Tibetan
ན་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མི་སྐྱེ་མི་འགག་ཅེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་འདོད་དོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གསུང་བ་འབའ་ཞིག་གི་ཕྱིར་དེ་ཐུབ་པའི་དབང་པོར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་གྱི། དངོས་པོ་རྣམས་གཅིག་ལ་གཅིག་ལྟོས་པའི་གྲུབ་པའི་ཚུལ་གསུང་བ་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་སྟེ། དེས་ཀྱང་གཉིས་སུ་མེད་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་སྟོན་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་མཐོང་ནས། ཐུབ་དབང་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གསུང་བ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །རིམ་པ་འདིས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་བཀག་པས་ཐུབ་དབང་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཡང་ན་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ཁོ་ན་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་དེས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟོན་པ་ན་རང་བཞིན་གྱིས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་བཀག་པས་ཐུབ་དབང་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །འཇིག་རྟེན་རྣམས་ལ་ཤིན་ཏུ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཡང་ན་འོག་ནས་འབྱུང་བ་ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་གསུང་རབ་ལ་བརྟེན་ཏེ། རང་གི་སེམས་ལ་བཀོད་པ་གྲུབ་པར་མཐོང་ནས། གང་དག་སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་དང༌། །འདི་ཡི་ཚུལ་གྱིས་རབ་སྤངས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡི། །དེའི་ཕྱིར་ཐུབ་དབང་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་བྱའོ། །འདིར་ སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱི་ཚིག་གི་ལུགས་འདི་ནི་སྔོན་མ་བྱུང་བ་སྟེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྨྲ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པར་སྟོན་པ་མི་རུང་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་བུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་ན་ཁྱོད་ཀྱི་བུ་མ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་མི་རིགས་སོ། །བཤད་པ་གལ་ཏེ་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱིས་བློ་གྲོས་ཀྱི་མིག་ཉམས་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་སྒྲ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་མི་སྐྱེ་བ་དང་མི་འགག་པའི་ཚིག་ཏུ་མི་འགྱུར་བར་བརྟག་ན་ནི་ཉེས་པ་ཅི་ཡང་མེད་ཀྱི་རྟོགས་ཤིག་བྱིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་ནི་གཟུགས་བརྙན་ལ་བྱིས་པ་ལྟ་བུར་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་རྟོགས་པར་མི་ནུས་ཀྱི། མཁས་པ་རྣམས་ནི་གཟུགས་བརྙན་ལ་མཁས་པ་ལྟ་བུར་དངོ
Chinese
那么，自性不生不灭的说法，就是缘起，说此即是空性者所赞同的。仅仅因为宣说缘起，他才成为能仁的自在者，而当宣说诸事物是互相依赖而成立的方式时，就遮止了诸事物的生和灭。所谓“何者”，即是因，由此也显示了无二，因此在见到无上导师能仁自在后，说了“向能仁自在顶礼”。或者，能仁自在以何种方式宣说缘起呢？就是这缘起的方式。以这种次第遮止了诸事物的生和灭，因此向能仁自在顶礼。或者，所谓“何者”，仅仅是因，因为能仁自在宣说诸事物的缘起时，自然就遮止了诸事物的生和灭，因此向能仁自在顶礼。这是为了极大地利益世间一切众生而说的结尾语。或者，依据下面将要出现的能仁自在的教言，在自己的心中确立了见解，因此说了“何者生和灭，以此方式完全断除”。因此，向缘起的能仁自在顶礼。这里说道：你的这种说法方式前所未有，宣说缘起是不可能显示没有生和灭的，如果说“你的儿子出生了”，那就不会说“你的儿子没有出生”，同样，这也不合理。解释：如果与无明的黑暗使智慧之眼昏花结合起来，考察缘起之声不会变成自性不生不灭之语，那么就没有任何过失，请领悟吧！如同孩子对影像一样，那些执着事物自性显现的孩童，即使事物本性不存在，也无法领悟；而智者如同对影像的智者一样，
English
That which is said to be unborn and unceasing by its very nature is dependent arising; those who speak of this as emptiness agree. It is not merely because he speaks of dependent arising that he became the Lord of Sages; but when he speaks of the way things are established in dependence on one another, he prevents the arising and ceasing of things. "By what" means the cause; by this also the non-duality is shown, therefore, having seen the unsurpassed teacher, the Lord of Sages, he said, "I prostrate to that Lord of Sages." Or, in what way does the Lord of