Tibetan
ཁའ་ལྟ་བུར་བདག་མེད་པའི། །བྱང་ཆུབ་ཚུལ་འདི་བསྟན་པའོ། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་འཆིང་གྲོལ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་སེམས་སྟོང་པ་རྩ་བྲལ་ཆེན་པོར་ཐག་བཅད་པ་ལ་གཉིས་ཏེ། བྱུང་གནས་འགྲོ་གསུམ་གྱིས་བརྟགས་པས་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང༌། གཅིག་དང་ཐ་དད་ལ་བརྟགས་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པར་བྱ་བའོ། །དང་པོ་ནི། གཤིས་མཐའ་གྲོལ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཡིན་མོད་ཀྱི། རང་གིས་ནང་དུ་མ་བརྟགས་ན་ཡིན་སྙམ་ཡིད་དཔྱོད་ལ་ལུས་པས་སྟོང་བསྒོམ་མུན་རྡོ་ལྟར་སོང་ནས། ཟང་ཐལ་རྗེན་པར་མི་རྟོག་པས་འཁོར་འདས་ཀྱི་ཤན་ཐང་མི་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར། རྟོགས་པ་ངེས་ཤེས་སུ་འཆར་བ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་དགོས་ཏེ། ཡི་གེ་མེད་པ་ལས། རིག་པའི་རང་བཞིན་ཀུན་ལ་ཁྱབ་ཀྱང༌། ཆོས་ཀྱི་་མན་ངག་ལ་ཐུག་ཅེས་གསུངས་པས། འདིར་བླ་མའི་མན་ངག་གིས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལ་གསུམ་སྟེ། བྱུང་ས་བྱུང་མཁན་ལ་བརྟག་པ། གནས་ས་གནས་མཁན་ལ་བརྟག་པ། འགྲོ་ས་འགྲོ་མཁན་ལ་བརྟག་པའོ། །དང་པོ་ལ་གཉིས་ལས། བྱུང་ས་ཕྱི་སྣ་ཚོགས་ཡུལ་དུ་སྣང་བ་དང༌། ནང་ཕུང་པོ་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་སྟེ། སེམས་དེ་གཉིས་གང་རུང་ལ་འཆར་དུས། ཕྱི་རུ་ཤར་ན་ཕྱིའི་ཡུལ། ནང་དུ་ཤར་ན་ནང་གི་ལུས། །ཚལ་པ་ཚལ་པར་ཕྱེ་ལ་རྡུལ་ཕྲན་ཆ་མེད་དུ་བརྟགས་པས། བྱུང་སའི་སྣང་ཡུལ་མེད་པར་མཐོང་དུས་དེ་ལས་སེམས་མ་བྱུང་བར་ངོ་ཤེས་པས་གཟུང་བ་ཡུལ་དུ་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་གཞི་མེད་རྩ་བྲལ་ཆེན་པོར་ཐག་ཆོད། བྱུང་མཁན་ཤ་ར་ར་འོ་ལ་ལའི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཁོ་རང་ལས་ཁོ་རང་བྱུང་ན་སྐད་ཅིག་གི་ཤེས་པ་རྫས་གཉིས་སུ་འགྱུར་ལ། ཁོ་རང་ལས་གཞན་ལས་མ་བྱུང་བར་དཔྱད་ཟིན་པས། ད་བྱུང་ས་དེ་རང་བྱུང་དུ་བྱུང་ངམ་སྙམ་ན། ཁ་དོག་དང༌། དབྱིབས་དང༌། རྟགས་དང༌། མཚན་མ་དང༌། ཆེ་ཆུང་དང༌། ཕྱོགས་ཆ་ལ་སོགས་པ་ཅི་འདུག་བརྟགས་པས་གང་དུའང་མི་འདུག་སྟེ། བློས་བརྟགས་པ་ཙམ་གཞི་མེད་ཧར་སང་ཡེ་དག་ཏུ་སོང་དུས། ནང་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་གཞི་མེད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་རང་གིས་རྟོགས་པས། ཆོས་དང་ཆོས་ཉིད་དུ་སྣང་བའི་གཟུང་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཡུལ་མེད་རྟེན་བྲལ་ཆེན་པོར་དུས་དེའི་ཚེ་རྟོགས་པས། སེམས་དང་པོ་སྐྱེ་བ་མེད་པར་ཡེ་ནས་འདུག་པ་ལ་དེ་རིང་རྟོགས་པས་ཆོས་སྐུ་སྤྲོས་བྲལ་ཆེན་པོའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། །གཉིས་པ་བར་དུ་གནས་ས་དང་གནས་མཁན། གསུམ་པ་ཐ་མར་འགྲོ་ས་དང་འགྲོ་མཁན་གཉིས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་བཤིག་ནས་བརྟགས་པས། ལོངས་སྐུ་རང་གསལ་ཆེན་པོ་དང༌། སྤྲུལ་སྐུ་རང་གྲོལ་རང་ཤར་གྱི་ད
Chinese
如虚空般无我的，此菩提之理已开示。如是广说。第二，于缚脱无二之自心空性，决断为大断根，此有二：以生处、住处、去处三者观察而总示，及以一与异观察而于差别处决定。初者，自性边解脱虽如虚空，然若自未于内观察，则仅于“是耶”之臆测而停留，故空修如盲石般，因未通达赤裸本来面目，故不能辨别轮涅之界限。为使证悟显现为定解，需个别观察之智慧。如云“虽无文字，然觉性之自性遍一切，然需归于法之口诀”。此处以上师口诀所证悟者有三：观察生处与生者，观察住处与住者，观察去处与去者。初者有二：生处显现为外之种种境，及内之蕴显现为色。心于彼二之任一显现时，于外显现则为外境，于内显现则为内身。若将菜叶切分为极微尘，则于生处不见所显现之境，了知心不由彼而生，故断定执持所取为境之分别念为无基大断根。生者，若舍绕绕哦啦啦之心及心所由自而生，则刹那之识将成二物。然已决断不由自亦不由他而生，今思彼生处为自生耶？若观察颜色、形状、记号、特征、大小、方分等，则无一存在。仅由分别念所测度者，于无基哈桑本来清净中消失时，自证内执之分别念如虚空般无基。故于彼时了知显现为法与法性之一切能取所取皆为无境无依大解脱，故了知心初无生而本自存在，是日证悟故通达法身大离戏之义。第二，于中间观察住处与住者。第三，于末了亦如是分析观察去处与去者。法报化三身
