Tibetan
པས་སོ། ། དེས་ན་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ནི་མེད་དོ། །ཤེས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཟེར་ཀྱང་ཤེས་པ་བཅུར་མིན་ནམ། བཟོད་པ་ཤེས་པ་མིན་ཞེས་པས་དེ་འཐད་འདྲའམ་དཔྱོད། གཉིས་པ་ལ་རྩ་བའི་དབྱེ་བ་གསུམ་བཤད་པ་དང་། དེ་ལས་སྤྲོས་ཏེ་ལྷག་མ་བདུན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་དག་གི་དམིགས་ཡུལ་གཉིས། དང་པོ། མདོ་ལས། ཤེས་པ་ནི་བཅུ་སྟེ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་དང་རྗེས་ཤེས་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཀྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པར་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པའི་བཅུ་པོ་དེ་དག་སྤྱིར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཟག་བཅས་ཤེས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་གཉིས་སུ་འདུའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ཟག་བཅས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ལ། རེས་འགའ་རང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཕལ་ཆེར་བུམ་སྣམ་སྐྱེས་པ་བུད་མེད་སོགས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའོ། །ཟག་མེད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་ཤེས་དང་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སོགས་ནི་འདི་གཉིས་སུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །དེའང་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་དགེ་ཡུལ་ཡོད་དགུ་ཡིན། ཞེས་དང་། མིག་ཤེས་ཀྱིས་གཟུགས་ཤེས་པ་སོགས་ཅི་རིགས་པར་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་ འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་སོགས་པས་བསྡུས་པ་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་རྣམས་ཡིན་ལ། རྗེས་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་གོང་མ་གཉིས་པོའི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་སོགས་ཡིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་དང་བརྟགས་མིན་ནི་བདེན་བཞིར་མ་འདུས་པས་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་མིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཤེས་པ་གསུམ་མོ། །གཉིས་པ་ལྷག་མ་བདུན་བཤད་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་བཤད་པ། མི་སྐྱེ་བ་དང་ཟད་ཤེས་བཤད་པ། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ། ཆོས་རྗེས་ཤེས་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སོགས་ཏེ། ཡུལ་བདེན་བཞི་ལ་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །བཞི་སྟེ་ཞེས་པ་བཞིའོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དང་པོར་སྐྱེ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སོགས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་མིན་པ་དེ་དག་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པ་ཤེས་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ་རྡོར་ཏིང་གི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པའི་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་དེ་གཉིས་དང་པོར་སྐྱེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་དང་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། སྲིད་རྩེའི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་སྡུག་ཀུན་ལ་མི་རྟག་སོགས་དང་། རྒྱུ་ལ་སོགས་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དང་པོར་སྐྱེས་པ་ལས་གཞན་དེ་ཕྱིན་ཆད་ཀྱི་དེ་གཉིས་ནི་བདེན་པ་གཞན་དག་ལའང་དམིགས་སོ། །རྡོར་ཏིང་སྲིད་རྩེའི་བདེན་བཞི་ལ་དམིགས་ལ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་དང་པོར་སྐྱེས་པ་སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་སོ། །ཞེས་པ་བྱེ་སྨྲའི་གྲུབ་མཐའ་སྟེ། ཁྱད་མེད་ལ་ཁྱད་པར་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ། ། རྡོར་ཏིང་དང་དེ་གཉིས་དམིགས་པ་གཅིག་གམ་ཐ་དད་ཅེ་ན། རྡོར་ཏིང་གལ་ཏེ་སྲིད་རྩེའི་སྒོམ་སྤང་ཆུང་ངུ་ཆུང་ངུའི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་ན་གཅིག་ལ། འོན་ཏེ་སྒོམ་པའི་ལམ་ལ་འགོག་པའམ། ཞེས་སོགས་ལྟར་འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་ན་མི་གཅིག་སྟེ། ཤེས་པ་གཉིས་པོ་ནི། སྲིད་རྩེའི་ཕུང་པོ་ཁོ་ནར་ངེས་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དུག་མདས་ཕོག་སྟེ་འཆི་བ་ན་ཐོག་མར་དུག་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ནས་མཐར་ཤི་མ་ཐག་རྨའི་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་འདུ་བ་བཞིན་ནོ།། གསུམ་པ་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ལ་དངོས་དང་། དེའི་ཡུལ་དུ་སེམས་གང་འགྱུར་མི་འགྱུར་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཆོས་ཤེས། རྗེས་ཤེས། ལམ་ཤེས། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་བཞི་ལས་ནི་ཕ་རོལ་སེམས་རིག་པ་བཞག་སྟེ། གཞན་སེམས་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལམ་ཤེས་པ་དང་། གཉེན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཆོས་ཤེས་རྗེས་ཤེས་ཀྱང་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ། སེམས་ཤེས་པ་དེས་ནི། བསམ་གཏན་དང་པོ་སོགས་འོག་མའི་སེམས་ཤེས་ཀྱིས་ས་འདས་པ་གོང་མ་གཉིས་པ་སོགས་ཀྱི་སེམས་མི་ཤེས་པ་དང་། དབང་པོ་འདས་པ་དབང་པོ་རྟུལ་པོས་རྣོན་པོའི་སེམས་མི་ཤེས་པ་དང་དད་མོས་པའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་ཐོབ་པའི་ལམ་མི་ཤེས་པ་དང་། དུས་སྦྱོར་གྱིས་དུས་མི་སྦྱོར་གྱི་ལམ་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཟག་འདས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་སོགས་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་པས་རང་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སེམས་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་མ་སྨྲོས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་སེམས་ཤེས་བཀག་པས་སོ། །དེ་དག་གིས་རང་སྟོབས་ཀྱིས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ན་གང་ཟག་དང་དབང་པོ་འདས་པ་ཡང་ཤེས་སོ། །སེམས་ཤེས་དེ་ནི་ཡུལ་སེམས་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས་དུས་ཞིག
Chinese
故。因此，仅仅是见解是不存在的。即使说分别解说智慧，难道不是十种智慧吗？“忍不是智慧”这样说，那样合理吗？请思考。第二，分为宣说三种根本差别，以及从那之上展开宣说剩余七种两部分。第一部分有差别和那些的所缘两个方面。第一，经中说：“智慧有十种，即法智和类智，世俗智和他心智，苦智和集智，灭智和道智，尽智和无生智。”所说的这十种，总的来说，一切智慧都包含在有漏智慧和无漏智慧两种之中。其中，第一种有漏是所谓的世俗智，有时是自共相的体性，大多数时候是缘取瓶、毛、男人、女人等世俗存在的对境。无漏有两种，哪两种呢？即法智和类智这两种，因为苦智等都包含在这两种之中。第二，其中，世俗智的对境是一切有为法和无为法。那也是因为“禅定善处有九种”这样说，以及眼识了知色等，以各自的方式适用于一切。所谓的法智的行境是欲界的苦，以及包含其中的集、灭、道等。类智的行境是上述二者的苦、集等。虚空和非实有不包含在四谛中，因此不是它们的所缘。这样就是三种智慧。第二，宣说剩余七种，分为总说和别说两种。第一部分有宣说四谛智，宣说无生智和尽智，宣说他心智三种。第一，法智和类智就是苦智等，因为是缘取四谛的差别。四，即是四种。第二部分有正说和首先分别宣说生两种。第一，苦智等四种不是见解自性的那些，就变成无生智和尽智两种，即金刚屑之后。
English
Therefore, it is not the case that there is only view. Even if we say that wisdom is explained separately, isn't it ten kinds of wisdom? Saying that "patience is not wisdom," does that seem reasonable? Please consider. Second, it is divided into two parts: explaining the three fundamental differences, and then elaborating on the remaining seven. The first part has two aspects: the differences and their objects. First, the sutra says, "Wisdom is tenfold, namely, Dharma-wisdom and subsequent-wisdom, conventional wisdom and other-minds-wisdom, suffering-wisdom and origin-wisdom, cessation-wisdom and path-wisdom, exhaustion-wisdom and non-arising-wisdom." These ten that are mentioned, in general, all wisdom is included in the two: contaminated wisdom and uncontaminated wisdom. Among them, the first, contaminated, is what is called conventional wisdom, sometimes the nature of self-general characteristics, and mostly focuses on objects that exist conventionally, such as vases, wool, men, women, etc. Uncontaminated is of two kinds, what are they? Namely, Dharma-wisdom and subsequent-wisdom are the only two, because suffering-wisdom, etc., are included in these two. Second, among them, the object of conventional wisdom is all conditioned and unconditioned dharmas. That is also because it says, "Meditative virtues have nine objects," and because eye-consciousness knows form, etc., applying to everything in various ways. The object of activity of what is called Dharma-wisdom is the suffering of the desire realm, and the origin, cessation, and path included in it. The object of activity of subsequent-wisdom is the suffering, origin, etc., of the above two. Space and non-reality are not included in the four truths, so they are not their objects. Thus, there are three kinds of wisdom. Second, explaining the remaining seven, divided into general and specific. The first part has three: explaining the wisdom of the four truths, explaining non-arising wisdom and exhaustion wisdom, and explaining other-minds wisdom. First, Dharma-wisdom and subsequent-wisdom are the same as suffering-wisdom, etc., because of the difference in focusing on the four truths. Four, that is, four kinds. The second part has the actual and first separately explaining birth two kinds. First, the four kinds of suffering-wisdom, etc., which are not of the nature of view, become the two kinds of non-arising wisdom and exhaustion wisdom, after the Vajra Splinter.
