Tibetan
བྱོར་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ། །སྐྱེས་བུའི་དོན་འགྲུབ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ན། ། གལ་ཏེ་འདི་ལ་ཕན་པ་མ་བསྒྲུབས་ན། །ཕྱིས་འདི་ཡང་དག་འབྱོར་པ་ག་ལ་འགྱུར། །གསུངས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ནི་རྒྱ་གར་སྐད་དུ་པུ་རུ་ཥ་ཏེ་སྟོབས་དང་ནུས་པ་ལ་འཇུག །དེ་ལ་ཡང་སྟོབས་དང་ནུས་པ་ཆེ་ཆུང་གསུམ་དུ་ཡོད་པས། བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་སྒྲོན་མ་ལས། ཆུང་ངུ་འབྲིང་དང་མཆོག་གྱུར་པས། །སྐྱེས་བུ་གསུམ་དུ་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆུང་ངུས་རེང་ངན་སོང་དུ་མི་ལྟུང་བར་ལྷ་མི་ཐོབ་ནུས། འབྲིང་གིས་རང་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་ནས་ཞི་བདེ་ཐོབ་ནུས། རབ་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་སྟེ། ལམ་སྒྲོན་ལས། གང་ཞིག་ཐབས་ནི་གང་དག་གིས། །འཁོར་བའི་བདེ་བ་ཙམ་དག་ལ། །རང་ཉིད་དོན་དུ་གཉེར་བྱེད་པ། །སྐྱེས་བུ་དེ་ནི་ཐ་མར་བཤད། །སྲིད་པའི་བདེ་ལ་རྒྱབ་ཕྱོགས་ཤིང་། །སྡིག་པའི་ལས་ལ་ལྡོག་བདག་ཉིད། །གང་ཞིག་རང་ཞི་ཙམ་དོན་གཉེར། །སྐྱེས་བུ་དེ་ནི་འབྲིང་ཞེས་བྱ། །རང་རྒྱུད་གཏོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས། །གང་ཞིག་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན། །ཡང་དག་ཟད་པར་ཀུན་ནས་འདོད། །སྐྱེས་བུ་དེ་ནི་མཆོག་ གསུངས་སོ། །དལ་འབྱོར་གྱི་ལུས་འདིས་མི་དགེ་བ་སྤོང་བ་དང་དགེ་བ་སྒྲུབ་ནུས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་བསྒོད་ཅིང་སངས་རྒྱས་ཐོབ་ནུས་པས། ལྷ་ཀླུ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་ལྷག་སྟེ། སློབ་དཔོན་ཙནྡྲ་གོ་མའི་ཞལ་ནས་ཀྱང་། གང་ཞིག་ཐོབ་ནས་སྐྱེ་བ་རྒྱ་མཚོའི་མཐར་འཛིན་ཅིང་། །བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་ས་བོན་དགེ་བའང་འདེབས་གྱུར་པ། །ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་བས་ཀྱང་ཡོན་ཏན་ཆེས་ལྷག་པའི། །མི་ཉིད་དེ་ནི་སུ་ཡིས་འབྲས་བུ་མེད་པར་བྱེད། །སེམས་ཀྱིས་སྟོབས་ཆེན་མི་ཡི་རྙེད་པ་གང་ཡིན་པའི། །ལམ་དེ་ལྷ་དང་ཀླུ་ཡིས་མི་རྙེད་ལྷ་མིན་དང་། །མཁའ་ལྡིང་རིག་འཛིན་མིའམ་ཅི་དང་ལྟོ་འཕྱེས་མིན། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། སློབ་སྤྲིང་ལས། གང་ཞིག་ཐོབ་ནས་སྐྱེ་བ་རྒྱ་མཚོའི་མཐར་འབྱིན་ཅིང་། །བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་ས་བོན་དགེ་བའང་འདེབས་གྱུར་པ། །ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་བས་ཀྱང་ཡོན་ཏན་ཆེར་ལྷག་པའི། །མི་ཉིད་དེ་ནི་སུ་ཞིག་འབྲས་བུ་མེད་པར་བྱེད། །བདེ་གཤེགས་ལམ་བསྟན་འགྲོ་བ་འདྲེན་པར་ཆེས་གྱུར་ཅིང་། །སེམས་ཀྱི་སྟོབས་ཆེན་མི་ཡིས་རྙེད་པ་གང་ཡིན་པའི། །ལམ་དེ་ལྷ་དང་ཀླུ་ཡིས་མི་རྙེད་ལྷ་མིན་ དང་། །མཁའ་ལྡིང་རིག་འཛིན་མིའམ་ཅི་དང་ལྟོ་འཕྱེས་མིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་མི་ལུས་རིན་པོ་ཆེ་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་དོན་སྒོམ་པ་གལ་ཆེ་སྟེ། །སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྐང་ལས། གང་གིས་མི་ལུས་རིན་ཆེན་འདི། །རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་དེ་དོན་གྱི། །དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའི་དོན་བསྒོམ་ཞིང་། །བརྩོན་འགྲུས་ཆེར་བསྐྱེད་ཉམས་ལེན་བྱ། །ཞེས་གསུངས་པས། རྙེད་པར་དཀའ་བ་བསྒོམ་ཚུལ་ནི། དབུ་མ་སྙིང་པོ་ལས། དམ་ཆོས་སྒྲོན་མ་དང་བཅས་ཤིང་། །མི་ཁོམ་བརྒྱད་སྤང་དལ་བ་འདི། