Tibetan
ལ་ཚབ་མི་ཕམ་མགོན་པོས། རིག་པའི་གནས་ལྔ་དག་ལ་མཁས་པར་མ་བྱས་ན། །འཕགས་མཆོག་གིས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཉིད་མི་འགྱུར་ཏེ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གཞན་དག་ཚར་བཅད་རྗེས་བཟུང་དང་། །བདག་ཉིད་ཀུན་ཤེས་བྱ་ཕྱིར་དེ་ལ་དེ་བརྩོན་བྱ། །ཞེས་པས། གཙོ་བོར་ཚིག་གི་ཆ་ལ་འཁྲུལ་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་སྒྲ་རིག་པ། དོན་གྱི་ཆ་ལ་འཁྲུལ་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཚད་མ་རིག་པ་སྟེ། འདི་གཉིས་ནི་གཞན་དག་ཚིག་དོན་ལ་ལོག་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཚར་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་རིག་པ་ཡིན་ལ། ཡང་བཟོ་རིག་པས་ནི་དགོས་དགུ་སྤྱི་དང་། གསོ་བ་རིག་པས་བྱེ་བྲག་ནད་མེད་པ་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་དེ་གཉིས་ལ་གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་རིག་པ་ཞེས་བྱ། ནང་རིག་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པའི་དོན་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་གནད་མ་ལུས་པ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། དམ་པའི་ཆོས་དང་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། གང་ལ་དམིགས་ན་ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཟད་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་རྣམ་དཀར་ གྱི་ཡོན་ཏན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཡང་། སྡུག་བསྔལ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དང་། །སྒྲིབ་ཀུན་སེལ་བྱེད་དམ་པའི་ཆོས། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན་པ་སོ་སོའི་དགོངས་པར་མངའ་བ་དེ་ལགས། ཡང་བཟོའམ་སྒྲ་རིག་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་གཏོགས་པ་རིག་གནས་ཆུང་བ་ལྔའི་འདྲེན་ལུགས་ལ། མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གསུང་ཙ་ན། སྙན་ངག །མངོན་བརྗོད། སྡེབ་སྦྱོར། ཟློས་གར་བཞིའི་སྟེང་དུ་སྒྲ་རིག་པ་འདྲེན་པར་མཛད་ཀྱང་། འདིར། སྐར་རྩིས་སྙན་ངག་སྡེབ་སྦྱོར་དང་། །མངོན་བརྗོད་ཟློས་གར་འདི་ལྔ་ལ། །རིག་གནས་ལྔ་ཞེས་འཕགས་ཡུལ་ན། །གྲགས་པའི་བ་དན་རླུང་ལྟར་སྒྲོག །ཅེས་འབྱུང་བ་ལྟར་སྒྲའི་ཚབ་ཏུ་སྐར་རྩིས་བགྲངས་པ་འཐད་པ་འདྲ་སྟེ། སྒྲ་རིག་པ་ནི་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔའི་ནང་ཚན་དུ་བགྲངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་སྙམ་པའི་གོ་ཕྱོགས་འཆར་བ་སྣང་བས་ཇི་ལྟར་འཐད་མཁྱེན་པའི་སྤྱན་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་དཔྱད་པ་མཛད་དགོས་རྒྱུར་འདུག །དེ་ལྔ་ལ་སྦྱངས་པའི་དགོས་པ་གང་ཞེ་ན། སྐར་རྩིས་ཤེས་ན་དུས་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་བླང་དོར་གྱི་གནས་སྟོན་པ་ལ་མི་རྨོངས། སྙན་ངག་ཤེས་ན་ཚིག་རྒྱན་ལ་མི་རྨོངས། སྡེབ་སྦྱོར་ཤེས་ན་ཚིགས་བཅད་ལ་མི་རྨོངས། མངོན་བརྗོད་ཤེས་ན་མིང་གི་བྱེ་བྲག་ལ་མི་རྨོངས། ཟློས་གར་ཤེས་ན་སྐད་རིགས་ལ་མི་རྨོངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གྲགས། དེ་ལྟ་བས་ན། འཕགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ལས། མིག་ལྡན་མར་མེ་ཡོད་གྱུར་ན། །གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བ་ཇི་ལྟ་བར། །དེ་བཞིན
Chinese
