Tibetan
་ནི། མདོ་མཛད་པས། འཁྲུལ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། །རྗེས་དཔག་རྗེས་སུ་དཔག་ལས་བྱུང་། །དྲན་དང་མངོན་འདོད་ཅེས་བྱའོ། །ཞེས་དྲུག་ཏུ་གསུངས་པའི་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་ནི་སྨིག་རྒྱུ་ལ་ཆུར་འཛིན་པ་དང་། ཐག་ཁྲ་ལ་སྦྲུལ་དུ་འཛིན་པའི་བློ་ལྟ་བུའོ། །ཀུན་རྫོབ་པའི་ཤེས་པ་ནི་བ་ལང་གི་སྤྱི་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་ལྟ་བུའོ། །རྗེས་དཔག་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་བྱུང་བ་གཉིས་ནི་རྟགས་ལ་བརྟེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། སྔ་མ་ནི་རྟགས་འཛིན་སེམས་དང་། ཕྱི་མ་ནི་རྟགས་ཅན་རྗེས་དཔག་ཡིན་པར་རྒྱལ་དབང་བློས་གསུངས་སོ། །དྲན་པ་དང་། མངོན་འདོད་གཉིས་ནི་རྟགས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། སྔ་མ་ནི་འདས་པའི་དོན་དྲན་པའི་དྲན་ཤེས་དང་། ཕྱི་མ་ནི་མ་འོངས་པའི་དོན་མངོན་པར་འདོད་པའི་བློའོ། །དེ་དག་དཔལ་ལྡན་གྲགས་པས་གསུམ་དུ་བསྡུས་པའི་ཚུལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་པའི་ཤེས་པ་ལ་བརྡ་བརྟེན་ཅན་གྱི་རྟོག་པ་དང་། འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་ལ་དོན་གཞན་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཕྱི་མ་བཞི་ལ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དོན་ཅན་གྱི་རྟོག་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་དུ་བསྟན་པའི་དགོས་པ་ནི། དང་པོ་གཉིས་རིགས་པ་ཅན་པས་དབང་ཤེས་སུ་འདོད་པའི་ལོག་རྟོག་ཡོད་པས་དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་བཞི་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པར་ཕྱི་རོལ་པས་ཀྱང་གྲུབ་མོད། སྔ་མ་གཉིས་ནི་དབང་ཤེས་མ་ཡིན་པར་བསྒྲུབ་པའི་མཐུན་དཔེ་སྒྲུབ་པའི་ཆེད་ཡིན་ཏེ། དབང་སྐྱེས་མིན་པར་གྲུབ་དོན་དུ། །གཉིས་བཤད་འཁྲུལ་པ་མཐོང་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། ངེས་ཤེས་དང་སྒྲོ་འདོགས་གཉིས་སུ་ཡོད་དེ་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གསུམ་པ་ལ་སྔ་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་སྤྱི་རྐྱང་པ་འཛིན་པ། དོན་སྤྱི་རྐྱང་པ་འཛིན་པ། སྒྲ་སྤྱི་དང་དོན་སྤྱི་གཉིས་ཀ་འཛིན་པ་དང་གསུམ་དུ་བྱས་ནས་དང་པོ་ནི། བརྡ་ལ་མ་བྱང་བའི་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་སྤྱི་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི། དེའི་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་སྤྱི་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་ལྟ་བུའོ། །གསུམ་པ་ནི། བརྡ་བྱང་རྒན་པོའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྟོག་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་འདི་དག་ནི་རྟོག་པ་ཡིན་ན་སྒྲ་དོན་འདྲེས་པ་འཛིན་པས་མ་ཁྱབ་པའི་ལུགས་སུ་སྣང་བས་སྔར་བཀག་ཟིན་ཏོ། །དེས་ན་སྣང་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། སྒྲ་མི་རྟག་པར་རྟོགས་པའི་རྗེས་དཔག་ལྟ་བུ་གཞན་སེལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་བློ་དང་། སྒྲ་རྟག་འཛིན་རྟོག་པ་ལྟ་བུ་གཞན་སེལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་གཉིས་སུ་དབྱེར་རུང་ངོ་། །བཞི་པ་ལ་གཅིག་ལ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ། ཐ་དད་ལ་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པ། གཅིག་ལ་ཐ་དད་དུ་འབྱེད་པ། ཐ་དད་གཅིག་ཏུ་སྡུད་པའི་རྟོག་པ་དང་བཞི་སྟེ། གཞན་སེལ་གྱི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྔ་པ་ལ་དོན་སྦྱོར་རྟོག་པ་དང་། སྒྲ་སྦྱོར་རྟོག་པ་གཉིས། དང་པོ་ནི། ཁྱད་གཞི་དང་ཁྱད་ཆོས་སྦྱར་ནས་འཛིན་པ་སྟེ། སྐྱེས་བུ་འདི་ནི་དབྱུག་པ་ཅན་ནོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པའི་བློ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལ་རིགས་སོགས་སྦྱོར་བའི་རྟོག་པ་དང་། འབྲེལ་པའི་རྟོག་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། ཁྱད་པར་དང་ནི་ཁྱད་པར་གཞི། །ཞེས་སོགས་དང་། ཕྱི་མ་ནི། དབང་པོས་འཕྲོད་འདུ་འཛིན་མེད་ཕྱིར། །ཞེས་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ནས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ནི་བརྡ་དུས་ཀྱི་མིང་དང་ཐ་སྙད་དུས་ཀྱི་དོན་གཉིས་སྦྱར་ནས་འཛིན་པ་སྟེ། བརྡ་དྲན་པ་ཡི་རྒྱུ་ཅན་གྱི། །ཞེས་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ནས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་རྟོག་མེད་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་ལ། རང་ལུགས་ཀྱི་འཆད་ཚུལ་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ལུགས་ཀྱི་འཆད་ཚུལ་དགག་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་མཚན་ཉིད་ནི་རྟོག་མེད་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པའོ། །དབྱེ་ན་དབང་ཤེས་འཁྲུལ་པ་དང་། ཡིད་ཤེས་འཁྲུལ་པ་གཉིས། དང་པོ་ནི། སྐྲ་ཤད་འཛག་སྣང་གི་དབང་ཤེས་ལྟ་བུ་སྟེ། མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་རབ་རིབ་བཅས། །ཞེས་པས་སྟོན་ཏོ། །གཉིས་པ་ནི། རྨི་ལམ་གསལ་སྣང་གི་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། གཉིད་ལོག་པའམ་སད་པ་ན། །གསལ་བར་སྣང་བ་ཅན་བློ་གང་། །དེ་ནི་རྟོག་མེད་ཞེས་པས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་ཡིད་མངོན་གྱི་སྐྱེ་ཚུལ་ལྟར་ན། ཟླ་གཉིས་གསལ་སྣང་གི་དབང་ཤེས་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོས་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་དང་བདག་རྐྱེན་བྱས། དེ་དང་དུས་མཉམ་པའི་ཟླ་གཅིག་གིས་དམིགས་རྐྱེན་བྱས་ན་ཟླ་གཉིས་གསལ་སྣང་གི་ཡིད་ཤེས་སྐྱེ་བར་ཁས་ལེན་དགོས་པར་སྣང་ངོ་། །གཉིས་པ་ནི། མདོའི་འགྲེལ་བྱེད་ཁ་ཅིག མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་རབ་རིབ་བཅས། །ཞེས་པས། རྟོག་མེད་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་བསྟན་པ་མིན་ཏེ། རྟོག་པ་དང་བྲལ་མངོན་སུམ་མོ། །ཞེས་རྟོག་བྲལ་གྱི་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དུ་བཤད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་གཞུང་དེས། ཟླ་གཉིས་དང་སྐྲ་ཤད་གསལ་བར་སྣང་བའི་ཤེས་པ་ཡིད་རྟོག་ཡིན་པས་རྟོག་པ་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། འོན་ཀྱང་རྟོག་པ་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་ལས་ལོག་སུ་བཀར་བའི་དགོས་པ་ནི་དེ་དག་གསལ་སྣང་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་ཡིན་པས་རྟོག་མེད་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་ལོག་རྟོག་བསལ་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་དགག་པ་ལ་ལུང་ད
Chinese
是。经中说：“错觉和世俗的知识，以及随念和随念所生，记忆和显现的欲望。”所说的六种知识中的错觉知识，就像把海市蜃楼当成水，把花纹绳子当成蛇一样的想法。世俗的知识就像执着于牛的共相的分别念。推论和从推论产生，这两种是就依赖于标志而言的。前者是执着于标志的心，后者是具有标志的推论，这是嘉瓦仁波切说的。记忆和显现的欲望这两种是就未依赖于标志而言的。前者是回忆过去事情的记忆知识，后者是显现地想要未来事情的想法。这些，吉祥称将它们归纳为三种的方式是，对于世俗的知识，说是依赖于符号的分别念；对于错觉的知识，说是将意义附加于其他事物的分别念；对于后面的四种，说是具有隐蔽意义的分别念。显示这些为如现量般显现的必要是，因为前两种被理智者认为是根识，存在着错误的观念，为了消除它而显示。后面的四种不是现量，外道也承认。但前两种是为了建立不是根识的同类例子，为了证明不是根所生的意义。“为了证明不是根所生，说了两种错觉的显现。”这样说。第二，有定解和增益两种，前面已经说过了。第三，前辈们将执着于声音总相的单独，执着于意义总相的单独，执着于声音总相和意义总相两者分为三种，第一种是，对于不熟悉术语的人的相续中的执着于声音总相的分别念。第二种是，对于他的相续中的执着于意义总相的分别念。第三种是，对于熟悉术语的老年人的相续中的分别念，虽然这样说，但这些如果是分别念，那么就不能涵盖执着于声音意义混合的情况，所以之前已经否定了。因此，如果从显现对象的角度来区分，就像认识到声音是无常的推论一样，是排除他者颠倒与非颠倒的智慧；就像执着于声音是常的分别念一样，是排除他者颠倒的智慧。