Chinese
要知道生起的四谛是什么。第二，要知道那两个“尽不生智”最初生起，是对苦和集起进行随后的了解。这是因为，以有顶的蕴所包含的一切痛苦，都以无常等，以及以因等为目标。最初生起之后，其余的两个则也以其他的谛为目标。金刚定以有顶的四谛为目标，而最初生起的“尽不生智”则以一切痛苦为目标。这是毗婆沙宗的观点，是对无差别进行差别臆测。 金刚定和那两个（尽智和无生智）的目标是一个还是不同？如果金刚定以有顶的修断小小的自性而成为最初的两个谛的目标，则是一个。然而，如果像“在修道上阻碍”等一样，以道和灭为目标，则不是一个。这两个智慧，必定只以有顶的蕴为目标。就像被毒箭射中而死时，毒首先遍布所有的肢体，最终死后立即聚集在伤口处一样。第三，关于他心智的实质，以及它的境是否会改变的两种考察。第一，在法智、类智、道智、世俗智这四种智慧中，安立了他心智。因为以有漏的他心为目标的是世俗智，以无漏为目标的是道智，并且由于对治的差别，也可能是法智和类智。第二，分为总、别、附带三种。第一，心智，例如，以第一禅等下方的心的心智，不了解超越了地的上方第二禅等的心，以根器迟钝者不了解根器敏锐者的心，以信解道不了解见道的道，以时解脱不了解非时解脱的道等等。超越了补特伽罗的不还者不了解阿罗汉的道等等，声闻道的行者不了解独觉道的心的例子。没有提到有贪欲的圣者，是因为对那些人遮止了他心智。那些是依靠自己的力量。如果得到佛的加持，也能了解超越了补特伽罗和根器的人。那个心智是以境心为唯一的现在时的境。
English
To know what are the four truths that arise. Second, to know that the first arising of those two "exhaustion and non-arising knowledge" is to subsequently understand suffering and its origin. This is because all suffering contained in the aggregates of the peak of existence is aimed at impermanence, etc., and at causes, etc. After the first arising, the remaining two also aim at other truths. The Vajra Samadhi aims at the four truths of the peak of existence, while the first arising of "exhaustion and non-arising knowledge" aims at all suffering. This is the view of the Vaibhashika school, which is to speculate on differences where there are no differences. Are the objects of the Vajra Samadhi and those two (knowledge of exhaustion and non-arising) the same or different? If the Vajra Samadhi, having become the nature of the smallness of the abandonment of cultivation at the peak of existence, aims at the first two truths, then it is the same. However, if it aims at cessation and the path, as in "obstructing the path of cultivation," etc., then it is not the same. Those two knowledges necessarily aim only at the aggregates of the peak of existence. Just as when one is struck by a poisoned arrow and dies, the poison first spreads to all the limbs, and finally, immediately after death, gathers only at the site of the wound. Third, two investigations regarding the substance of the knowledge of others' minds and whether its object will change. First, among the four knowledges of Dharma knowledge, subsequent knowledge, path knowledge, and conventional knowledge, the knowledge of others' minds is established. Because the conventional knowledge aims at the minds of others with outflows, the path knowledge aims at the minds without outflows, and due to the difference in antidotes, it may also be Dharma knowledge and subsequent knowledge. Second, it is divided into three types: general, specific, and incidental. First, mind knowledge, for example, the mind knowledge of the lower minds such as the first dhyana does not understand the minds of the upper second dhyana, etc., which have transcended the ground, the dull-witted do not understand the minds of the sharp-witted, the path of faith does not understand the path of seeing, and the time-liberated do not understand the path of the non-time-liberated, and so on. Examples of those who have transcended the person, such as the non-returner, do not understand the path of the Arhat, etc., and practitioners of the Hearer's path do not understand the minds of the Solitary Buddha's path. The noble ones with attachment are not mentioned because mind knowledge is blocked for those people. Those are by their own power. If blessed by the Buddha, one can also understand those who have transcended the person and faculties. That mind knowledge is the object of the present time, which is the only object of the mind.