Tibetan
ར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ནས། སྟོང་ཞེས་བྱ་བའམ། མི་སྟོང་ཞེས་བྱ་བར་གཟུགས་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །སྟོང་ཞེས་བྱ་བའམ། མི་སྟོང་ཞེས་བྱ་བར་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། སྟོང་ཞེས་བྱ་བའམ། མི་སྟོང་ཞེས་བྱ་བར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ནི་གཟུགས་སོ། །འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གཟུགས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་རོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་རོ། །འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །ཞེས་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ནམ་མཁས་ནི་ནམ་མཁའ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་དེ། ནང་གི་ནམ་མཁས་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ནམ་མཁའ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ནམ་མཁས་ཀྱང་ནང་གི་ནམ་མཁའ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་གཟུགས་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་ལ། གཟུགས་ཀྱིས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་གྱིས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་ལ་འདི་ནི་གཟུགས་སོ། །འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འདི་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ ཏེ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་རོ། །འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གང་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དབྱེར་མ་མཆིས་པ་ལགས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་འོ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བདག་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བགྱིའོ། །ཞེས་གང་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་ནི་གཉིས་སུ་དབྱེར་མ་མཆིས་པ་ལགས་ཏེ། གཉིས་སུ་འབྱེད་པས་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་རྔོ་མི་ཐོགས་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་ནི་གཉིས་ལ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་གཉིས་སུ་དབྱེར་མེད་དོ། །རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། །འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱང་ཆུབ་བོ་ཞེས་བྱང་ཆུབ་ལ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བས་མི་སྤྱོད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་ནི་གཟུགས་ལ་མི་སྤྱོད་དོ། །ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མི་སྤྱོད་དོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་ལ་མི་སྤྱོད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ལ་ནི་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་མེད་དེ། །བདག་གཟུགས་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་ནི་འཛིན་པ་ལ་ཡང་མི་སྤྱོད། འཛིན་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་མི་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་འཛིན་པ་ལ་ཡང་མི་སྤྱོད། འཛིན་པ་མ་མཆིས་པ་ལ་ཡང་མི་སྤྱོད་ལགས་ན། འོ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་བྱང་ཆུབ་གང་ལ་སྤྱོད་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པའི་བྱང་ཆུབ་འཛིན་པའམ། འཛིན་པ་མེད་པ་གང་ཞིག་ལ་སྤྱོད་སྙམ་འམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། དགྲ་བཅོམ་པའི་རྨི་ལམ་གྱི་བློ་འཛིན་པའམ། འཛིན་པ་མེད་པ་གང་ཞིག་ལ་སྤྱོད་སྙམ་འམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་གཡར་ལམ་ཡང
Chinese
如是。因此，菩萨摩诃萨安住于自性空性的波罗蜜多，不对空与非空之色起分别。不对空与非空之受、想、行、识起分别。如是类推，不对空与非空之菩提之间起分别。这是为什么呢？因为不对“这是色，这是空性”之色的空性起分别，这是识之间，这是识的空性。如是类推，这是菩提之间，这是自性空性，因此不起分别。 善现，例如虚空不对虚空起分别，内部的虚空也不对外部的虚空起分别，外部的虚空也不对内部的虚空起分别。 善现，如是自性空性也不对色起分别，色也不对空性起分别。空性也不对受、想、行、识起分别，识也不对空性起分别。空性也不对菩提之间起分别，菩提之间也不对空性起分别。这是为什么呢？因为对于它们，所谓“这是色，这是空性”，以及“这是受、想、行、识，这是空性”，如是类推，所谓“这是菩提之间，这是空性”，凡是起分别者，因为没有那样的自性。 如是说后，具寿善现对世尊如是禀告道：世尊，如果一切法没有差别，那么
English
