Tibetan
༄༅། །སྒོམ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་བཟང་པོའི་དྲིས་ལན་ལྟ་བ་སོ་སོའི་ངོས་འཛིན་ཚུལ་ངེས་དོན་གནད་ཀྱི་ལྡེ་མིག་བཞུགས། ན་མོ་བུདྷྰ(དྡྷཱ་)ཡ། གངས་ཅན་པ་དག་གིས་ལྟ་བ་སོ་སོའི་ངོས་འཛིན། ངེས་དོན་གནད་ཀྱི་ལྡེ་མིག་ཅེས་བྱ་བ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་བ་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐིབས་པོ་སེལ་མཛད་ཉིད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་ལྟ་བ་ཡི། །ཞལ་འཛིན་སོ་སོར་གང་སྨྲ་བ། །ཀུན་ཀྱང་བདག་མེད་རྟོགས་བློ་ཡིས། །རྨོངས་པའི་མུན་ཆེན་སེལ་བར་མཐུན། །བདག་མེད་པ་དང་དེ་རྟོགས་པའི། །ཐབས་དང་བདག་མེད་རྟོགས་པ་ཡི། །ངོས་འཛིན་དབུ་མའི་གཞུང་ལུགས་དང་། །རྒྱུད་དང་མན་ངག་དབྱེ་བས་གསུམ། །དང་པོ་འཁོར་ལོ་བར་པ་ཡི། །དགོངས་འགྲེལ་དབྱེ་བས་རྣམ་གཉིས་ཏེ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དབུ་མ་དང་། །ངོ་བོ་གཉིས་མེད་སྨྲ་བའོ། །དང་པོ་འཁོར་ལོ་གསུམ་པ་ཡིས། །ཤེར་ཕྱིན་དགོངས་པ་བཀྲལ་བ་དང་། །བྱམས་པའི་གཞུང་དང་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི། །བསྟོད་པའི་ཚོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས། །འདི་ལའང་ཐོས་བསམ་ལྟ་བ་དང་། །ཉམས་མྱོང་ལྟ་བ་མཐའ་གཅིག་དང་། །གཉིས་པོ་སོ་སོར་འབྱེད་པ་ཡི། །དབྱེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱུང་། །དང་པོ་བྱམས་ཆོས་རྣམ་གསུམ་དང་། །ཐོགས་མེད་ 23-4-15b མཆེད་ཀྱི་གཞུང་ཇི་བཞིན། །ཕྱི་མ་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་གཞུང་གི །རྗེས་འབྲངས་མ་ལུས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ཡི་ཤེས་བྱེད་མཐའ་བྲལ་གྱི། །རིགས་པས་གཏན་ལ་ཕབ་བྱས་ནས། །སྐྱེ་མེད་གསུམ་གྱི་ཤེས་རྣམ་ཉིད། །ཉམས་སུ་མྱོང་བྱར་བཤད་ལས་ཤེས། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་སྨྲ་བ་ཡི། །རང་གཞུང་ཚུགས་པར་འཆད་བྱེད་ནི། །ལེགས་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་སྟེ། །གཉིས་པོའི་ལྟ་བ་མཐར་ཐུག་མཐུན། །ཉམས་སུ་མྱོང་བྱའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱང་། །རིགས་པས་གཏན་ལ་གང་ཕབ་པ། །དེ་ལས་གཞན་དུ་མ་བཤད་ཕྱིར། །མེད་པར་དགག་པ་ཁོ་ནའོ། །སློབ་དཔོན་འདི་དག་ཀུན་རྫོབ་ལས། །མ་གཏོགས་ཆོས་གཞན་མི་བཞེད་ལ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱང་ནི་འཁྲུལ་སྣང་ཕྱིར། །མཐར་ཐུག་སྤྲོས་པ་ཀུན་དང་བྲལ། །སྤྲོས་བྲལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་བློ་ཡི། །སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་ན། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་བློ་རྟོག་པའམ། །སྤྲོས་བྲལ་རང་མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར། །ལུགས་འདིར་གཞི་ལམ་འབྲས་བུ་ཡི། །གནས་སྐབས་གསུམ་ཀ་སྟོང་པ་ཉིད། །མེད་པར་དགག་ལས་མ་འདས་ཕྱིར། །རང་རིག་ཡེ་ཤེས་ཁས་མི་ལེན། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི། །སྣང་བ་ཇི་ལྟར་གྲགས་པ་བཞིན། །ཚོགས་བསགས་པ་ལས་འབྲས་དུས་སུ། །གཞན་སྣང་སྐུ་གཉིས་ལྷུན་གྲུབ་བོ། །རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ། །རང་སྣང་ཀུན་རྫོབ་མི་འཆར་ཡང་། །ཀུན་གྱི་གནས་ཚུལ་མཁྱེན་ནས་ནི། །ལུང་སྟོན་ནུས་ཕྱིར་ཐབས་ཅད་མཁྱེན། །མེད་དགག་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་དེ། །རྟོགས་པའི་ཐབས་ནི་ཐོས་བསམ་དང་། །མོས་པ་ཡིད་བྱེད་ཀྱིས་གོམས་པ། །དེ་ལ