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་སྤྱོད་པ་ཡིས། །འབྲས་བུ་ཡོད་པར་བྱ་བར་རིགས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །སྙིང་རྗེ་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། ཀྱེ་མ་མིར་སྐྱེ་བའང་རྙེད་པར་དཀའ། དལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའང་རྙེད་པར་དཀའ། སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བའང་རྙེད་པར་དཀའ། དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པའང་རྙེད་པར་དཀའ། ཞེས་དང་། བློ་གྲོས་རབ་ཏུ་གནས་པའི་མདོ་ལས། མི་ཁོམ་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་རྣམ་སྤངས་ཤིང་། །ཁོམ་པ་ཕུན་ཚོགས་རྙེད་དཀའ་ཐོབ་གྱུར་ལ། །སངས་རྒྱས་ འབྱུང་དང་ཡུན་དུ་གནས་པ་དང་། །དེ་བཞིན་བསྟན་ལ་དད་པའང་ཐོབ་པར་དཀའ། །མི་ཡི་སྲིད་པ་རྙེད་པར་དཀའ་བས་ན། །རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་ལ་ལེགས་བརྩོན་གྱིས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གསང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མདོ་ལས། འཇིག་རྟེན་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་བརྒྱ་ལམ་སྟེ། །མི་ཡི་ལུས་ནི་ཚོགས་ཀྱིས་རྙེད་པ་མིན།། །ཀྱེ་མ་དད་པ་དང་ནི་ཆོས་ཉན་པ། །འདི་འདྲ་བསྐལ་པ་བརྒྱར་ཡང་རྙེད་པར་དཀའ། །ཞེས་དང་། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་རབ་ཏུ་རྙེད་པར་དཀའ། །ཕ་དང་མ་དག་ཆོས་ལ་དགའ་བ་དང་། །དལ་དང་འབྱོར་དང་ཆོས་འདོད་གྲོགས་པོ་དང་། །མཐུན་པར་གནས་དང་བསྟན་ལ་རབ་ཏུ་དཀོན། །དེ་རྙེད་ནས་ནི་བྱང་ཆུབ་མ་ཐོབ་བར། །མཁས་པས་ཆོས་ནི་ནམ་ཡང་མི་གཏོང་ངོ་། །གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་རྙེད་པར་དཀའ་ན། དལ་འབྱོར་གྱི་ལུས་ནི་རྒྱུ་དགེ་བ་བསགས་པས་ཐོབ་པ་ཡིན་པ་ལ། ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེས་པས་ནི་དགེ་བའི་ལས་མི་ཤེས་པར་རྟག་ཏུ་སྡིག་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་། སྡིག་ཤས་ཆུང་བ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ ལས་བསགས་པ་གཅིག་གིས་རྙེད་པ་ཡིན་ནོ། །སྤྱོད་འཇུག་ལས། སྐད་ཅིག་གཅིག་བྱས་སྡིག་པས་ཀྱང་། །བསྐལ་པོར་མནར་མེད་གནས་གྱུར་ན། །ཐོག་མེད་འཁོར་བར་བསགས་སྡིག་གིས། །བདེ་འགྲོར་མི་འགྲོ་སྨོས་ཅི་དགོས། །གསུངས་སོ། །སྤྱིར་བདེ་འགྲོ་ཙམ་རྒྱུ་དགེ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་དགོས་ལ། ཁྱད་པར་དུ་དལ་འབྱོར་ནི། ཚུལ་
Chinese
此闲暇极难得，若已获得成办人义， 倘若不于此成办利，此后如何再成办此圆满？如是说。所谓士夫，印度语为“布噜沙(梵文天城体：पुरुष，梵文罗马拟音：puruṣa，汉语字面意思：丈夫)”，意为力量与能力。而此力量与能力又有大小三种。如《菩提道灯论》所说：“小、中与殊胜，应知士有三。”如是说。小者能不堕恶趣，获得天人果位；中者能自解脱轮回，获得寂静安乐；殊胜者有为利有情获得佛果之能力。如《道灯论》所说：“何者以诸方便，唯于轮回安乐，为自义而行者，当说此为下士。背弃有海诸安乐，性离罪业唯行善，何者唯为自寂灭，当说此为中士夫。由自相续苦恼故，希欲尽除他众苦，此乃寻求胜菩提，此士即是为殊胜。”如是说。此暇满之身能断恶行善，能修菩提道，能证得佛果，故胜过天龙等其他有情。如教师旃扎果弥所说：“何者获得能执取生死轮回之边际，亦能播下殊胜菩提之善种子，胜过如意宝珠，此人身谁会令其无果？以心力强大之人所获得的任何，此道天与龙不能得，阿修罗与，飞天持明人非人以及腹行者亦不能得。”如是说。如《劝学书》所说：“何者获得能执取生死轮回之边际，亦能播下殊胜菩提之善种子，胜过如意宝珠，此人身谁会令其无果？善逝道示导引有情最为殊胜，以心力强大之人所获得的任何，此道天与龙不能得，阿修罗 与，飞天持明人非人以及腹行者亦不能得。”如是说。如是人身珍
English