拉擦弥旁贡布说：“如果不对五明精通，圣者也不会变成一切智者。因此，为了制伏他人、摄受他人和自己通晓一切，就应对此精进。”因此，主要消除词语方面的错误的是声明学，消除意义方面的错误的是因明学。这二者是制伏他人对词义产生邪见的学问。而且，工巧明是总的成办所需，医方明是分地追求无病，这二者是摄受他人的学问，因此称作摄受他人的学问。内明是自己通晓正确、深广之义的一切要点，与圣法意义相同，是名称不同的说法。缘于内明，能成为使有情众生之障蔽灭尽之方便的清净功德之故。也如是说：“一切痛苦和，能除一切障蔽是圣法。”如是各自心中所想。还有，关于工巧明或声明学的分支，即五小明的引导方式，有些学者说，诗学、词藻学、韵律学、戏剧学四者之上加上声明学。但此处说：“星算诗歌和韵律，词藻戏剧这五者，在圣地被称为，名声如风般传播。”如是看来，用星算代替声明似乎更合理，因为声明学已经被算作五大明之一了。似乎有这样的理解，有见识的人们需要进行考察。那么，学习这五者的必要性是什么呢？如果懂星算，就不会在时轮的取舍方面感到迷惑；如果懂诗学，就不会在词藻方面感到迷惑；如果懂韵律学，就不会在诗节方面感到迷惑；如果懂词藻学，就不会在词语的差别方面感到迷惑；如果懂戏剧学，就不会在语言种类方面感到迷惑。据说如此。因此，《圣菩萨藏》中说：“如有眼者持有明灯，如能见诸色，如是。”
English
Latshap Mipham Gonpo said, "If one does not become proficient in the five sciences, even the supreme beings will not become omniscient. Therefore, in order to subdue others, to take care of others, and to understand everything oneself, one should strive for this." Therefore, the science of sound primarily eliminates errors in terms of words, and the science of logic eliminates errors in terms of meaning. These two are the sciences that subdue those who have wrong views about the meaning of words. Moreover, craftsmanship generally accomplishes what is needed, and medicine specifically seeks to be free from illness. These two are the sciences that take care of others, and are therefore called the sciences of taking care of others. Inner science is that which enables oneself to understand all the essential points of the correct, profound, and vast meaning. It has the same meaning as the holy Dharma, and is a different name for it. Because it is the pure quality that, when focused upon, becomes a means of eliminating the obscurations of sentient beings. It is also said, "All suffering and, the holy Dharma eliminates all obscurations." Such are the thoughts in each person's mind. Furthermore, regarding the way of guiding the five minor sciences, which belong to the branches of craftsmanship or the science of sound, some scholars say that the science of sound is added to the four: poetics, lexicography, metrics, and dramatics. But here it says, "Astronomy, poetry, and metrics, lexicography and dramatics, these five, are called the five sciences in the holy land, and their fame spreads like the wind." Thus, it seems more reasonable to count astronomy instead of the science of sound, because the science of sound has already been counted as one of the five major sciences. It seems that there is such an understanding, and those with discerning eyes need to investigate. So, what is the necessity of studying these five? If one knows astronomy, one will not be confused about what to accept and reject in the cycles of time; if one knows poetics, one will not be confused about rhetoric; if one knows metrics, one will not be confused about verses; if one knows lexicography, one will not be confused about the differences in words; if one knows dramatics, one will not be confused about language types. So it is said. Therefore, in the "Holy Bodhisattva Pitaka" it says, "Just as if one with eyes holds a lamp, one can see all forms, so it is."
Tibetan
་དགེ་དང་མི་དགེའི་ཆོས། །ཐོས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་འགྱུར། །ཞེས་ཐོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་མི་དགེའི་བླང་དོར་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལ་ཐོས་པས་གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ནི། སྔར་སྨོས་པ་ལྟར་གྱི་རིག་པའི་གནས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་ཡིན་པར་འདུག །དེ་ཡང་ཐོག་མར་ནི་བཟོ་རིག་པ་འཆད་པ་སྐབས་སུ་བབས་ཏེ། མཁས་པ་ཐམས་ཅད་ཞལ་མཐུན་པར་བཟོ་རིག་པའི་ནང་དུ་རིག་གནས་གཞན་ཐམས་ཅད་འདུ་བར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་འདུ་སྙམ་ན། ཡིད་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་དང་། ངག་གི་བརྗོད་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ལ་ལུས་བཟོ་དང་། ངག་གི་བཟོ། ཞེས་དང་། དེ་གཉིས་གང་རུང་དང་མ་འབྲེལ་བར་ཡིད་ ཀྱི་བསམ་པ་ཙམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ལ་ཡིད་བཟོར་གྲགས་ཤིང་། རྒྱུ་མཚན་དེས་རྒྱ་ཆེ་རོལ་པ་དང་ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི། བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་ལས་འབྱུང་བའི་ཡི་གེ་དང་ལག་རྩིས་ལ་སོགས་པ་བཟོར་གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ། གར་མཁན་དང་བྲོ་སོགས་རོལ་མོའི་བྱེ་བྲག་བཅོ་བརྒྱད། བར་མ་དང་དྲང་སྲོང་སོགས་གླུ་དབྱངས་ཀྱི་ངེས་པ་བདུན། སྒེག་པའི་ཉམས་སོགས་གར་གྱི་ཆ་བྱད་དགུ། མདོ་སྡེ་ལས་བཤད་པའི་ཚོང་པ་སོགས་བཟོ་སྦྱངས་བཅོ་བརྒྱད། རིན་པོ་ཆེ་བརྟག་པ་སོགས་བརྟག་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་སོགས་དགོས་དགུ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཐམས་ཅད་བཟོ་རིག་གི་ཁོངས་སུ་འདུ་བའི་ཕྱིར་མཐའ་ཡས་པར་གྱུར་མོད། ད་ལྟ་སྤྱི་མིང་བྱེ་བྲག་ལ་བཏགས་ནས་བྲིས་འབུར་ལ་བཟོ་ཞེས་གྲགས་ཤིང་། དེ་ལ་བྲིས་ཀྱི་རྒྱུན་འཇིག་རྟེན་དུ་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་ནི། སྔོན་མིའི་རྒྱལ་པོ་འཇིགས་ཐུལ་གྱིས་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་བཞིན་བསྐྱངས་པས་མི་རྣམས་ཚེ་ལོ་འབུམ་དུ་འཕེལ་བའི་དུས་སུ་བྲམ་ཟེ་ཞིག་གི་བུ་དུས་མིན་དུ་ཤི་བས། རྒྱལ་པོས་བྲམ་ཟེ་གཤིན་རྗེའི་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་ཁྲིད་དེ་འདིའི་བུ་ཕྱིར་གཏོད་པར་གསོལ་བས། གཤིན་རྗེ་ན་རེ། རང་གི་ལས་སུ་ཟད་པས་སྟེར་བར་མི་ནུས་ཞེས་སྨྲས་པའི་མཐར་ཕན་ཚུན་གཡུལ་བཤམས་ཏེ་འཐབས་པས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་སྐྲག་པར་གྱུར་པ་ན། ཚངས་པས་བར་བྱས་ཏེ་བྲམ་ཟེའི་བུ་རི་མོར་བྲིས་པ་གསོན་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བསླངས་ནས་བྲམ་ཟེ་ལ་གཏད་དེ་འཐབ་མོ་བཟླུམས་པར་བྱས། སླར་རྒྱལ་པོས་ཚངས་པའི་གན་དུ་སོང་ནས་རི་མོ་འབྲི་ཚུལ་ཞུས་པས། རི་ཡི་མཆོག་ནི་རི་རབ་ཡིན། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་རྣམས་ཀྱི་ནི། །གཙོ་བོ་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ཡིན་ནོ། །མི་ཡི་གཙོ་བོ་ས་བདག་སྟེ། །
Chinese