English
It is. The scripture says, "Mistake and conventional knowledge, as well as inference and that arising from inference, memory and manifest desire." Among the six kinds of knowledge mentioned, mistaken knowledge is like the thought of mistaking a mirage for water, or a patterned rope for a snake. Conventional knowledge is like the conceptualization that clings to the universal of a cow. Inference and that arising from inference are considered in terms of relying on a sign. The former is the mind that clings to the sign, and the latter is the inference that possesses the sign, as stated by Gyalwang Rinpoche. Memory and manifest desire are considered in terms of not relying on a sign. The former is the memory-knowledge that remembers past events, and the latter is the thought that manifestly desires future events. The way that Pelden Drakpa summarized these into three is that conventional knowledge is said to be conceptualization that relies on symbols; mistaken knowledge is said to be conceptualization that attributes meaning to other things; and the latter four are said to be conceptualization with hidden meanings. The necessity of showing these as appearing like direct perception is because the former two are considered by logicians to be sense consciousness, and there is a mistaken notion, so it is shown to eliminate it. The latter four are not direct perception, and even outsiders acknowledge it. But the former two are to establish similar examples of not being sense consciousness, to prove the meaning of not being born from the senses. "To prove that it is not born from the senses, it is said that two kinds of mistaken appearances are seen." So it is said. Secondly, there are two kinds: ascertainment and superimposition, which have been discussed earlier. Thirdly, the earlier scholars divided it into three: clinging to the sound universal alone, clinging to the meaning universal alone, and clinging to both the sound universal and the meaning universal. The first is like the conceptualization in the mindstream of a person unfamiliar with terminology, which clings to the sound universal. The second is like the conceptualization in his mindstream, which clings to the meaning universal. The third is like the conceptualization in the mindstream of an elderly person familiar with terminology. Although it is said this way, if these are conceptualizations, then they cannot cover the case of clinging to a mixture of sound and meaning, so it has already been refuted. Therefore, if we distinguish from the perspective of the object of appearance, like the inference that recognizes sound as impermanent, it is the wisdom that eliminates others, being non-inverted and non-inverted; like the conceptualization that clings to sound as permanent, it is the wisdom that eliminates others, being inverted.