Chinese
《钥匙》 这是贡钦·益西坚赞（Gomchen Yeshe Zangpo）的问答录，题为《各种见解的认知方式——要义之钥》。 顶礼佛陀！ 此乃雪域智者们对于各种见解的认知，名为《要义之钥》。 我向遍知者顶礼，您驱散了各种见解的迷雾！ 在雪域藏地， 对于各种见解的不同主张， 都一致认为，应以证悟空性的智慧， 驱散无明的黑暗。 对于无我以及证悟无我的 方法，以及证悟无我的 认知，可分为中观宗的论典、 密续和口诀三种。 初转法轮和中转法轮的 观点，可分为两种： 瑜伽行中观宗， 以及主张本体二无自性者。 初转法轮和三转法轮 解释了般若经的观点， 并以弥勒菩萨的论典和龙树菩萨的 赞颂集为依据。 对此也有听闻思辨之见， 以及体验之见，一概而论， 或将二者区分开来， 由此产生了两种不同的观点。 前者依据弥勒五论， 以及无著 兄弟的四部论典。 后者则完全遵循《现观庄严论》的论典。 通过无偏颇的 理证进行论证， 从而得知，应将无生三智的体性 作为体验的对象。 主张本体无自性者， 建立自己宗派的论点是： 善逝月称论师， 二者的终极见解是一致的。 对于体验的空性， 凡是通过理证进行论证的， 除此之外没有其他的解释， 仅仅是否定。 这些论师认为，除了世俗谛之外， 不存在其他的法， 而世俗谛也是虚幻的显现， 因此最终是远离一切戏论的。 如果承认远离戏论是遍知智慧的 对境， 那么遍知智慧要么是分别念， 要么是远离戏论的自性。 此宗认为，基、道、果的 三个阶段皆是空性， 因为没有超出否定的范畴， 所以不承认自证智。 即便如此，世俗谛的 显现如何呈现， 通过积累资粮，在因缘成熟时， 便会自然显现其他二身。 圆满正等觉的智慧， 不会显现自显的世俗谛， 但由于知晓一切事物的实相， 因此能够预言，是为遍知。 对于如同虚空的无遮止， 证悟的方法是听闻思辨， 并通过信解和作意来串习， 如此便能……
English
《The Key》 This is a question-and-answer record by Gomchen Yeshe Zangpo, titled 'The Way to Recognize Various Views - The Key to the Essentials'. Namo Buddhaya! This is the recognition of various views by the wise men of the snowy land, called 'The Key to the Essentials'. I prostrate to the Omniscient One, who dispels the fog of various views! In the snowy land of Tibet, Regarding the different claims of various views, All agree that the wisdom of realizing emptiness should be used to dispel the darkness of ignorance. Regarding the method of selflessness and the realization of selflessness, and the recognition of the realization of selflessness, it can be divided into three types: the treatises of the Madhyamaka school, tantras, and oral instructions. The views of the initial and intermediate turnings of the wheel of Dharma can be divided into two types: Yogachara Madhyamaka, and those who advocate the absence of inherent existence of two entities. The initial turning of the wheel and the third turning of the wheel explain the views of the Prajnaparamita Sutra, and are based on the treatises of Maitreya Bodhisattva and the collection of praises by Nagarjuna. There are also views of hearing and thinking, as well as views of experience, generalizing, or distinguishing between the two, resulting in two different viewpoints. The former is based on the Five Treatises of Maitreya, and the four treatises of the brothers Asanga and Vasubandhu. The latter completely follows the treatises of the Abhisamayalankara. Through unbiased reasoning and argumentation, it is known that the nature of the three unborn wisdoms should be taken as the object of experience. Those who advocate the absence of inherent existence establish the argument of their own school: The venerable Chandrakirti, the ultimate views of the two are consistent. Regarding the emptiness of experience, whatever is argued through reasoning, there is no other explanation besides that, it is merely negation. These teachers believe that apart from conventional truth, there is no other Dharma, and conventional truth is also an illusory appearance, therefore, it is ultimately free from all elaborations. If it is admitted that freedom from elaboration is the object of the wisdom of omniscience, then the wisdom of omniscience is either conceptual thought, or the nature of freedom from elaboration. This school believes that the base, path, and result of the three stages are all emptiness, because they do not go beyond the scope of negation, so they do not recognize self-awareness wisdom. Even so, how does the appearance of conventional truth manifest, through the accumulation of merit, when the causes and conditions are ripe, the other two bodies will naturally manifest. The wisdom of the fully enlightened Buddha, does not manifest self-appearing conventional truth, but because he knows the true nature of all things, therefore he is able to prophesy, and is omniscient. For the non-affirming negation like the sky, the method of realization is hearing and thinking, and familiarizing oneself through faith and attention, in this way... --------------------------------------------------------------------------------
Tibetan
ས་མཐོང་ལམ་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་། །དེ་ཚེ་སྟོང་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ། །རྟོགས་བློ་ལྟ་བར་འཆད་མོད་ཀྱང་། །ཡུལ་ཅན་སྟོང་ཉིད་དུ་འདྲེས་པས། །མ་མཐོང་བ་ལ་མཐོང་ཞེས་བརྗོད། །ཚད་མ་གཉིས་པས་སྟོང་པ་ཉིད། །རྟོགས་པ་མིན་ཞེས་ལེགས་ལྡན་དང་། །ཟླ་བའི་རྗེས་འབྲང་གིས་ 23-4-16a བཤད་པ། །ཐལ་རང་གཞུང་ལུགས་ཀུན་དང་མཐུན། །གཉིས་པ་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་གཞུང་ནས། །བཤད་པའི་ཉམས་མྱོང་སྟོང་པ་ཉིད། །བྱམས་ཆོས་རྗེས་འབྲང་དང་བཅས་པའི། །གཞུང་དང་མཐུན་པར་འདིར་བཤད་བྱ། །འདི་ལ་རིགས་པས་དཔྱད་པ་ཡི། །སྟོང་ཉིད་སྒོམ་བྱར་མ་བཤད་དེ། །སྟོང་ཉིད་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཉིད། །གོམས་པས་གཟུང་འཛིན་རྟོག་པ་སེལ། །གཟུང་འཛིན་གཉིས་དང་བྲལ་བ་ཡི། །གདོད་མའི་ཤེས་པ་རྒྱུ་ཡི་རྒྱུད། །འདི་ཉིད་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཡི། །ལྷ་དང་སྔགས་ཀྱི་སྒྲུབ་གཞིར་འཆད། །རྟོགས་བྱའི་ལྟ་བ་འདི་ཉིད་དེ། །དེ་རྟོགས་བྱེད་པའི་ཐབས་མཆོག་ནི། །ཡེ་ཤེས་འབེབས་དང་དབང་བསྐུར་བར། །འདོད་ཀྱི་རིགས་པས་དེ་མ་སྒྲུབ། །གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ཉམས་མྱོང་བའི། །རང་རིག་ཡེ་ཤེས་ལྟ་བ་དང་། །ཐབས་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་འཆད་པ་སྟེ། །ཐོག་མར་གང་སྐྱེས་དཔེའི་ཡེ་ཤེས། །གང་སྣང་ཡེ་ཤེས་སུ་འཆར་བ། །ཤེས་རབ་འདི་ལ་སྐྱེད་(བསྐྱེད་)རིམ་གྱི། །ལྟ་བ་ཞེས་དང་འཁོར་འདས་གཉིས། །ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱར་བཤད། །འདི་ཡི་རྟོགས་བྱེད་གསང་སྔགས་སུ། །བུམ་དབང་འཁོར་དང་བཅས་ཡིན་ཕྱིར། །དབང་གི་ལྟ་བར་བཤད་མོད་ཀྱང་། །ཕར་ཕྱིན་པ་ལའང་དེ་མེད་མིན། །བུམ་དབང་ལས་ཐོབ་ཡེ་ཤེས་དེ། །ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཟུང་འཇུག་སྐུར། །སྒྲུབ་བྱེད་རང་བྱིན་རླབས་པ་ཡི། །རིམ་པ་སྒོམ་པ་རྫོགས་རིམ་མོ། །རྟོགས་བྱ་ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་ནི། །མངོན་སུམ་རྟོགས་བྱེད་རང་བྱིན་རླབ་(རླབས)། །ཡིན་གྱི་གཞན་ལ་དེ་མེད་པས། །སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཁྱད་པར་འཕགས། །དབང་བསྐུར་རྣམ་པ་བཞི་པོ་ཡང་། །ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་གཅིག་པུ་ཉིད། །རྟོགས་པའི་ཐབས་སུ་ཁྱད་མེད་ཅིང་། །རྟོགས་བློའང་ལྟ་བར་མཚུངས་མོད་ཀྱང་། །སྐྱེད་(བསྐྱེད་)རིམ་དུས་སུ་ཡེ་ཤེས་ཉིད། །ལྷར་སྒོམ་པ་དང་རྫོགས་རིམ་དུ། །ལྷ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་སུ་སྒོམ་པའི། །དབྱེ་བས་རིམ་གཉིས་སྒོམ་ཚུལ་ཤེས། ། 23-4-16b རྟོགས་བྱ་འཁོར་འདས་དབྱེར་མེད་ཉིད། །རྟོགས་བྱེད་དབང་བསྐུར་རིམ་པ་ཡི། །དབང་བཞི་པོ་དང་རྗེས་འབྲེལ་བའི། །ལྟ་བ་སོ་སོར་བཤད་པ་ཙམ། །ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྤྲོས་བྲལ་དང་། །གཟུང་འཛིན་གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་ལས། །ལྷག་པའི་ལྷ་ཡུལ་འདིར་མི་འཆད། །རྟོགས་བྱེད་ཁྱད་འཕགས་བདེ་བ་ཆེ། །གསུམ་པ་གངས་ཅན་འདིར་གྲགས་པའི། །མན་ངག་ལུགས་མང་སྣང་འགྱུར་པ། །རྫོགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་ཆེ་ཞི་བྱེད། །ལམ་འབྲས་རིམ་ལྔ་སྦྱོར་དྲུག་སོགས། །རང་རང་ལྟ་བའི་ཞལ་འཛིན་ན
Chinese
当证悟道位智慧生起时，空性便会显现。 虽然证悟之智被阐释为一种见地，但由于有境与空性相融合，因此将未见称为见。 正量部和随顺月称论师的论典中说，第二种量并非证悟空性。 此观点与应成派和自续派的所有宗义相符。 第二，从密宗续部经典中所阐释的体验空性，以及随顺慈氏五论的论典，在此进行阐述。 对于此，不应以理智分析的空性作为修习之境，因为空性即是智慧金刚。 通过串习，可以消除能取所取二执。 远离能取所取二者的原始觉性，是生起次第的根本。 此觉性被阐释为生起次第中本尊和咒语的修持基础。 所证悟的见地即是此觉性，而证悟它的殊胜方便则是智慧降临和灌顶。 这并非通过理智来证成。 无二智慧的体验，自证智慧是见地，并在方便续部中进行阐释。 首先，所生起的是譬喻智慧，所显现的皆是智慧。 此智慧被称为生起次第的见地，以及轮回与涅槃二者的双运。 由于证悟此智慧的方便是密宗中的宝瓶灌顶及其相关内容，因此被称为灌顶的见地，但并非说在波罗蜜多乘中没有。 从宝瓶灌顶中所获得的智慧，在此生即可成就双运之身。 将自生加持的次第作为修持，即是圆满次第。 所证悟的俱生智慧，是现量证悟的自生加持。 因为其他宗派没有这种加持，所以密宗的法门才显得格外殊胜。 四种灌顶，也仅仅是证悟俱生智慧的方便，并无差别。 证悟之智也与见地相同，但在生起次第中，将智慧观想为本尊，而在圆满次第中，将本尊观想为智慧。 通过这种区分，可以了解二种次第的修持方式。 所证悟的是轮回与涅槃无别，而证悟的方便则是与灌顶次第相关的四种灌顶，只是分别阐释了各自的见地。 在此，不会阐释胜过波罗蜜多乘的离戏论和能取所取二取皆无的智慧，以及本尊的境界。 证悟的殊胜方便是最大的安乐。 第三，在雪域广为流传的口诀，如大圆满、大手印、息解派、道果、五次第、六加行等，各自持有自己的见解。
English