English
Like space, without self, this enlightened way has been shown. Thus it is widely said. Secondly, to decisively determine the emptiness of one's own mind, which is inseparable from bondage and liberation, as a great severance of the root, there are two aspects: a general presentation through examining the three places of arising, abiding, and going; and a specific ascertainment through examining one and other. The first is: Although the nature of liberation is like space, if one does not examine it inwardly, one remains stuck in the speculation of "Is it so?" Thus, empty meditation becomes like a blind stone. Because one does not realize the naked, clear essence, one cannot distinguish between samsara and nirvana. In order for realization to arise as definite knowledge, discriminating wisdom is necessary. As it is said, "Although there are no letters, the nature of awareness pervades everything, yet it depends on the oral instructions of the Dharma." Here, there are three things to be realized through the oral instructions of the guru: examining the place of arising and the one who arises, examining the place of abiding and the one who abides, and examining the place of going and the one who goes. The first has two aspects: the place of arising appears as various external objects, and the internal aggregates appear as form. When the mind arises in either of these two, if it arises externally, it is an external object; if it arises internally, it is the internal body. If one divides a cabbage into tiny particles and examines them, one sees that the appearing object of the place of arising does not exist. Recognizing that the mind does not arise from it, one decisively cuts off the conceptual thought of grasping the apprehended as an object, as a great rootless severance. The one who arises, if the mind and mental factors of shara ra o la la arise from themselves, then the consciousness of a moment becomes two entities. But since it has been determined that it does not arise from itself or from another, now one wonders if that place of arising arises spontaneously. If one examines color, shape, sign, characteristic, size, direction, and so on, there is nothing to be found. When what is merely conceived by thought disappears into the groundless, clear, and primordially pure state, one realizes for oneself that the conceptual thought of internal grasping is like space, without a basis. Therefore, at that time, one realizes that all grasping and apprehended, which appear as phenomena and the nature of phenomena, are without object and without support, a great liberation. Therefore, one realizes that the mind has always been without birth, and by realizing it today, one understands the meaning of the great freedom from elaboration of the Dharmakaya. Secondly, in the middle, examine the place of abiding and the one who abides. Thirdly, in the end, analyze and examine the place of going and the one who goes in the same way. The Sambhogakaya, the great self-luminous, and the Nirmanakaya, the
