Tibetan
ཁོ་ནས་བྱེད་ཀྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན། ཤེས་བྱ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་དེ་བསྒྲུབ་པའི་ཚད་མ་འཕེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཏན་ཚིགས་གཞན་བསྟན་བཅོས་བྱེད་པ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ཡིན་པའི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་བྱེད་པ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ཡིན་ཏེ། གཞན་ གྱིས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །གཞན་གྱི་དོན་དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་ཡོད་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གཞན་ལ་ཕན་པར་དགའ་བ་གང་ཞིག་གིས་གཞན་དག་ལ་ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་ནི། ཁྱེད་ལ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་འདོམས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་ན། གཞན་གང་དག་ཚུལ་དེ་མི་ཤེས་པ་དེ་དག་ནི་ཚུལ་དེས་ལྐོག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བསྟན་བཅོས་སྟོན་པ་ནི། གཞན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་ན། ཤེས་པ་གྲུབ་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་རྟོག་གེ་ངན་པ་པ་ཁ་ཅིག་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང༌། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་གཏན་ཚིགས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་རྣམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད་དེ། དེའི་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔོ་བསངས་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་བུ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེའི་བུ་ཉིད་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་མཐོང་བ་ཡོད་ལ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་མ་མཐོང་ངོ༌། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་འདི་ཡང་མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་དག་གིས་གཏན་ཚིགས་ཉིད་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་གྲགས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་གི་འདོད་པ་དགག་པའི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་བརྗོད་པར་ངེས་པའི་སྒྲ་འདེ་རབ་ཏུ་སྦྱར་རོ། །ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་པར་བྱ་བ་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ཡོད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ལ་ལར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ངོས་པོ་འཇུག་པས་ཡོད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཇི་སྲིད་དུ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང༌། ལྡོག་པ་དེ་དག་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་ཡོད་པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཚད་མ་གང་ལས་ཡོད་པ་དང༌། མེད་པ་འདི་གཉིས་ངེས་པ་ཡིན་པ་དེ་ལ་རག་ལུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁོ་བོས་ངེས་པ་སྨོས་པ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བ
Chinese
唯有彼能作，非其他。因此，所知之安立乃是识之因。是故，唯有所知之安立，能抛掷彼成立之量。论式，造论乃为他义之故，如是说。如此，造论乃为他义，为令他人领悟而造论，此乃其定义。为示彼他义，故说具有三相之理等。若有乐于利他者，对他人说具有三相之理，乃是为汝等开示可被比量之体性之义。若有他人不解此理，则彼等不能以此理进入隐蔽之义。是故，宣说论典，乃为令他人知晓之故。在开示有与无之境时，识虽已成立，然某些恶论者，仅以在同品与异品中，理之有无，仅以见与不见而作区分。例如，因是彼之子故，是青色，如彼之异子。彼之子在同品中可见，在异品中则不可见。因此，彼等宣称，此亦以见与不见而成立是理。如是宣说，为遮彼等之主张，故于体性之说中，极善地连缀决定之语。为说明说决定之语乃是自宗之意，故说虽有有与无等。于某些情况，有与无虽以自性而存在，然而，只要随行与遮返未定，则仍会对有本身产生怀疑。因此，为了解此二者之安立，依赖于何种量而对此二者之有无作出决定，我已作了决定之说明。随行与遮返
English
Only he can do it, not others. Therefore, the establishment of knowables is the cause of consciousness. Therefore, only the establishment of knowables can cast the valid means of establishing it. The reason is that composing treatises is for the sake of others, as it is said. Thus, composing treatises is for the sake of others, for the sake of others to understand, this is its definition. In order to show that other's sake, it is said that there are signs of three aspects and so on. If someone who is happy to benefit others says to others that the signs of three aspects are to teach you the meaning of the characteristics to be inferred, then those others who do not know that aspect will not enter into the hidden meaning with that aspect. Therefore, teaching the scriptures is to make others know. When showing the objects of existence and non-existence, although consciousness has been established, some bad logicians only distinguish between the existence and non-existence of reason in similar and dissimilar classes, only by seeing and not seeing. For example, because he is his son, he is blue, like his other son. His son is visible in the similar class, but invisible in the dissimilar