Chinese
可以分为四种。第四种是一者执为一，异者执为异，一者分为异，异者合为一的四种分别念，在遣余的场合已经讲过了。第五种是意义结合分别念和声音结合分别念两种。第一种是将差别基和差别法结合起来执著，比如认为“这个人有棍子”的想法。这其中又有将种姓等结合的分别念和关系的分别念两种，第一种如“差别和以及差别基”等，后一种如“根识无有和合执”等场合所说的那样。第二种是将约定俗成的名称和术语所指的意义结合起来执著，如“由名言忆念为因”等场合所说的那样。第二，关于非概念显现似现量，有自宗的解释方法和破斥他宗的解释方法两种。第一种，定义是：非概念的错乱识。分类有根识错乱和意识错乱两种。第一种，如眼花缭乱时所见的毛发等错觉的根识，由“似现量及眩翳”所表示。第二种，如梦中清晰显现的意识，由“睡眠或清醒时，显现明了之任何心”所表示。此外，按照意识现量的产生方式，如果第一个刹那的二月显现的根识，作为紧随因和增上缘，同时以一个月亮作为所缘缘，那么就必须承认会产生二月显现的意识。第二种是，某些经的注释者认为，“似现量及眩翳”并不是指非概念的似现量，因为“离分别之识是现量”，所以将离分别的识说成是现量的定义。因此，该论典认为，二月和毛发等清晰显现的识是意识分别，因此是指分别念似现量，然而将分别念从似现量中区分开来的必要是，因为这些是清晰显现的识，所以是为了消除认为是非概念的错觉。为了驳斥这种观点，下面将引用经文。
English
It can be divided into four types. The fourth type consists of four kinds of conceptualizations: grasping one as one, grasping different as different, dividing one into different, and combining different into one. These have already been discussed in the context of exclusion. The fifth type consists of two kinds of conceptualizations: meaning-combining conceptualization and sound-combining conceptualization. The first is to grasp by combining the differential basis and the differential property, such as the thought that "this person has a stick." Among these, there are two types of conceptualizations: conceptualizations that combine genus, etc., and conceptualizations of relationship. The first is like "difference and the basis of difference," etc., and the latter is like what is said in the context of "sense consciousness has no combined grasping," etc. The second is to grasp by combining the name of conventional time and the meaning referred to by the term, such as what is said in the context of "caused by the remembrance of terms," etc. Second, regarding non-conceptual appearing-like-perception, there are two: explaining the way of explanation of one's own system and refuting the way of explanation of other systems. The first, the definition is: a non-conceptual erroneous consciousness. The classification includes two types: sense consciousness error and mind consciousness error. The first is like the sense consciousness of seeing hairs, etc., in a dazzling state, which is indicated by "appearing-like-perception and dizziness." The second is like the consciousness of a clear appearance in a dream, which is indicated by "when sleeping or awake, any mind that appears clearly." Furthermore, according to the way in which mind consciousness arises, if the sense consciousness of the appearance of two moons in the first moment acts as the immediately preceding condition and the dominant condition, and at the same time, one moon acts as the objective condition, then it must be admitted that the mind consciousness of the appearance of two moons will arise. The second is that some commentators on the sutras believe that "appearing-like-perception and dizziness" does not refer to non-conceptual appearing-like-perception, because "consciousness free from conceptualization is perception," so the consciousness free from conceptualization is said to be the definition of perception. Therefore, that treatise believes that the consciousness of the clear appearance of two moons and hairs, etc., is mind consciousness conceptualization, so it refers to conceptual appearing-like-perception, but the necessity of distinguishing conceptualization from appearing-like-perception is that because these are consciousnesses of clear appearance, it is to eliminate the misconception that they are non-conceptual. In order to refute this view, the following will quote the scriptures.
Tibetan
ང་། རིགས་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས། ཉན་ཐོས་པ་དག་གི་རྡུལ་ཕྲན་དབང་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པ་འགོག་པའི་སྐབས་སུ་གཞན་དུ་ན་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་པའང་སྔོན་པོ་དང་ཟླ་བ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་སྣང་བའི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ། །གཉིས་པ་ལ་མགོ་མཚུངས་ཀྱི་རིགས་པས་དགག་པ་དང་། ཧ་ཅང་ཐལ་བས་དགག་པ་གཉིས། དང་པོ་ནི། དབང་བརྟེན་གང་ཡིན་གལ་ཏེ་གང་། །ཞེས་སོགས་ཀྱི་སྟོན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། བདག་རྐྱེན་དབང་པོ་བསླད་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་མི་བྱེད་པར་ཐལ་བ། བརྗོད་པ་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བར་ཐལ་བ། རང་ཡུལ་འཛིན་པ་བརྡ་ལ་ལྟོས་པར་ཐལ་བ། རང་ཡུལ་གསལ་བར་མི་སྣང་བར་ཐལ་བ་དང་བཞི་ཡོད་པ་ནི་གཞུང་ཉིད་ཀྱི་སྟེང་དུ་རྟོག་པར་བྱའོ། །མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །། མངོན་སུམ་ཚད་མ་བཤད་པ།