So it is. Therefore, a Bodhisattva-Mahasattva, abiding in the perfection of the emptiness of inherent existence, does not make distinctions between form as empty or not empty. He does not make distinctions between feeling, perception, formations, and consciousness as empty or not empty. Similarly, extending this, he does not make distinctions between enlightenment and non-enlightenment as empty or not empty. Why is that? Because he does not make distinctions regarding the emptiness of form, saying, "This is form, this is emptiness." This is up to consciousness. This is the emptiness of consciousness. Similarly, extending this, "This is up to enlightenment. This is the emptiness of inherent existence," therefore, he does not make distinctions. Subhuti, for example, space does not make distinctions regarding space. Inner space does not make distinctions regarding outer space, and outer space does not make distinctions regarding inner space. Subhuti, similarly, the emptiness of inherent existence does not make distinctions regarding form, and form does not make distinctions regarding emptiness. Emptiness does not make distinctions regarding feeling, perception, formations, and consciousness, and consciousness does not make distinctions regarding emptiness. Emptiness does not make distinctions regarding enlightenment, and enlightenment does not make distinctions regarding emptiness. Why is that? Because for those, saying, "This is form, this is emptiness," and "This is feeling, perception, formations, and consciousness, this is emptiness," similarly extending this, saying, "This is up to enlightenment, this is emptiness," whatever makes distinctions, because there is no such essence. After this was said, the venerable Subhuti said to the Blessed One: Blessed One, if all phenomena are without distinction, then,
Chinese
世尊，那么菩萨摩诃萨对于无上正等觉现证成佛，是真实地趋入于何处呢？世尊，菩提是没有分别的，因为有分别就不能现证无上正等觉而成佛。世尊说：善现，是这样的，是这样的。善现，菩提不是在二元上运作的，菩提是无二且无分别的。善现，菩萨摩诃萨的菩提，这即是菩萨。这不是菩萨的菩提，因为在菩提上作二元分别是不运作的。菩萨摩诃萨的菩提不是在色上运作的，不是在受、想、行诸蕴和识上运作的，不是在菩提的间隔上运作的。为什么呢？因为菩提没有称为“我”的语声，没有“我”在色上运作的语声，没有在受、想、行诸蕴和识上运作的语声，没有在菩提的间隔上运作的语声。菩萨摩诃萨的菩提，既不在执取上运作，也不在无执取上运作。这样说了之后，具寿善现对世尊这样说道：世尊，如果菩萨 摩诃萨的菩提既不在执取上运作，也不在无执取上运作，那么菩萨摩诃萨的菩提是在何处运作呢？世尊说：善现，你认为如何？如来所化现的菩提，你认为是在执取或无执取上运作呢？回答说：世尊，不是的。世尊说：善现，你认为如何？阿罗汉的梦境之识，你认为是在执取或无执取上运作呢？回答说：世尊，不是的，因为阿罗汉没有梦境。
English
Bhagavan, then where does a Bodhisattva-Mahasattva truly enter in order to manifestly awaken to unsurpassed, perfect and complete enlightenment? Bhagavan, enlightenment is without division, for division does not enable one to manifestly awaken to unsurpassed, perfect and complete enlightenment and become a Buddha. The Bhagavan said: Subhuti, it is so, it is so. Subhuti, enlightenment does not operate on duality, for enlightenment is non-dual and without division. Subhuti, the enlightenment of a Bodhisattva-Mahasattva, this is a Bodhisattva. This is not the enlightenment of a Bodhisattva, because it does not operate by making a division on enlightenment. The enlightenment of a Bodhisattva-Mahasattva does not operate on form, nor does it operate on feeling, perception, formations, and consciousness, nor does it operate on the interval of enlightenment. Why is that? Because there is no sound called "I" in enlightenment, there is no sound of "I" operating on form, no sound of operating on feeling, perception, formations, and consciousness, no sound of operating on the interval of enlightenment. The enlightenment of a Bodhisattva-Mahasattva does not operate on grasping, nor does it operate on non-grasping. Having said this, the venerable Subhuti said to the Bhagavan: Bhagavan, if a Bodhisattva Mahasattva's enlightenment does not operate on grasping, nor does it operate on non-grasping, then where does a Bodhisattva-Mahasattva's enlightenment operate? The Bhagavan said: Subhuti, what do you think? Do you think that the enlightenment of a manifestation of the Tathagata operates on grasping or non-grasping? He replied: Bhagavan, no. The Bhagavan said: Subhuti, what do you think? Do you think that the dream consciousness of an Arhat operates on grasping or non-grasping? He replied: Bhagavan, no, because an Arhat has no dream.