class. Therefore, they claim that this is also established as a reason by seeing and not seeing. Thus, in order to refute their claims, the word of certainty is very well connected in the statement of characteristics. In order to explain that the word of certainty is the intention of one's own school, it is said that although there are existence and non-existence, etc. In some cases, although existence and non-existence exist by their own nature, as long as the concomitance and exclusion are uncertain, there will still be doubt about existence itself. Therefore, in order to understand the establishment of these two, which depends on what valid means to determine the existence and non-existence of these two, I have made a statement of certainty. Concomitance and exclusion
Tibetan
འི་སྒྲ་ནི་འདིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ལ་བྱའོ། །རབ་ཏུ་འགྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་བྱའོ། །ཤེས་པ་ཉིད་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་གཏན་ཚིགས་འདི་ཁོ་ ན་ཡང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གང་གི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་སྨོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་སྨོས་པ་ཁོ་ནས་དེ་བསྒྲུབ་པའི་ཚད་མ་འཕེན་པར་བྱེད་པ་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ལས་ཤེས་པ་མཚན་ཉིད་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་གཏན་ཚིགས་སུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་སྨོས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པའི་དོན་རྟོགས་པ་དེའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མི་བྱའོ། །འདིར་དཔེ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལས་ཉེ་བར་གཏོད་པའི་དོན་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྨོས་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་སྨོས་པ་ཁོ་ནས་ཉེ་བར་གཏོད་པའི་དོན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མི་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཕ་རོལ་པོས་འཁྲུལ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འོ་ན་ནི་དེ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་དག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གལ་ཏེ་དོན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བྱ་བར་མི་འདོད་ན། འོ་ན་ནི་ཀྱེ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་དག་ཀྱང་སོ་སོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །འདིར་གཏན་ཚིགས་སུ་གཅིག་སྦྱོར་བས་གཉི་ག་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གཅིག་ཁོ་ན་སྦྱར་བས་གཉི་ག་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གཏོད་པ་བཞིན་དུ་འདི་གཉིས་སོ་སོར་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་སྔ་མའོ། །གྲུབ་པའི་མཐའ་སྨྲ་བས་མ་ཡིན་ནོ། །མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དག་ལ་གཏན་ཚིགས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ནས་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་གམ། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པ་ལ་མེད་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ཀྱང་རུང༌། གཅིག་གིས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གཉི་ག་གོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཉིས་པ་དང་དོན་གཅིག་པ་ཁོ་ནར་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་དོན་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་ཡན་ལག་གཞན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཕ་རོལ་པོས་འདི་གཉིས་དོན་གཅིག་ཁོ་ནར་གཞུང་གཟུགས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ཀྱེ་མཐུན་ བའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གང་ཡིན་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པ་ལ་མེད་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གང་ཡིན་པའི་ཚིག་འདི་དག་ཕན་ཚུན་འཕེན་བ་མ་ཡིན་ནམ། འདི་ལྟར་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་སྨྲས་ན་ཡང༌། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པ་ལ་མེད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པ་ལ་མེད་པར་ངེས་ཞེས་སྨྲས་ན་ཡང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཉིས་པ་དང་དོན་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་སྔ་མ་ཡིན་ནོ། །གྲུབ་པའི་མཐའ་སྨྲ་བས། ཚིག་འདིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ་ཀྱེ་ཚིག་གི་ནུས་པ་ནི་ཤུགས་ཀྱིས་གཉི་ག་འཕེན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངེས་པ་སྟན་པ་གཅིག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ངེས་པ་སྟོན་པའི་ཚིག་གཅིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་འཕེན་པ་གཉིས་པ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་གཉི་ག་འཕེན་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་སྒྲའི་ནུས་པ་