བསྟོད་ཅིང་། རང་ལ་མི་དགའ་ན་ངན་སྨད་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ གྱི་ཁར་བརྒྱུགས་ནས་བསྟོད་སྨད་བྱེད་པ་ལ་ཉན་རྒྱུ་མེད། །མཁས
Chinese
不要丢失。（已经得到的）不要忘记对他人所做的任何好事或坏事。 必须理解对自己是好是坏的区别。不要轻易地高兴或悲伤。听到多少话就说多少。如果说了所有记住的话，那就是疯子。如果什么都吃，那就是猪狗。如果想做什么就做什么，那就是头脑空空。俗话说，不要把胆量卖给水、岩石、敌人、小偷等。对于小的损害，要小心提防。即使帮助很小，也要听从弱者的劝告。不要在背后说任何人的坏话。少说话，心胸宽广。需要的时候，详细说明理由。不要承诺太多，说到做到，不要说谎。对于好事，要尽力提供任何帮助。对于坏事，要解释清楚原因，不要造成伤害。对于不认识的人，要尊敬，好好招待。不要泄露自己的财产、食物、财富和秘密。对于认识的人，要尽力帮助。不要轻易发誓或说谎。不要在别人倒霉或犯错的时候嘲笑。不要在自己得意或富裕的时候骄傲自满。不要亲近好的官员、苯教徒或恶人等。不要追随心智不坚定或喜怒无常的人。不要把所有听到的都当真。不要把所有损害都视为敌人。即使关系好，也不要说心里话。 即使有仇恨，也不要揭露别人的缺点。不要对一去不复返的人抱太大希望。不要信任不了解的人。在人群中不要多说话。独自一人时，不要做太多事。无论何时何地，都不要做太多事。不要欺骗信任你的朋友。不要贪图别人的财产。总的来说，一切自由都是幸福。一切不自由都是痛苦。共同的东西是争论的根源。誓言是束缚的原因。财富中最重要的是知识。功德中最重要的是利他心。装饰中最重要的是智慧。朋友中最重要的是不欺骗。幸福中最重要的是发菩提心。这就是所说的。富人都在愚人之中。勇士都在猛兽之中。仅仅为了自己，连动物也能做到。善良的人在这个世界上很少见。所以说，要学习善良的人利他的神圣行为。人们的好坏由自己来判断，但现在一般来说，人们不看是否符合善良的人的神圣行为，只要对自己有利，态度好就赞扬，对自己不利就诋毁，或者听信别人的话来赞扬或诋毁，这是不对的。智者
English
Do not lose (what you have gained). Do not forget any good or bad things you have done to others. You must understand the difference between good and bad for yourself. Do not be easily happy or sad. Say as much as you hear. If you say all that you remember, you are a madman. If you eat everything you find, you are a dog or pig. If you do whatever you think of, you are empty-headed. As the saying goes, do not sell courage to water, rocks, enemies, thieves, etc. Be careful and wary of small harms. Even if the help is small, listen to the advice of the weak. Do not speak ill of anyone behind their back. Speak less, and be broad-minded. When necessary, explain the reasons in detail. Do not make too many promises, keep your word, and do not lie. For good deeds, do your best to provide any help you can. For bad deeds, explain the reasons clearly and do not cause harm. To strangers, be respectful and treat them well. Do not reveal your property, food, wealth, and secrets. To acquaintances, help as much as you can. Do not easily swear or lie. Do not laugh at others when they are down or make mistakes. Do not be arrogant or complacent when you are successful or wealthy. Do not be close to good officials, Bonpos, or evil people, etc. Do not follow people who are indecisive or have great mood swings. Do not take everything you hear as true. Do not regard every harm as an enemy. Even if you are close, do not speak your heart. Even if you have hatred, do not reveal the faults of others. Do not have too much hope for someone who is gone and will not return. Do not trust people you do not know. Do not talk too much in a crowd. When alone, do not do too many things. No matter when or where, do not do too many things. Do not deceive a friend who trusts you. Do not covet the property of others. In general, all freedom is happiness. All unfreedom is suffering. Common things are the root of disputes. Vows are the cause of bondage. The best of wealth is knowledge. The best of merit is altruism. The best of