This leisure is extremely difficult to obtain. If one has obtained the accomplishment of human purpose, If one does not accomplish benefit from this, how will one ever accomplish this perfection later? So it is said. The term "person" in Indian language is "purusha" (梵文天城体：पुरुष，梵文罗马拟音：puruṣa，汉语字面意思：man), which means strength and ability. And this strength and ability has three levels: small, medium, and large. As the "Lamp for the Path to Enlightenment" says: "Small, medium, and supreme, one should know that there are three kinds of persons." So it is said. The small one can avoid falling into the lower realms and attain the state of gods and humans. The medium one can liberate oneself from samsara and attain peace and happiness. The supreme one has the ability to attain Buddhahood for the sake of sentient beings. As the "Lamp for the Path" says: "Whoever, by whatever means, seeks only the happiness of samsara for their own sake, is said to be the lowest person. Turning their back on the pleasures of existence, and by nature turning away from sinful deeds, whoever seeks only their own peace, is said to be the middling person. Because of the suffering belonging to their own continuum, whoever wishes to completely eliminate the suffering of others, this one seeks supreme enlightenment, this person is the supreme one." So it is said. This leisure and endowment body can abandon non-virtue and accomplish virtue, can cultivate the path to enlightenment, and can attain Buddhahood, therefore it is superior to other beings such as gods and nagas. As the teacher Chandra Gomi said: "Whoever obtains and grasps the edge of the ocean of birth, and also sows the good seed of supreme enlightenment, surpassing even the wish-fulfilling jewel, who would make this human existence fruitless? Whatever is obtained by a person with great mental strength, that path is not obtained by gods and nagas, nor by asuras, flying vidyadharas, kinnaras, or reptiles." So it is said. As the "Letter to a Student" says: "Whoever obtains and grasps the edge of the ocean of birth, and also sows the good seed of supreme enlightenment, surpassing even the wish-fulfilling jewel, who would make this human existence fruitless? The Sugata's path shows the way to lead beings most excellently, whatever is obtained by a person with great mental strength, that path is not obtained by gods and nagas, nor by asuras and flying vidyadharas, kinnaras, or reptiles." So it is said. Thus, the precious human body
Chinese
因此，观修暇满难得之义至关重要。观世音菩萨所说的金刚句中说：谁将此珍贵人身，以因果自性之义，观修暇满难得之义，精进修持。如是说。观修难得之方法是，《中观心髓》中说：具备正法明灯，舍弃八无暇，此闲暇，应以大丈夫之行，令其有果。如是说。《悲华经》中说：奇哉！得人身也难得，暇满具足也难得，佛陀出现于世也难得，希求善法也难得。又《慧上菩萨经》中说：完全舍弃八无暇，获得难得的圆满闲暇，佛陀出现和长久住世，以及对佛法的信心也难以获得。获得人身极为难得，因此应精勤修持诸佛之教。如是说。《秘密不可思议经》中说：世间佛陀出现百千难，获得人身非是众缘合。奇哉！信仰以及听闻法，此等百千劫亦难得。又说：佛陀出现极为难得，父母喜好佛法，以及闲暇、富裕和希求佛法的道友，和合安住以及佛法极为稀有。获得之后直至未得菩提前，智者永不舍弃佛法。如是说。那么，为什么难得呢？暇满之身是依靠积累善业而获得的，而堕入三恶道者，由于不了解善业，总是行持恶业。因此，即使堕入三恶道，也只有通过积累较少的恶业，以及将在其他次数中感受的业力，才能获得（暇满人身）。《入行论》中说：仅一刹那所造之罪业，亦将滞留无间地狱一劫，无始轮回以来所造之罪业，不堕善趣有何可说？如是说。总的来说，仅仅获得善趣也需要通过各种善业来成就，特别是暇满。
English