When the wisdom of the path of seeing arises, emptiness will be directly realized. Although the wisdom of realization is explained as a view, because the subject and emptiness are mixed, calling the unseen as seen. The Pramana-vada and the followers of Chandrakirti say that the second pramana does not realize emptiness. This view is in accordance with all the tenets of Prasangika and Svatantrika. Secondly, the experiential emptiness explained in the tantric scriptures, and the treatises that follow the Maitreya's teachings, will be explained here. For this, the emptiness analyzed by reason should not be explained as a meditation object, because emptiness is the wisdom vajra itself. Through habituation, the dualistic thoughts of grasping and being grasped can be eliminated. The primordial awareness that is free from the two, grasping and being grasped, is the root of the generation stage. This awareness is explained as the basis for the practice of deities and mantras in the generation stage. The view to be realized is this awareness, and the supreme method to realize it is the descent of wisdom and empowerment. This is not proven by reason. The experience of non-dual wisdom, self-awareness wisdom is the view, and it is explained in the tantra of means. First, what arises is the example wisdom, and what appears is wisdom. This wisdom is called the view of the generation stage, and the union of samsara and nirvana. Because the means to realize this wisdom is the vase empowerment and its related content in tantra, it is called the view of empowerment, but it is not that it is not in the Paramita Vehicle. The wisdom obtained from the vase empowerment can achieve the union body in this life. Taking the self-blessing of the order as practice is the completion stage. The co-emergent wisdom to be realized is the self-blessing of direct realization. Because other schools do not have this, the tantric vehicle is particularly superior. The four empowerments are also merely the means to realize the co-emergent wisdom, and there is no difference. The wisdom of realization is also the same as the view, but in the generation stage, wisdom is visualized as a deity, and in the completion stage, the deity is visualized as wisdom. Through this distinction, one can understand the practice methods of the two stages. What is realized is the inseparability of samsara and nirvana, and the means of realization is the four empowerments related to the empowerment sequence, only the respective views are explained. Here, the deity realm that is superior to the non-proliferation of the Paramita Vehicle and the wisdom without the two grasps will not be explained. The excellent means of realization is great bliss. Third, the oral instructions widely known in Tibet, such as Dzogchen, Mahamudra, Shije, Lamdre, Five Stages, Six Yogas, etc., each hold their own views. --------------------------------------------------------------------------------