adornment is wisdom. The best of friends is one who does not deceive. The best of happiness is generating Bodhicitta. That is what is said. The rich are among the fools. The brave are among the beasts. Even animals can achieve things just for themselves. Virtuous people are rare in this world. So, learn the sacred behavior of virtuous people who benefit others. People's good and bad are judged by themselves, but nowadays, in general, people do not look at whether it conforms to the sacred behavior of virtuous people, but praise those who are beneficial to themselves and have a good attitude, and slander those who are not beneficial to themselves, or listen to others' words to praise or slander, which is not right. Wise men
Tibetan
་པས་རང་གིས་དཔྱོད་ཤེས་ཤིང་། །བླུན་པོས་གྲགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲད། །ཁྱི་རྒན་ཀུ་ཅོ་འདོན་པ་ལྟའི། །དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞིག་ཡོད། །གསུངས་པ་དང་འདྲ། གཏམ་མི་ཁ་བརྒྱུད་ན་ཇེ་མང་ཡིན། །ཟས་མི་ལག་བརྒྱུད་ན་ཇེ་ཉུང་ཡིན། །ཟེར་བ་ལྟར་དེས་ཀྱང་མི་ཤེས། བྱ་བ་ཀུན་ལ་རང་གིས་ས་ཚད་ཟིན་དགོས། བྱ་བའི་དོན་འགྲུབ་ཟིན་དགོས། གྲོགས་ཀྱི་བསམ་པ་འཛིན་དགོས། མིའི་སེམས་རྒྱུད་གོ་དགོས། ལོངས་སྤྱོད་ལ་བདེ་ཆོད་དགོས། སྤྱོད་པ་ཡུལ་དང་བསྟུན། ཟས་གོས་རྒྱུ་དང་བསྟུན། གཏམ་གྲོགས་དང་བསྟུན། སེམས་ཆོས་དང་བསྟུན་ཏེ་འདི་ཕྱི་བདེ་བའི་ཆོས་ལ་འབད་དགོས། སེར་སྣ་མི་ཆེ་བར་ཟུང་སོགས་ཚགས་དམ་དགོས། །མི་གཞི་འཇམ་ལ་བསྒྱུར་དུ་མེད་པ་ཞིག་དགོས། རྒྱུད་དྲངས་ཤིང་ཚོད་ཟིན་པ་ཞིག་དགོས། དེ་ལྟར་རེམ་རེམ་ཟེར་བ་ལ། ཡང་གཞོན་ནུ་བློ་ལྡན་གྱིས་དེ་ལྟར་བསླབ་བྱ་མང་པོ་བློས་མི་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་མདོ་རྩ་ཀུན་འདུས་ཞིག་བཤད་དུ་གསོལ། ཞེས་ཟེར་བ་ལ། རྒན་པོས་འོ་བློ་དང་ལྡན་པ་ཁྱོད་ཉོན་ཅིག །མྱི་ལུགས་ཐམས་ཅད་གཙོ་བོ་ཚུར་བསྡུ་ན། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་གཅིག །ཚོད་ཟིན་པ་དང་གཉིས། ཁོག་ ཡངས་ཚུགས་ཐུབ་དང་གསུམ། བརྟགས་དཔྱད་མཁས་པ་དང་བཞི། ཐམས་ཅད་ཀུན་ལ་ཕན་སེམས་དྲངས་པོས་ཟིན་པ་དང་ལྔ་པོ་ལ་ཐམས་ཅད་འདུས་ཡོད། དང་པོ་རྒྱུད་ཁོང་ཁྲོ་དུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་མི་དེ་སུ་ལ་མི་མཐུན། ཕར་ལ་ཕན་བཏགས་ཀྱང་སུན་འགྲོ། ཀུན་གྱིས་རིག་པ་མེད་པས་རྒྱུད་འཇམ་དགོས། རྒྱུད་འཇམ་ཟེར་རྒྱུ་བོ་དེ་ཀུན་ལ་ཁོང་ཁྲོ་ཚིག་རྩུབ་མེད་པར་རྒྱུད་འཇམ་དུང་ངེ་ཡོད་ནི་ཞིག་ལ་ཟེར་ནི་རེད་མ་གཏོགས། སྣབས་འདྲ་འདྲའི་སུ་ཡིན་ངོར་འགོས་འགྲོ་ནི་ཞིག་ལ་ཟེར་ནི་མ་རེད། དེ་དོན་ཚན་གཅིག་རེད། བྱ་བ་མང་ཞིང་རང་ཚོད་མ་ཟིན་ན། སྐབས་རེར་ཡག་རུང་སྐབས་རེར་རང་ཕུང་མྱིས་འཕྱ་ཟེས་ཞིག་རེད་འགྲོ་བས་གྲོགས་དང་བྱ་བ་རང་ཚོད་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་བློ་སྣ་འགྱུར་ལྡོག་མེད་པར་རང་ཚུགས་ཟིན་དགོས། རང་ཚོད་ཟིན་ཟེར་རྒྱུ་བོ་བྱ་བ་གང་བྱེད་རུང་རང་གི་རྒྱུ་ཚོད་ཐུབ་ཚོད་དུས་ཚོད་མྱི་ཚོད་སོ་སོར་བསྟུན་ཤེས་ནི་ཞིག་ལ་ཟེར་ནི་རེད་མ་གཏོགས། གླེན་པས་ཨུ་ཚུག་བྱས་ནས་གཞན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་གང་ཡང་ཁས་མི་ལེན་ནི་ཞིག་ལ་ཟེར་ནི་མ་རེད། དེ་དོན་ཚན་གཉིས་པ་རེད། ཁ་ཟས་བུད་མེད་ནོར་རྫས་སོགས་མི་འདོད་ནི་མེད་ཀྱང་། ཕུག་གི་ཁེ་ཉེན་དང་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་བ་ལ་བསམ། ཡང་ཚིག་ངན་སོགས་གནོད་པ་ལ་མི་ཁྲོ་ནི་མེད་ཀྱང་། ། ཕྱི་འདིང་ཁྲིམས་ཆད་སོག
Chinese
