Tibetan
擦蒙巴·颂囊菘博大师教言集JTSZ6གཏན་ཚིགས་རིགས་པའི་དོན་བསྡུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་བཞུགས་སོ། ། 2-3 ༄༅། །གཏན་ཚིགས་རིགས་པའི་དོན་བསྡུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་བཞུགས་སོ། ། ༄༅། །གཏན་ཚིགས་རིགས་པའི་དོན་བསྡུས་པ་ རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ བཞུགས་སོ། ། ༄༅། །ན་མཿསརྦ་བུད་དྷ་བོ་དྷི་སཏྭ་བྷྱཿ ཡང་དག་ལྟ་བའི་ཚ་ཟེར་སྟོང་འབར་ཞིང་། །ལོག་པར་ལྟ་བའི་མུན་ནག་མཐར་བྱེད་པ། །ཕྱོགས་གླང་གྲགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཉི་མའི་ འོད། །ཐུབ་པའི་བསྟན་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱས་གྱུར་ཅིག །ཡང་དག་པའི་རིགས་པའི་ལམ་ལ་ ཞུགས་ཏེ་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བསྒྲོད་པར་འདོད་པའི་བློ་གསལ་ དོན་དུ་གཉེར་བ་དག་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་གཏན་ཚིགས་རིགས་པའི་དོན་བསྡུས་ཏེ་ཅུང་ཟད་ བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེ་ལ་གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཤེས་བྱ་ལ་མཚན་ཉིད་དང་དབྱེ་བ་གཉིས་སོ། །མཚན་ཉིད་ནི་བློ་ཡི་ཡུལ་དུ་བྱ་རུང་། དེ་དང་ཁྱབ་མཉམ་དོན་གཅིག་པ་ནི། ཡུལ་དང་གཞལ་ བྱ་བདག་མེད་ དང་གཞི་གྲུབ་གཞན་སེལ་ཡོད་སོགས་སོ། །ཤེས་བྱ་ལ་དབྱེ་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་ མ་བྱས། དངོས་མེད་དངོས་པོ་ཡུལ་ཡུལ་ཅན། །བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་དགག་བསྒྲུབ་དང་། །འགལ་འབྲེལ་གཅིག་དང་ཐ་དད་དང་། །རྫས་ཆོས་ལྡོག་ཆོས་མཚན་མཚོན་དང་། །རྫས་ ལྡོག་རང་སྤྱི་སྤྱི་བྱེ་བྲག །བདེན་པ་གཉིས་དང་མཚན་ཉིད་གསུམ། །དགེ་སོགས་གསུམ་དང་ 2-4 བདེན་པ་བཞི། །ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའོ། ། དང་པོ་ ༄། །འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཚན་ཉིད་རིམ་པ་ལྟར། རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་མ་ སྐྱེས་གཉིས་སོ། །འདུས་མ་བྱས་ལ་དབྱེ་ན། འདུས་(སྤྱིར་ནམ་མཁའ་ལ་བུ་ག་ནམ་མཁའ། རྒྱན་ནམ་མཁའ། འདུས་མ་བྱས་ནམ་མཁའ་སྟེ་གསུམ་དུ་དབྱེར་རུང་ངོ་)མ་བྱས་ཀྱི་ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་ དང་། སོ་སོར་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པ་སྟེ་གསུམ་མོ། །མཚན་ཉིད་རིམ་པ་ལྟར། བསྒྲིབ་བྱ་ སྒྲིབ་བྱེད་དང་བྲལ་བའི་འདུས་མ་བྱས་གང་ཞིག གཟུགས་ཅན་སྐྱེ་བའི་གོ་འབྱེད་པ་དང་། སོ་ སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རང་གི་སྤངས་པའི་ཆར་གྱུར་པའི་འདུས་མ་བྱས་དང་། འདུས་ བྱས་སྐྱེ་བའི་གེགས་བྱེད་པའི་འདུས་མ་བྱས་གང་ཞིག སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་ལས་གཞན་ དུ་གྱུར་པའོ། ། ༄། །དངོས་པོ་ལ་དབྱེ་བ། གཉིས་པ་དངོས་པོ་ལ་དབྱེ་ན། དངོས་མེད་དང་དངོས་པོ་ལ་མཚན་ཉིད་རིམ་པ་ལྟར། དོན་བྱེད་ནུས་སྟོང་དང་དོན་བྱེད་ནུས་པའོ། །ངོ་བོའི་སྒོ་ནས། བྱ་བྱེད་ཀྱི་སྒོ་ནས། སྔ་ཕྱིའི་སྒོ་ ནས། སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་སྟེ་བཞིའོ། །དང་པོ་ལ་བེམ་རིག་གཉིས་སོ། །མཚན་ཉིད་ ནི་རིམ་པ་ལྟར་རྡུལ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། མྱོང་བར་སྐྱེས་པའོ། །དབྱེ་ན། བེམ་པོ་ལ་ཕྱི་ནང་གི།
Chinese