Sages speak of dependent arising? It is this very mode of dependent arising. By this order, the arising and ceasing of things is prevented, therefore, I prostrate to that Lord of Sages. Or, "by what" means only the cause; because when the Lord of Sages shows the dependent arising of things, by nature he prevents the arising and ceasing of things, therefore, I prostrate to that Lord of Sages. This is the concluding word for the sake of greatly benefiting all the worlds. Or, relying on the words of the Lord of Sages that will appear below, having seen that the arrangement in one's own mind is established, he said, "Those who have completely abandoned arising and ceasing, by this means." Therefore, I prostrate to that Lord of Sages of dependent arising. Here it is said: This way of your words is unprecedented; speaking of dependent arising cannot show that there is no arising and ceasing; if one says, "Your son is born," then it will not be said, "Your son is not born," likewise, this is also unreasonable. Explanation: If, combined with the dimness of ignorance causing the eye of wisdom to fail, one examines that the sound of dependent arising does not become words of unborn and unceasing by nature, then there is no fault at all, please realize! Like a child to an image, those children who are attached to the appearance of things' own nature, even though the nature of things does not exist, they are still unable to realize it; while the wise are like the wise to an image,
Tibetan
ས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསལ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་བློ་ཡོད་དང་མེད་པ་ལས། །རྣམ་པར་འདས་ཤིང་མི་གནས་པ། །དེ་དག་ཟབ་མོ་དམིགས་མེད་པའི། །རྐྱེན་གྱི་དོན་ལ་རྣམ་པར་བསྒོམ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་དག་འདས་པའི་སྲིད་པ་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གོམས་པ་དེ་དག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྟོགས་ཤིང་སྟོང་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ས་བོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མཐུ་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། ད་ལྟར་གྱི་དུས་ན་སྐྱེས་པའི་གོམས་པ་མཚར་པོ་ཆེ་མེད་ཀྱང་སྐྱེ་བོ་བྱིས་པའི་བློའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཐར་རྟོག་པས་རྙོག་པའི་དྲི་མས་མ་སྦགས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཟབ་མོ་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སོགས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དམིགས་ཏེ། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ལས་དང་ཉོན་མོངས་རྒྱུར་བྱས་བྱེད་རྒྱུ་ལྡན་འབྱུང་བ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་ལྡོག་རྒྱུ་དེ་ཡང་འདྲེན་པས་རབ་ཏུ་གསུངས། །གང་ན་སྐྱེ་དང་རྒ་དང་རྒུད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ངེས་པར་མི་གནས་པ། །ཐར་པ་མཆོག་དེ་སྨྲ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་དེ་ཡིས་རང་གིས་མཁྱེན་དེ་གསུངས། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་ཤིང་འབྱུང་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་ལྟར་སྔོན་གོམས་པའི་མཐུ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་གི་བློ་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་མཐོང་བ་ལས་འདས་སོ། ། མཐའ་གཉིས་དེ་ལས་ལྷག་པའི་དབུས་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཡང་གནས་པ་མེད་པས་མི་གནས་སོ། །སྐྱེ་བོ་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་དང༌། དེ་དག་འཇུག་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཟབ་པའོ། །རང་བཞིན་གྱིས་མི་སྐྱེ་བས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཐའ་དང་དབུས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་ཡུལ་དུ་དམིགས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་དམིགས་སུ་མེད་དོ། །འཕགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྐྱེན་གྱི་དོན་ལ་རྣམ་པར་སྒོམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དག་གིས་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དོན་དེ་ལྟར་རྟོགས་པར་མི་ནུས་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་ལ་ཕྱིར་རྒོལ་བ་དང་དེ་བསྟན་པའི་རིགས་པ་བཙལ་བ་ལ་བརྩོན་པའི་ཕྱིར་འདིར་སྨྲས་པ། འཐད་པ་གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དམིགས་ཤིང་ཡོད་པ་ཡང་མེད་པར་བརྟག་ནུས་པ་གང་གི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དག་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་རྟོགས་པ་ལས་འདས་པའི་བློས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་
Chinese
为了显示能够清楚地理解诸法无自性，因此说了：凡是超越有无之念，不住于二边者，他们就对甚深无相的缘起之义进行观修。那些过去世已经习惯于空性的人，因为他们有理解缘起和见到空性的种子，所以力量强大。即使现在出生的习惯没有那么强烈，但对于凡夫俗子的心识来说，不是有和无的边见所能触及的，没有被以有无之念的垢染所污染的甚深缘起，是圣者舍利子等所能理解的。如同世间以业和烦恼为因，具有能作之因的生起，导师也善说了业和烦恼的止息之因。无论何处，生、老、衰的痛苦必定不住留，宣说此最胜解脱的说法之狮，已宣说了自己所证悟的。仅仅是圣者舍利子听闻了这些偈颂，就能证悟并生起。因此，凭借着过去串习的力量，他们的心识超越了见到有和无。 由于没有超过这两种边见的中间，因此也没有安住于此，所以是不住的。对于凡夫俗子来说，这是令人恐惧的，并且他们无法进入，所以是甚深的。由于不是自性生，所以无法将有无的边和中间作为所观境来缘取，所以是无相的。这些圣者对缘起之义进行观修，意思是证悟智慧的同义词。而非圣者，极其颠倒者，不能如此理解缘起之义，因为仅仅是缘起之声，就显现执着于自性生，所以对于宣说空性者进行反驳，并且努力寻找证明它的理路，因此在此说：以何种道理能够缘取缘起，并且能够考察有也是无呢？因为什么原因，圣者们以超越了有无之见的智慧来缘起
English
In order to show that one is able to clearly understand that all phenomena are without inherent existence, it is said: Those who transcend the notions of existence and non-existence, and do not abide in either extreme, they meditate on the meaning of profound, signless dependent origination. Those who have been accustomed to emptiness in past lives are powerful because they have the seeds to understand dependent origination and see emptiness. Even if the habits of those born in the present are not so strong, the profound dependent origination, which is not within the realm of the minds of ordinary people, is not tainted by the defilements of thoughts of existence and non-existence, is understood by noble beings such as Shariputra. Just as the world arises with karma and afflictions as the cause, possessing the cause of action, the teacher also well explained the cause of the cessation of karma and afflictions. Wherever the suffering of birth, old age, and decay certainly does not remain, the lion of speakers who proclaims this supreme liberation has spoken of what he himself has realized. Merely by hearing these verses, the noble Shariputra was able to realize and arise. Therefore, by the power of past habituation, their minds transcend seeing existence and non-existence. Because there is no middle ground beyond these two extremes, there is also no abiding in it, so it is non-abiding. For ordinary people, this is frightening, and they cannot enter, so it is profound. Because it is not self-existent, it is impossible to take the extremes and the middle of existence and non-existence as objects of contemplation, so it is signless. These noble beings meditate on the meaning of dependent origination, which is a synonym for realizing wisdom. Non-noble beings, who are extremely inverted, cannot understand the meaning of dependent origination in this way, because merely the sound of dependent origination manifests attachment to self-existence, so they refute those who proclaim emptiness and strive to find the reasoning to prove it, therefore it is said here: By what reason can one apprehend dependent origination and examine that existence is also non-existence? For what reason do the noble ones apprehend dependent origination with a wisdom that transcends the view of existence and non-existence?