Tibetan
བླངས་དགོས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་ལ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་མངའ་བས་འཁྲུལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཞེས་ཟེར་བ་ནི་མ་ངེས་སྟེ། ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་མངའ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མུན་པ་མ་སྤངས་པས་ཤིན་ཏུ་ལྐོག་གྱུར་ལ་འཁྲུལ་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བུའི་མངོན་པ་སྡེ་བདུན་གྱི་དགོངས་པ་འགྲེལ་བ་ལ་པཎྜི་ཏ་ལྔ་བརྒྱ་འདུས་ནས་བྱེ་བྲག་བཤད་མཚོ་ཆེན་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཤླཽ་ཀ་འབུམ་ཡོད་པ་ཞིག་བརྩམས། དེའི་ཚིག་དོན་རྒྱ་ཆེ་བས་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོག་པར་མ་ནུས་ནས་ཁ་ཆེ་འདུས་བཟང་གི་དུས་སུ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ཚིག་དོན་ལ་མཁས་པར་གྲགས་པས་དེའི་ཚིག་དོན་བསྡུས་པའི་བསྟན་བཅོས་བརྩམ་པར་གསོལ་བ་གདབ་པས་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་འདི་བརྩམས་སོ། །འདིའི་ནང་དུ་ལོ་གྲགས་ཟེར་གསུམ་གྱི་ཚིག་བྱུང་བ་ལ། འགའ་ཞིག་སློབ་དཔོན་རྩོམ་པ་ལ་མཁས་པས་ཚིག་རྒྱན་ཡིན་ཟེར། ལ་ལ་ཟུར་ཟ་ཡིན་ཟེར་ཏེ་ཡིད་མ་ཆེས་ཏེ། སླར་ཡང་འགྲེལ་པ་བརྩམ་པར་གསོལ་བས་ལོ་གྲགས་ཟེར་གསུམ་གྱི་ཐད་དུ་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་འདོད་པ་བཀག་ནས་རང་ཉིད་མདོ་སྡེ་པའི་གྲུབ་མཐའ་ལྟར་མཛད་པའི་རང་འགྲེལ་བརྩམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི། ཆོས་མངོན་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རབ་བཤད་བྱ། །ཞེས་གསུངས་ན་ཅིའི་ཕྱིར། ཆོས་དང་། མངོན་པ་དང་། མཛོད་དང་། བསྟན་བཅོས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཆོས་ནི་རྣམ་བཤད་རིག་པར། ཆོས་ནི་ཤེས་བྱ་ལམ་དང་ནི། །མྱ་ངན་འདས་དང་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ། །གསུང་རབ་ཚེ་དང་བསོད་ནམས་དང་། །འབྱུང་འགྱུར་ངེས་དང་ཆོས་ལུགས་ལའོ། །ཞེས་དོན་བཅུ་ལ་འཇུག་པར་གསུངས་པ་ལས། འདིར་ནི་མངོན་པའི་ཡུལ་ལ་འཇུག་ན། ཤེས་བྱ་ཙམ་ལ་ཆོས་ཞེས་བྱ། ཆོས་དང་མངོན་པའི་གཞི་མཐུན་ལ་འཇུག་ན། ལམ་དང་གསུང་རབ་ལ་ཆོས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དམ་པའི་མངོན་པ་ནི་ལམ་ཡིན་ཞིང་། བརྡར་བཏགས་པའི་མངོན་པ་ལ་ལམ་དང་གསུང་རབ་གཉིས་ཀ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་མངོན་པ་ལ། དབྱེ་བ། གྲངས་ངེས། སོ་སོའི་ངོ་བོ། ངེས་ཚིག་དང་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ་ཁ་ཅིག མངོན་པ་ལ་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་དང་གསུང་རབ་གཉིས་སུ་གྲངས་ངེས་པར་འདོད་པ་ནི་མི་འཐད་དེ། ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པར་འཇོག་པའི་ཚེ། རྗེས་འབྲང་དང་བཅས་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ཡང་ཆོས་མངོན་པར་འཇོག་དགོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཆོས་མངོན་ཤེས་རབ་དྲི་མེད་རྗེས་འབྲང་བཅས། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མཆིམས་ཀྱིས་བརྒྱད་སྟོང་དོན་བསྡུར། ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་གཉིས་མེད། །ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས། །བསྒྲུབ་བྱ་དེ་དོན་སྦྱོར་བ་ཡི། །གཞུང་དང་ལམ་ལ་དེ་སྒྲ་ཡིན། །ཞེས་པ་ལྟར། མངོན་པ་ལ་གཞུང་ལམ་འབྲས་བུའི་མངོན་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཞེས་གསུང་ཡང་ལུང་དེ་དང་མི་མཐུན་ཏེ། ལུང་དེས་ནི་ཤེར་ཕྱིན་མཚན་ཉིད་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཁོ་ནར་བཞག་ནས་གཞུང་ལམ་གཉིས་ཤེར་ཕྱིན་བཏགས་པ་བར་བསྟན་ལ། འདིར་ནི་མངོན་པ་ལ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བའི་ཚེ། ལམ་དང་མངོན་པ་མཚན་ཉིད་པའི་གཞི་མཐུན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མཐོང་སྒོམ་གྱི་ལམ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འབྲས་བུ་མངོན་པ་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་། ལམ་མངོན་པ་ནི་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ལ་འཇོག་པས་སྐྱོན་མེད་དོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་མངོན་པ་མཚན་ཉིད་པ་དང་། གཞན་གཉིས་བཏགས་པ་བར་གྲུབ་མོད། ཤེར་ཕྱིན་ལ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་དཔེ་དོན་མི་འགྲིག་སྟེ། དེའི་ཚེ་འབྲས་བུ་ཤེར་ཕྱིན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཁོ་ནར་བཞག་ལ། འདིར་ནི་འབྲས་བུ་མངོན་པ་སློབ་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡང་ཡོད་པར་འདོད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཐད་པའི་ཕྱོགས་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སྤྱིར་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འཇུག་པ་ཙམ་ལ་དབྱེ་ན་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པ་དང་། བརྡར་བཏགས་པའི་ཆོས་མངོན་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ས་མཚམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་པའི་ལམ་གསུམ། དེ་རེ་རེ་ལ་ཡང་གཙོ་འཁོར་གྱི་སྒོ་ནས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལྔའོ། །གཉིས་པ་ལ་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྐྱེས་ཐོབ། ཐོས་བྱུང་། བསམ་བྱུང་། སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ་བཞི། གཉིས་པ་ལ་བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་གཉིས་སོ། །གཉིས་པ་གྲངས་ངེས་ནི། མངོན་པ་ལ་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པ་དང་། བརྡར་བཏགས་པའི་ཆོས་མངོན་པ་གཉིས་སུ་ངེས་ཏེ། ཐོབ་བྱ་མངོན་པ་མཚན་ཉིད་པ་དང་། ཐོབ་བྱེད་མངོན་པ་བཏགས་པ་བ་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་ཕྱིར། དང་པོ་ལ་མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་པའི་ལམ་གསུམ་དུ་ངེས་ཏེ། ཆོས་མངོན་པའི་གཙོ་བོ་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ལམ་དེ་གསུམ་དུ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་གཉིས་སུ་ངེས་ཏེ། དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པ་དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་དང་། དེ་གཉིས་བརྗོད་བྱར་སྟོན་པའི་གསུང་རབ་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དང་པོ་ལའང་བཞིར་ངེས་ཏེ། སྐྱེས་ཐོབ་དང་། སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་སུ་ངེས་ཤིང་། ཕྱི་མ་ལ་ཐོས་བྱུང་། བསམ་བྱུང་། སྒོམ་བྱུང་གསུམ་དུ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་དབྱེ་བ་སོ་སོའི་ངོ་བོ་ལ་གཉིས་ལས། ད
Chinese
应当接受，因为那些阿罗汉具有无漏的智慧，所以不会有错谬。这样说是不确定的，即使具有无漏的智慧，但由于没有去除非烦恼的黑暗，对于极其隐蔽的事物也可能会有错谬。像那样，为了解释阿毗达磨七论的意旨，五百位班智达聚集起来，创作了一部名为《大毗婆沙论》的论著，有十万颂。由于它的词义广博，根器迟钝的人们难以轻易理解，所以在迦湿弥罗僧伽跋陀罗的时代，有位名为世亲的论师，以精通词义而闻名，人们恳请他创作一部简略其词义的论著，因此他创作了这部《阿毗达磨俱舍论》的颂文。在这部论著中出现了“乐称”、“名闻”、“传说”这三个词。有些人说，论师精通写作，所以这是辞藻的修饰。有些人说是讽刺，因此不相信。后来，人们再次恳请他创作注释，因此他在“乐称”、“名闻”、“传说”这三个词的对应处，驳斥了分别说者的观点，并按照自己经部宗的宗义创作了自释。第三是：应当善说《法句藏论》。如果这样说，那么为什么称为“法”、“阿毗达磨”、“藏”、“论”呢？关于“法”，在《成所作智论》中说：“法是所知、道，以及涅槃和意境，圣教、寿命和福德，未来、决定和法理。”这样说了有十种含义。这里是指阿毗达磨的对境，仅仅是所知才称为法。如果“法”和“阿毗达磨”的所依相同，那么道和圣教才称为法，因为胜义的阿毗达磨是道，而世俗的阿毗达磨则既有道也有圣教。第二，关于阿毗达磨，有分类、数量决定、各自的体性和词义四种。第一，有些人认为阿毗达磨的数量决定为作为道之体性的智慧和圣教两种，这是不合理的。因为在安立无漏的智慧为胜义的法阿毗达磨时，如果包括随行，那么五蕴都必须安立为法阿毗达磨，因为经中说：“法阿毗达磨是无垢智慧及其随行。”《瞻》以八千颂归纳其义，智慧度母