擦蒙巴·颂囊菘博大师教言集 2-3 《理智论著精要·珍宝之鬘》 顶礼一切佛陀菩萨！ 愿正见之光芒万丈， 彻底摧毁邪见之黑暗。 陈那（Dignāga）法称（Dharmakīrti）论著之日光， 与能仁（释迦牟尼佛）之教法一同昌盛！ 为了利益那些渴望步入正理之路，迈向解脱（Nirvana）和一切智（Sarvajñā）之城的聪慧求道者，我将简要地阐述理智论著的精要。 首先，需要确立的对境——所知（Śejya），具有体相（Lakṣaṇa）和分类（Vibhāga）两个方面。 体相是能够成为心识的对境。与其同义且周遍的事物有：对境、所量、无我（Anātman）、基（Āśraya）成立、他（Para）异、有等。 所知的分类有：有为法（Saṃskṛta）和无为法（Asaṃskṛta）、非实有（Abhāva）和实有（Bhāva）、境（Viṣaya）和有境（Viṣayin）、所诠释（Abhidheya）和能诠释（Abhidhāyaka）、遮遣（Pratiṣedha）和成立（Sādhana）、相违（Viruddha）和相关（Sambandha）、一（Eka）和多（Nānā）、法（Dharma）和有法（Dharmin）、反体（Vyāvṛtti）和法相（Dharmalakṣaṇa）、自相（Svalakṣaṇa）和共相（Sāmānyalakṣaṇa）、总相（Sāmānya）和差别相（Viśeṣa）、二谛（Satya-dvaya）、三相（Trilakṣaṇa）、善（Kuśala）等三者、四谛（Satya-catuṣṭaya）、蕴（Skandha）、界（Dhātu）、处（Āyatana）等等。 第一 有为法和无为法 有为法和无为法的体相，依次是：由因缘所生和非因缘所生。 无为法的分类有：无为虚空（通常虚空可分为孔隙虚空、庄严虚空、无为虚空三种）、择灭（Pratisaṃkhyā-nirodha）和非择灭（Apratisaṃkhyā-nirodha）三种。体相依次是：远离所遮和能遮的无为法，是色法（Rūpa）产生的空间；以分别智慧力，成为自己断除之分的无为法；阻碍有为法产生的无为法，且不同于择灭。 实有的分类 第二，实有的分类有：非实有和实有，体相依次是：无作用和有作用。从本体的角度、从作用的角度、从先后顺序的角度、从产生作用的角度来分，共有四种。第一种分为色法和识法两种，体相依次是：由微尘组成和产生感受。
English
Teachings of Master Tsamongba Sonam Sengge 2-3 The Essence of Logic: A Precious Garland Homage to all Buddhas and Bodhisattvas! May the blazing rays of right view, utterly destroy the darkness of wrong views. May the sunlight of Dignāga and Dharmakīrti's treatises, flourish together with the teachings of the Sage (Shakyamuni Buddha)! For the benefit of those intelligent seekers who aspire to embark on the path of correct reasoning and advance towards the city of liberation (Nirvana) and omniscience (Sarvajñā), I will briefly explain the essence of logical treatises. Firstly, the object to be ascertained—the knowable (Śejya)—has two aspects: characteristic (Lakṣaṇa) and classification (Vibhāga). The characteristic is that which can be an object of mind. Synonymous and coextensive with it are: object, the measurable, selflessness (Anātman), basis (Āśraya) established, other (Para) different, existent, and so on. The classifications of the knowable are: conditioned phenomena (Saṃskṛta) and unconditioned phenomena (Asaṃskṛta), non-entity (Abhāva) and entity (Bhāva), object (Viṣaya) and subject (Viṣayin), the expressible (Abhidheya) and the expresser (Abhidhāyaka), negation (Pratiṣedha) and affirmation (Sādhana), contradictory (Viruddha) and related (Sambandha), one (Eka) and many (Nānā), property (Dharma) and property-possessor (Dharmin), counter-entity (Vyāvṛtti) and property-characteristic (Dharmalakṣaṇa), self-characteristic (Svalakṣaṇa) and general-characteristic (Sāmānyalakṣaṇa), universal (Sāmānya) and particular (Viśeṣa), the two truths (Satya-dvaya), the three characteristics (Trilakṣaṇa), the three virtues (Kuśala), the four truths (Satya-catuṣṭaya), aggregates (Skandha), elements (Dhātu), sources (Āyatana), and so on. First Conditioned and Unconditioned Phenomena The characteristics of conditioned and unconditioned phenomena are, respectively: born from causes and conditions, and not born from causes and conditions. The classifications of unconditioned phenomena are: unconditioned space (generally, space can be divided into three types: space of apertures, decorative space, and unconditioned space), cessation through discrimination (Pratisaṃkhyā-nirodha), and cessation not through discrimination (Apratisaṃkhyā-nirodha). The characteristics are, respectively: unconditioned phenomena that are free from what is to be obscured and what obscures, which opens up the space for the arising of form (Rūpa); unconditioned phenomena that, through the wisdom of discrimination, become the share of one's own abandonment; unconditioned phenomena that obstruct the arising of conditioned phenomena, and are different from cessation through discrimination. Classifications of Entities Second, the classifications of entities are: non-entity and entity, with characteristics respectively: without function and with function. They are divided into four types from the perspective of essence, from the perspective of function, from the perspective of temporal order, and from the perspective of generating function. The first is divided into two types: matter and consciousness, with characteristics respectively: composed of particles and giving rise to experience. -------------------------------------------------------------------------------- རྒྱུ་
Tibetan
འབྲས་ཀྱི། ཕྲ་རགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་དང་གསུམ་མོ། །དང་པོ་ལ་ཕྱི་ཡི་བེམ་པོ་དང་ནང་གི་ བེམ་པོ་གཉིས་སོ། །མཚན་ཉིད་ནི་རིམ་པ་ལྟར། ཕྱི་ཡི་རྡུལ་དུ་གྲུབ་པ་དང་། ནང་གི་རྡུལ་དུ་ གྲུབ་པའོ། །དབྱེ་ན། དང་པོ་ལ་གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ལྔའོ། །མཚན་ཉིད་ནི་རིམ་པ་ལྟར། འབྱུང་བའི་ཉེར་ལེན་གང་ཞིག་མིག་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་རུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདོན་པ་བསྒྱུར་རོ། །དབྱེ་ན། གཟུགས་རྣམ་གཉིས་སམ་རྣམ་ཉི་ཤུ། །སྒྲ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ། །རོ་ནི་རྣམ་དྲུག་ དྲི་རྣམ་བཞི། །རེག་བྱ་བཅུ་གཅིག་བདག་ཉིད་དོ། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །བསྡུ་ན། གཟུགས་ལ་ ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་གཉིས་སོ། །སྒྲ་ལ་ལུང་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉིས་སོ། །དྲི་དང་རོ་ལ་ཞིམ་མི་ 2-5 ཞིམ་གཉིས་གཉིས་སོ། །རེག་བྱ་ལ་རྒྱུ་འབྱུང་པའི་རེག་བྱ་དང་། འབྲས་བུ་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་ རེག་བྱ་གཉིས་སུ་འདུའོ། ། གཉིས་པ་ནང་གི་བེམ་པོ་ལ་དབྱེ་ན། མིག་རྣ་བ་སྣ་ལྕེ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྔའོ། །མཚན་ཉིད་ནི་རིམ་པ་ལྟར། ནང་གི་རྡུལ་དྭངས་པ་གང་ཞིག མིག་ཤེས་ཡུལ་འཛིན་ནུས་ སུ་བསྐྱེད་པ་ཞེས་འདོན་པ་བསྒྱུར་རོ། །དཔེར་བརྗོད་ནི་རིམ་པ་ལྟར། ཟར་མའི་མེ་ཏོག་དང་། གྲོ་གའི་འཛེར་བུ་དང་། ཟངས་ཀྱི་མོ་ཁབ་གཞིབས་པ་དང་། ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀས་དང་། བྱ་རེག་ འཇམ་གྱི་ལྤགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། གཉིས་པ་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། འབྱུང་པ་ས་ཆུ་མེ་རླུང་བཞི་དང་འབྱུང་འགྱུར་ གཟུགས་སོགས་ལྔའོ། །དང་པོ་བཞི་ཡི་མཚན་ཉིད་རིམ་པ་ལྟར། འབྱུང་བ་གང་ཞིག་སྲ་ཞིང་ འཐས་པ། བརླན་ཞིང་གཤེར་བ། ཚ་ཞིང་བསྲེག་པ། ཡང་ཞིང་གཡོ་བའོ། ། གསུམ་པ་ཕྲ་རགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། རྩོམ་བྱེད་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་དེས་རྩམས་པ་རྡུལ་ རགས་པའོ། །གཉིས་པ་རིག་པའི་དབྱེ་བ་ནི་ཡུལ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་སྟོན་ནོ། །གཉིས་པ་བྱ་ བྱེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་སོ། །མཚན་ཉིད་ནི་རིམ་པ་ལྟར། དེ་ལ་ཕན་ནས་དེ་ ཡི་རྗེས་སུ་བྱས་པ། དེས་ཕན་ནས་དེ་ཡི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའོ། །(མཛོད་ལས། གཟུགས་མིང་རྡུལ་མཐའ་དུས་ ཡིན་དང་། །སྐད་ཅིག་ཕྲ་རབ་རྡུལ་དང་ནི། །རྡུལ་ཕྲན་དང་ནི་དེ་བཞིན་དུ། །ལྕགས་ཆུ་རི་བོང་ལུག་དང་གླང་། །ཉི་ཟེར་རྡུལ་དང་སྲོ་ མ་དང་། །དེ་ལས་བྱུང་དང་དེ་བཞིན་དུ། །སོར་ཚིགས་ཞེས་བྱ་གོང་བདུན་འགྱུར། །སོར་མོ་ཉི་ཤུ་བཞི་ལ་ཁྲུ། །ཁྲུ་བཞི་ལ་ནི་གཞུ་ གང་ངོ་། །དེ་དག་ལྔ་བརྒྱ་རྣམས་ལས་ནི། །རྒྱང་གྲགས་དེ་ལ་དགོན་པར་འདོད། །དེ་བརྒྱད་དཔག་ཚད་ཅེས་བྱའོ།།)དབྱེ་ན། དང་པོ་རྒྱུ་ལ་གཉིས། ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་དང་ནུས་པའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དབྱེ་ ན། ཉེར་ལེན་དང་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་གཉིས་སོ། །མཚན་ཉིད་ནི་རིམ་པ་ལྟར། དེ་ཡི་རྐྱེན་
Chinese
从因果的角度，可以分为粗和细三种。 第一种分为外在物质和内在物质两种。它们的定义依次是：由外在的微粒组成，以及由内在的微粒组成。分类上，第一种有色、声、香、味、触五种。它们的定义依次是：作为产生要素的近取因，并且能够成为眼识的对象，其余的以此类推。分类上，色有两种（或二十种），声有八种，味有六种，香有四种，触有十一种。总结起来，色分为颜色和形状两种，声分为表达和不表达两种，香和味都分为好和不好两种，触分为作为因的要素之触，以及作为果的要素变化之触。 第二种内在物质分为眼、耳、鼻、舌、身五种感官。它们的定义依次是：内在的清澈微粒，能够产生眼识的对境执取能力，其余的以此类推。例如：像石榴花、小麦穗的芒、铜针的浸泡物、半月、鸟类柔软的皮肤等。 第二种从因果的角度分类，分为地、水、火、风四种要素，以及由要素产生的色等五种。 前四种要素的定义依次是：坚硬且有粘性，潮湿且有液体性质，热且能燃烧，轻且能移动。 第三种从粗细的角度分类，分为组成微粒的极微和由极微组成的粗大微粒。 第二种智慧的分类将在有境的章节中阐述。第二种从作用和被作用的角度分类，分为因和果两种。它们的定义依次是：对它有帮助并随之产生，以及由它帮助并随之产生。（《俱舍论》中说：‘色、名、微尘、时间尽头，刹那、极微、微尘，微尘、以及同样地，铁、水、兔、羊和牛，日光微尘和糠秕，由此产生以及同样地，指节被称为七倍增，二十四指为肘，四肘为弓，五百弓为一俱卢舍，也被称为寺庙，八俱卢舍为一瑜伽。’）分类上，第一种因分为两种：从自性的角度和从能力的角度。第一种又分为近取因和俱生缘。它们的定义依次是：作为它的原因。
English