智者以自己的智慧来判断，愚者追随名声。就像老狗乱叫一样，那有什么理由呢？就像说，话经过人传多了，食物经过手传少了。就像说的那样，他们也不懂。所有的事情都要自己掌握分寸，事情要完成，要理解朋友的想法，要明白人的心性，享受要适度，行为要顺应当地风俗，饮食衣服要顺应财富，言谈要顺应朋友，心要顺应佛法，努力追求今生来世安乐的佛法。不要太吝啬，要严守秘密。人品要温和，不可改变。品行要正直，要有节制。像这样喋喋不休地说着。然后，青年智者说，像这样众多的教诲，难以全部记住，请您讲一个总纲。这样说着。老人说，哦，有智慧的年轻人，你听着。如果把所有的人情世故都归纳起来，主要有五点：一是心性柔和，二是行为有节制，三是心胸宽广，能坚持原则，四是善于分析判断，五是真心实意地为他人着想。具备这五点就包含了所有。首先，心怀愤怒、恶毒、粗暴的人，谁都不会喜欢。即使帮助了他，也会被厌烦。因为大家都觉得他没有理性，所以要心性柔和。所谓心性柔和，就是指对谁都没有愤怒和粗暴的言语，心性总是温和善良，而不是像鼻涕一样，黏在任何人的脸上。这是第一点。事情很多，如果不能自我控制，有时候好，有时候坏，就会被人嘲笑，所以要和朋友一起，在自己能控制的范围内，不改变主意，坚持自己的原则。所谓自我控制，就是指无论做什么事情，都要根据自己的能力、财力、时间、人脉等来调整，而不是愚蠢地固执己见，不接受别人的行为。这是第二点。虽然没有人不喜欢食物、女人、财富等，但要考虑到潜在的利益和危害，以及羞耻感。还有，虽然没有人不生气恶语等伤害，
English
The wise judge with their own wisdom, while the foolish follow fame. Like an old dog barking, what reason is there for it? It's like saying that words increase when passed from person to person, and food decreases when passed from hand to hand. Just as it is said, they don't understand either. In all matters, one must grasp the measure for oneself, accomplish the task, understand the thoughts of friends, comprehend the nature of people's minds, enjoy moderately, act in accordance with local customs, eat and dress in accordance with wealth, speak in accordance with friends, and align the mind with the Dharma, striving for the Dharma that brings happiness in this life and the next. Don't be too stingy, and keep secrets tightly. One's character should be gentle and unchangeable. Conduct should be upright and restrained. Thus, he kept rambling on. Then, the wise youth said, "Such numerous teachings are difficult to remember all at once. Please tell us a summary of the main points." Saying this, the old man said, "Oh, wise youth, listen. If all human affairs are to be summarized, there are mainly five points: first, a gentle nature; second, restrained behavior; third, a broad mind that can uphold principles; fourth, skill in analysis and judgment; and fifth, genuine concern for others. Having these five points encompasses everything. First, no one likes a person with anger, malice, and rudeness. Even if you help them, they will be annoyed. Because everyone thinks they are irrational, one must have a gentle nature. A gentle nature means not having anger or harsh words towards anyone, and always having a gentle and kind heart, not being like snot, sticking to anyone's face. That is the first point. If there are many things and one cannot control oneself, sometimes it is good, sometimes it is bad, and one will be ridiculed. Therefore, one must be with friends, within one's own control, without changing one's mind, and adhere to one's principles. Self-control means that no matter what one does, one must adjust according to one's ability, wealth, time, connections, etc., rather than foolishly insisting on one's own way and not accepting the actions of others. That is the second point. Although no one dislikes food, women, wealth, etc., one must consider the potential benefits and harms, as well as the sense of shame. Also, although no one is not angry at harmful things like bad words,