Tibetan
གོངས་པ་ལ་རེག་སྟེ། ཕྱི་ནང་ཡུལ་མེད་རིག་པ་རྟེན་མེད། གཟུང་འཛིན་གཞི་མེད། དགོངས་པ་བར་མེད་མཉམ་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས། མ་བསྒོམས་ཆུ་བོ་རྒྱུན་གྱི་བསམ་གཏན་རང་སངས་མཉམ་པ་ཆེན་པོར་ཁོང་ནས་འཆར་བ་ནི། ཐལ་འགྱུར་ལས། སེམས་ནི་དང་པོ་བྱུང་ས་དང༌། བར་དུ་གནས་ས་ཐ་མ་འགྲོ་ས། །དེ་ལྟར་གསུམ་ལ་བརྟགས་དཔྱད་པས། །སེམས་སྦྱངས་སེམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཤེས། ཞེས་སོ། །དེའི་ཚེ་ཕྱི་ཡུལ་དུ་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་མེད་ལ་སྣང་བ་གཞི་མེད་སང་སེང༌། ནང་སེམས་སུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཤར་གྲོལ་རྗེས་མེད། སྣང་སེམས་འབྲེལ་མེད་ཟང་ཐལ་ཆེན་པོར་མཐོང་བས་ཆོས་ཟད་ཀྱི་དགོངས་པ་བློ་ཟད་ལ་ཤར་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་དག་འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པར་གསུངས་ཏེ། འོད་སྲུང་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ། སེམས་དེ་ནི་ཕྱི་ན་ཡང་མི་དམིགས། ནང་ན་ཡང་མི་དམིགས། དེ་གཉིས་ཀའི་བར་ན་ཡང་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ཏེ། སྔོན་པོར་མ་ཡིན། སེར་པོར་མ་ཡིན་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། དེ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་སེམས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་སོ་ཞེས་པའི་བར་དུ་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་གཅིག་དང་ཐ་དད་པ་བརྟག་པ་ནི། སེམས་ཀྱི་ཁང་བུ་བཤིག་པའི་མན་ངག་སྟེ། དེ་ཡང་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡོད་ན་རྒྱུ་ཅི་ལས་བྱུང་བ་དང༌། མེད་ན་འགྱུ་བ་དང་དྲན་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་འདི་ཅི་ཡིན་པ་དང༌། དྲན་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་དག་རྐྱེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་དང༌། རྐྱེན་མེད་ན་དྲན་ཤེས་གློ་བུར་བ་འདི་དག་མི་རིགས་པ་དང་ གལ་ཏེ་སེམས་འདི་ལུས་དང་གཅིག་ཏུ་ཡོད་ན་ལུས་འཇིག་དུས་སེངས་ཀྱང་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་དང༌། མེད་ན་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་མ་ངེས་པས་ལུས་ཀྱི་ན་ཚ་སེམས་ཐོག་ཏུ་འོང་བ་དང༌། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱིའི་འཁོར་ལོ་འོང་བར་མི་རིགས་པ་དང༌། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་གཅིག་ན་ནི་འགྲོ་བ་གཅིག་གི་དབང་པོ་འགགས་པས་འགྲོ་བ་གཞན་ཡང་འཆི་བར་རིགས་པ་དང༌། གཅིག་མིན་ན་འགྲོ་བའི་གཟུགས་ཐ་དད་པ་ལྟར་འགྲོ་བའི་སེམས་དངོས་པོ་ཐ་དད་པར་རིགས་པ་དང་ཐ་དད་ན་ལུས་གཅིག་གི་ནང་ན་སྲིན་བུ་ལ་སོགས་པའི་སྲོག་ཆགས་དེ་ཀུན། སྐྱེས་བུ་གཅིག་ཚེའི་དུས་བྱས་དུས་འཚོ་བར་རིགས་པ་དང༌། གལ་ཏེ་གཅིག་ཡིན་ན་ལུས་གཅིག་ལ་ཕྱི་ནང་གི་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འོང་བ་འདི་ཅི་ཡིན་པ་དང༌། གལ་ཏེ་སེམས་འདི་ལ་ལྡོག་ས་ཡོད་ན། དང་པོ་རྒྱུ་ཡོད་དགོས་པས། རྒྱུ་
Chinese