From the perspective of cause and effect, it can be divided into three types: coarse and fine. The first type is divided into two types: external matter and internal matter. Their definitions are, in order: composed of external particles, and composed of internal particles. In terms of classification, the first type has five types: form, sound, smell, taste, and touch. Their definitions are, in order: the proximate cause of the arising elements, and capable of being the object of eye consciousness, and so on. In terms of classification, form has two types (or twenty types), sound has eight types, taste has six types, smell has four types, and touch has eleven types. To summarize, form is divided into two types: color and shape. Sound is divided into two types: expressive and non-expressive. Smell and taste are both divided into two types: good and bad. Touch is divided into the touch of elements as cause, and the touch of elemental changes as effect. The second type of internal matter is divided into five sense organs: eye, ear, nose, tongue, and body. Their definitions are, in order: the internal clear particles that can generate the ability to grasp the object of eye consciousness, and so on. For example: like pomegranate flowers, the awns of wheat ears, the immersion of copper needles, half-moon, the soft skin of birds, etc. The second type, classified from the perspective of cause and effect, is divided into four elements: earth, water, fire, and wind, and five types such as form produced by the elements. The definitions of the first four elements are, in order: hard and viscous, moist and liquid, hot and able to burn, light and able to move. The third type, classified from the perspective of coarse and fine, is divided into extremely small particles that make up particles and coarse particles composed of extremely small particles. The second type of wisdom classification will be explained in the chapter on objects. The second type, classified from the perspective of action and being acted upon, is divided into two types: cause and effect. Their definitions are, in order: helping it and arising accordingly, and being helped by it and arising accordingly. (The *Abhidharmakośa* says: 'Form, name, dust, end of time, kṣaṇa, extremely small dust, dust, and likewise, iron, water, rabbit, sheep and cow, sunlight dust and chaff, arising from this and likewise, finger joint is called sevenfold increase, twenty-four fingers are an elbow, four elbows are a bow, five hundred bows are a krośa, also called a monastery, eight krośas are a yojana.') In terms of classification, the first type of cause is divided into two types: from the perspective of nature and from the perspective of ability. The first type is further divided into proximate cause and co-occurring condition. Their definitions are, in order: being its cause. --------------------------------------------------------------------------------