English
It should be accepted, because those Arhats possess undefiled wisdom, so there is no error. Saying this is uncertain, even if they possess undefiled wisdom, but because they have not dispelled the darkness of non-afflictions, they may have errors regarding extremely obscure things. Like that, in order to explain the meaning of the seven Abhidharma treatises, five hundred panditas gathered and composed a treatise called "Great Commentary on the Abhidharma," which has one hundred thousand verses. Because its words and meanings are vast, those with dull faculties could not easily understand it, so in the time of Sanghabhadra of Kashmir, there was a teacher named Vasubandhu, who was famous for being proficient in words and meanings, so people requested him to compose a treatise that summarized its words and meanings, so he composed this verse text of the Abhidharma-kosa. In this treatise, the three words "Loka-graha," "Khyati," and "Iti" appear. Some say that the teacher is skilled in writing, so this is a decoration of words. Some say it is sarcasm, so they do not believe it. Later, people again requested him to compose a commentary, so in the corresponding places of the three words "Loka-graha," "Khyati," and "Iti," he refuted the views of the Vaibhashikas and composed his own commentary according to his own Sautrantika tenets. The third is: The treatise of the Abhidharma-kosa should be well explained. If it is said like this, then why is it called "Dharma," "Abhidharma," "Kosa," and "Treatise"? Regarding "Dharma," in the "Treatise on Perfected Wisdom" it says: "Dharma is the knowable, the path, and also Nirvana and the realm of mind, the holy teachings, life and merit, the future, the definite, and the principle of Dharma." It is said that there are ten meanings. Here, it refers to the object of Abhidharma, only the knowable is called Dharma. If the basis of "Dharma" and "Abhidharma" is the same, then the path and the holy teachings are called Dharma, because the ultimate Abhidharma is the path, and the conventional Abhidharma has both the path and the holy teachings. Second, regarding Abhidharma, there are four: classification, determination of number, the nature of each, and definition. First, some people think that the number of Abhidharma is determined to be two: wisdom and holy teachings, which are the nature of the path, which is unreasonable. Because when establishing undefiled wisdom as the ultimate Dharma Abhidharma, if it includes the followers, then all five aggregates must also be established as Dharma Abhidharma, because the sutra says: "Dharma Abhidharma is undefiled wisdom and its followers." Chim summarized its meaning with eight thousand verses, Prajnaparamita
Chinese