触及意旨，内外无处，觉性无依。能取所取，无有根基。通达无间平等之义后，不修亦能于自生大平等中，如水流般生起禅定。如《现观庄严论》所说：心之初生处，中间安住处，终末消逝处，如是于三者，若能善观察，心调知心性。如是。彼时，外境所显现的一切，皆是无有而显现，无基而空明。内心中，一切念头皆是任运生灭，不留痕迹。见诸显现与心识无有关联，通彻广大，此即所谓法尽之意，于无念中生起。此乃圣者《宝积经》中所说。善护，于此菩萨摩诃萨众，发起遍寻心之精进。心者，外不可得，内亦不可得，二者之间亦无而不可得。非为蓝色，亦非黄色等等。于此，诸精进中，最为殊胜者，乃遍寻心之精进。如是宣说。第二，观察一与异。乃是破除心之房舍的口诀。即是，所谓之心，若有，则由何因所生？若无，则此动摇与记忆之轮为何？记忆之相，又依何缘而生？若无因缘，则此突发之记忆，实不应理。若此心与身一体，则身坏之时，心亦应坏。若非一体，则去来不定，身之病痛亦会降临于心。前后世之轮转，亦不应理。所谓之心，若为一，则一有情之根识断绝，其他有情亦应死亡。若非一，则如众生之形各异，众生之心亦应为各异之事物。若为各异，则一身之中，如虫等众生，皆应如一人般，于寿命终尽之时一同死亡。若为一体，则一身之中，应有无数内外之有情，此为何故？若此心有所归处，则首先应有因。因
English
Touching the intent, inside and outside are without place, awareness is without support. Grasping and the grasped are without basis. Having understood the meaning of uninterrupted equality, without cultivation, meditation arises spontaneously as great equality, like a continuous stream. As it says in the Madhyamaka: "The mind's place of first arising, the place of abiding in the middle, the place of final going, thus, by examining these three, one purifies the mind and knows the nature of mind." At that time, all appearances in the external world are empty and clear, appearing without basis. In the inner mind, all thoughts arise and dissolve spontaneously, without leaving a trace. Seeing appearances and mind as unrelated and completely transparent, this is called the intention of exhausting phenomena arising in the exhaustion of mind. This is spoken in the Holy Jewel Heap Sutra: "O Keeper of Light, bodhisattvas, great beings, engage in diligence to completely search for the mind. That mind is not found externally, nor is it found internally, nor is it found between the two. It is not blue, nor is it yellow, and so forth. Among all diligences, the most supreme is the diligence to completely search for the mind." Thus it is said. Second, examining one and different is the instruction for demolishing the house of mind. That is, if this so-called mind exists, from what cause does it arise? If it does not exist, then what is this wheel of movement and memory? Upon what conditions do these aspects of memory arise? If there are no conditions, then these sudden memories are unreasonable. If this mind is one with the body, then when the body disintegrates, the mind should also disintegrate. If it is not one, then there is no certainty of going and coming, and the body's illnesses will come upon the mind. The cycle of past and future lives is also unreasonable. If this so-called mind is one, then when the senses of one being cease, other beings should also die. If it is not one, then just as the forms of beings are different, the minds of beings should also be different entities. If they are different, then all the creatures such as worms inside one body should live and die at the same time as one person. If it is one, then how is it that there are countless internal and external beings in one body? If this mind has a place to return to, then first there must be a cause. Cause