Therefore, it is crucial to contemplate the meaning of the difficulty of obtaining leisure and endowment. In the Vajra verses spoken by Avalokiteśvara, it is said: "Whoever takes this precious human body, with the meaning of cause and effect, contemplates the meaning of the difficulty of obtaining leisure and endowment, and diligently practices. Thus it is said. The method of contemplating the difficulty of obtaining is, as stated in the Essence of Madhyamaka: "Possessing the lamp of the sacred Dharma, abandoning the eight unfavorable conditions, this leisure, one should make it fruitful through the conduct of a great person. Thus it is said. In the Karuṇāpuṇḍarīka Sūtra, it is said: "Alas! Even being born as a human is difficult to obtain. Having leisure and endowment is also difficult to obtain. Buddhas appearing in the world is also difficult to obtain. Having aspiration for virtuous Dharma is also difficult to obtain." Furthermore, in the Akṣayamati Sūtra, it is said: "Completely abandoning all eight unfavorable conditions, having obtained the rare and perfect leisure, the appearance and long duration of the Buddhas, and likewise, faith in the teachings are also difficult to obtain. Obtaining a human existence is extremely difficult, therefore, diligently strive in the teachings of the Victorious Ones. Thus it is said. In the Secret Inconceivable Sūtra, it is said: "The appearance of Buddhas in the world is a hundred thousand difficulties, obtaining a human body is not obtained by a collection of causes. Alas! Faith and listening to the Dharma, such things are difficult to obtain even in a hundred thousand eons. It is also said: "The appearance of Buddhas is extremely difficult to obtain, parents who delight in the Dharma, as well as leisure, wealth, and Dharma-desiring friends, harmonious dwelling, and the teachings are extremely rare. Having obtained that, until enlightenment is attained, the wise never abandon the Dharma. Thus it is said. So, why is it difficult to obtain? The body of leisure and endowment is obtained by accumulating virtuous deeds, while those born in the three lower realms, because they do not understand virtuous deeds, always engage in sinful actions. Therefore, even if one is born in the three lower realms, it is only through accumulating lesser evil deeds, and the karma that will be experienced in other lifetimes, that one can obtain (a human body with leisure and endowment). In the Bodhicaryāvatāra, it is said: "Even a single moment of sinful action, will cause one to remain in Avīci hell for an eon. What need is there to mention not falling into the happy realms, with the sins accumulated since beginningless samsara? Thus it is said. In general, merely obtaining a happy realm requires accomplishment through various virtuous deeds, and especially leisure and endowment.