善与非善之法，通过听闻而完全了解。因此，依靠听闻，能够了解所有善与非善应取舍之法。而通过听闻需要确定之对境，似乎就是之前所说的五种明处。其中，首先是讲解工巧明正当时机，因为所有智者都一致认为，一切其他明处都包含在工巧明之中。如何包含呢？与心相关的身体的动作和以语言表达为主的，称为身工巧和语工巧。与二者均不相关，仅由心的想法所主导的，称为意工巧。因此，在《广大嬉戏论》和《小部》的注释等中所说的六十四种艺术，以及在《辨别论》中出现的文字和算术等三十种工巧，歌舞等十八种音乐分类，中音和正直等七种歌曲的定义，娇媚之态等九种舞蹈的姿态，以及经部中所说的商人等十八种行业，宝石鉴定等八种鉴定方法等，所有成就所需之事的方便都包含在工巧明之中，因此变得无边无际。现在，以总名安立别名，将绘画和雕塑称为工巧。关于绘画的传承如何在世间出现的方式是：以前，人类的国王名为怖畏守护，他以正法治理国家，人民寿命增至八万岁时，一位婆罗门的儿子非时而死。国王将婆罗门带到阎罗王的面前，请求归还他的儿子。阎罗王说：因为他的业已耗尽，无法归还。最终，他们互相宣战，战斗使整个世界都感到恐惧。梵天介入，将婆罗门的儿子画成图画，像活着一样复活，交给婆罗门，平息了战争。后来，国王去梵天那里请教绘画的方法。山之 श्रेष्ठ乃须弥山，卵生者之 श्रेष्ठ乃鹏鸟，人之 श्रेष्ठ乃地主。
English
Virtuous and non-virtuous dharmas are fully understood through hearing. Therefore, relying on hearing, one can understand all dharmas of what to adopt and abandon, both virtuous and non-virtuous. And the objects to be determined through hearing seem to be those five sciences mentioned earlier. Among them, first, it is the right time to explain the science of crafts, because all scholars agree that all other sciences are included in the science of crafts. How are they included? The movements of the body related to the mind and the expressions of speech, which are mainly expressed, are called physical crafts and verbal crafts. What is not related to either of the two, but is dominated only by the thought of the mind, is known as mental crafts. Therefore, the sixty-four arts mentioned in the commentaries of the Extensive Play and the Minor Scriptures, etc., and the thirty crafts such as writing and arithmetic that appear in the Differentiation Treatise, the eighteen categories of music such as dance and dance, the definitions of seven songs such as middle tone and upright, the nine aspects of dance such as charming demeanor, and the eighteen industries such as merchants mentioned in the sutras, the eight types of appraisal such as gem appraisal, etc., all the means of accomplishing what is needed are included in the science of crafts, so it becomes boundless. Now, by establishing a specific name on a general name, painting and sculpture are called crafts. Regarding how the tradition of painting appeared in the world: In the past, a human king named Fearless Protector ruled the country with Dharma, and when people's lives increased to eighty thousand years, the son of a Brahmin died untimely. The king took the Brahmin to the King Yama and asked him to return his son. King Yama said: Because his karma has been exhausted, he cannot be returned. In the end, they declared war on each other, and the battle frightened the whole world. Brahma intervened and painted the Brahmin's son as a picture, resurrected him as if he were alive, handed him over to the Brahmin, and quelled the war. Later, the king went to Brahma and asked about the method of painting. The best of mountains is Mount Sumeru, the best of those born from eggs is the Garuda, and the best of men is the lord of the earth.