般若波罗蜜多无二。智慧即是如来。所证乃彼义结合。经与道上彼声是。如是说。说将俱舍分为经道果三俱舍，然与彼教证不合。彼教证立般若波罗蜜多体性唯于佛地，而显经道二者为般若波罗蜜多假立。此处若将俱舍分三时，道与俱舍有体性之共同基础。如见道修道之道一般。若谓果俱舍乃无漏之智慧，道俱舍乃有漏之智慧，故无过失。如是则成果俱舍为体性，另二者成立为假立。然般若波罗蜜多分三与比喻意义不合。彼时果般若波罗蜜多唯立于佛地，而此处则须承许果俱舍亦存在于学者之相续中。合理之方面是此：大体上，仅就法俱舍之语声运用上可分，胜义谛法俱舍与假立之法俱舍二者。初者，就地之差别而言，有见道、修道、无学道三者。彼一一者又就主次之差别而言，有五蕴。二者，有能说所说二者。初者，有生得、闻所生、思所生、修所生之智慧及其眷属等四者。二者，有佛语和论典二者。第二、数量决定是：俱舍决定为胜义谛法俱舍与假立法俱舍二者。所证俱舍决定为体性，能证俱舍决定为假立者二者。初者决定为见道、修道、无学道三者。法俱舍之主要即是无漏之智慧，彼决定为彼三道之故。二者决定为能说所说二者。为证得胜义谛法俱舍之彼道，及彼二者于所说中开显之佛语二者之故。初者亦决定为四者。决定为生得与修所生二者，后者决定为闻所生、思所生、修所生三者之故。三、各别分类之自性有二，
English
Prajnaparamita is non-dual. Wisdom is thus the Tathagata. What is to be accomplished is the union of that meaning. On scripture and path, that is the sound. As it says. It is said that Abhidharma is divided into three Abhidharmas: scripture, path, and result, but it does not agree with that quote. That quote establishes the nature of Prajnaparamita only on the Buddha's ground, and shows that scripture and path are both labeled as Prajnaparamita. Here, when Abhidharma is divided into three, path and Abhidharma have a common basis of nature. Like the path of seeing and meditation. If you think that the result Abhidharma is stainless wisdom, and the path Abhidharma is contaminated wisdom, then there is no fault. In that case, the result Abhidharma is established as the nature, and the other two are established as labels. However, dividing Prajnaparamita into three does not match the meaning of the example. At that time, the result Prajnaparamita is established only on the Buddha's ground, but here it must be admitted that the result Abhidharma also exists in the student's continuum. The reasonable aspect is this: In general, just by applying the term Dharma Abhidharma, it can be divided into two: the Dharma Abhidharma of ultimate truth and the Dharma Abhidharma of imputation. The first, in terms of the boundary of the ground, has three paths: seeing, meditation, and no learning. Each of them also has five aggregates in terms of main and subordinate. The second has two: the object to be expressed and the expression. The first has four: innate, hearing-born, thought-born, and meditation-born wisdom with its retinue. The second has two: the Buddha's words and treatises. Second, the definite number is: Abhidharma is definitely divided into two: the Dharma Abhidharma of ultimate truth and the Dharma Abhidharma of imputation. The Abhidharma to be attained is definitely the nature, and the Abhidharma to be attained is definitely the label. The first is definitely divided into three paths: seeing, meditation, and no learning. The main thing of Dharma Abhidharma is stainless wisdom, and it is definitely those three paths. The second is definitely divided into two: the object to be expressed and the expression. Because it is the path to attain the Dharma Abhidharma of ultimate truth, and the Buddha's words that reveal those two in what is to be expressed. The first is also definitely four. It is definitely innate and practice-born, and the latter is definitely hearing-born, thought-born, and meditation-born. Third, the nature of each division has two,