ཡིན་གྱི་ངེས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་འབའ་ཞིག་ཕན་ཚུན་འཕེན་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུའོ་ན་ངེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་དག་འཕེན་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན་དེའི་ཕྱིར། ངེས་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ནི་འབའ་ཞིག་དག་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་ངེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་འབའ་ཞིག་པ་དག་ཅེས་མི་བྱའོ། །འདིར་གཏན་ཚིགས་སུ་ངེས་པ་ནི་གཉི་གའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་དང་དགག་པའི་ངོ་བོའི་དོན་ཡིན་པའི་ངེས་པ་ནི་གཉི་གའི་ངོ་བོ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བརྗོད་པ་ལས་བཟློག་པ་འགོག་པའི་ངོ་བོ་ནི་ཡོད་པར་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་རང་གི་སྒྲ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དང༌། ངེས་པར་བཟུང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་བཀག་པ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་གཉི་གའི་ངོ་བོར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ངེས་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ནི་འབའ་ཞིག་པ་དག་ཅེས་མི་བྱའོ། མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བས་ན་གང་གིས་ན་ཡོད་པའམ་མེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ངེས་པ་དང་བཅས་པ་དག་ལ་འབའ་ཞིག་པར་ཐ་སྙད་གདགས་པ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར། རྒྱུ་གང་གིས་ན་ཡོད་པ་འབའ་ཞིག་གིས་གཉིས་པ་མེད་པ་འཕེན་པར་ འགྱུར་བའམ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་གིས་གཉིས་པ་ཡོད་པ་འཕེན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ངེས་པར་བ
Chinese
འི་声音是指此处存在和不存在的事物。完全成就的声音是指分别安立。为了仅仅通过说明存在和不存在，也要显示知识本身是单独的、非自性的，所以才说了“仅仅通过说明存在和不存在”等等。因为仅仅通过说明在顺品和违品中存在和不存在，就能推出成立它的量，所以也并非因为存在和不存在，知识就成了单独的自性。此处说了“因为以彼本身了知意义”作为理由，因为仅仅通过说明存在和不存在，就能了知知识的意义，所以不应单独分开。此处说了“譬如随顺品之法性而引导之义”，譬如仅仅说明顺品之法性，就能了知引导之义，如同不从顺品之法性中单独说出一样。此处为了显示对方的错谬，所以说了“那么随行和相违也”等等。如果因为了知意义而不愿单独分开，那么，唉！随行和相违也不应分别说。此处说了“因为以一结合而了知二者”，因为仅仅结合一个就能了知二者，所以如同引导一样，这二者不应分别说，这是前者的观点。成立宗派者不这样认为。说了“在顺品和违品中”等等，在顺品和违品中，凡是作为理由的存在和不存在，那些相互观待，或者是显示在顺品中存在的词语，或者是在非顺品中显示不存在的词语都可以。并非仅仅说一个就能理解存在和不存在二者，与第二种情况是同一个意思。因此，这二者因为意义不同，所以各自是不同的支分。对方认为这二者意义相同，而执持经文的
English
The sound of "yi" refers to things that are present and absent here. The sound of "completely accomplished" refers to distinct establishments. In order to show that knowledge itself is separate and non-self-natured, even by merely stating existence and non-existence, it is said, "merely by stating existence and non-existence," etc. Because merely by stating presence and absence in accordance and opposition, one can infer the valid cognition that establishes it, therefore, it is not that knowledge becomes a separate self-nature from existence and non-existence. Here, it is said, "because the meaning is understood by that itself" as a reason, because merely by stating existence and non-existence, one can understand the meaning of knowledge, therefore, it should not be separated. Here, it is said, "like the meaning of guiding according to the nature of the concordant side," for example, merely by stating the nature of the concordant side, one can understand the meaning of guiding, just as one does not speak separately from the nature of the concordant side. Here, in order to show the opponent's error, it is said, "then the following and the contradictory also," etc. If one does not wish to separate them because of understanding the meaning, then, alas! The following and the contradictory should also not be spoken separately. Here, it is said, "because both are understood by combining one," because merely by combining one, both can be understood, therefore, like guiding, these two should not be spoken separately, this is the former's view. Those who establish tenets do not think so. It is said, "in the concordant and discordant sides," etc., in the concordant and discordant sides, whatever existence and non-existence are the reasons, those that are mutually dependent, either the words that show existence in the concordant side, or the words that show non-existence in the non-concordant side, are all possible. It is not merely saying one that can understand both existence and non-existence, which is the same meaning as the second case. Therefore, these two are different branches because their meanings are different. The opponent thinks that these two have the same meaning, and holds onto the scriptures.
Chinese
复次，如“唯有”等所说，谓：噫！凡是“于同品有性”之语，与此相符之“于异品无决定”之语，此等语岂非互相排斥耶？如是，虽说“于同品有性”，然亦能了知“于异品无”；虽说“于异品无决定”，然亦能了知“于同品有”，是故二者意义相同也。此乃前品。 立宗者云：如“此语”等所说，谓：噫！语之能力，乃以势能互相排斥二者。何以故？如“决定成立一”等所说，谓：以何之故，凡是成立决定之语，亦能排斥无二者，是故凡是互相排斥二者，此乃语之能力，而非唯有有与无二者，能互相排斥也。 若谓：与决定相联者，亦能互相排斥耶？是故说“与决定相联者，非唯有”等，谓：于何时，有与无二者，与决定相联之时，则不应说“唯有”也。于此，立为因之决定，乃二者之体性故。如是说“于一切处，有与遮遣之体性之义，决定乃二者之体性也”。如是，从言说中，遮遣遣除之体性，乃决定为有，是故凡是自语所说，及以决定执持之力所遮止者，亦成为二者之体性也。是故，有与无，与决定相联者，则不应说“唯有”也。 为作总结故，如“是故以何者有或无”等所说，谓：以何之故，如是与决定相联者，不应安立“唯有”之名言，是故，以何因，唯有有能排斥无二者，或唯有无能排斥有二者，于此，决定应了知“唯有性”。
English
Furthermore, as stated in "only exists," etc., it means: Alas! Are the words "being present in the similar class" and the corresponding words "definitely absent in the dissimilar class" not mutually exclusive? If one says "being present in the similar class," one also understands "being absent in the dissimilar class." If one says "definitely absent in the dissimilar class," one also understands "being present in the similar class." Therefore, the two have the same meaning. This is the former position. The proponent says: As stated in "this word," etc., it means: Alas! The power of words is to mutually exclude the two by force. Why? As stated in "establishing certainty as one," etc., it means: Because any word that establishes certainty also excludes the absence of the two, therefore, whatever mutually excludes the two is the power of words, and not only the presence and absence of the two can mutually exclude each other. If one says: Those associated with certainty can also mutually exclude each other? Therefore, it is said, "Those associated with certainty are not only," etc., meaning: When presence and absence are associated with certainty, one should not say "only." Here, the certainty established as the reason is the nature of both. Thus, it is said, "In all places, the meaning of the nature of presence and negation, certainty is the nature of both." Thus, from the statement, the nature of negating the negation is determined to be presence. Therefore, whatever is spoken by one's own words and what is prevented by the power of holding certainty also becomes the nature of both. Therefore, presence and absence, those associated with certainty, should not be called "only." To conclude, as stated in "therefore, by what is presence or absence," etc., it means: Because those associated with certainty should not be designated with the term "only," therefore, for what reason does only presence exclude the absence of the two, or only absence exclude the presence of the two? In this, one should definitely understand "only nature."