Tibetan
རིགས་ཀྱི་བུའམ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་གང་ལ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པར་འདོད་པ་དེ། ཚུལ་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ལྟ་ཞིང་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །འདིར་སྤྱད་པ་ཞེས་པ་ནི། སྤྱད་བྱ་དེ་ལས་སུ་བྱ་བའི་ཚིག་ཡིན་ལ། སྤྱོད་པ་ནི་སྤྱོད་ཚུལ་ཏེ། བྱེད་པའི་ཚིག་ཡིན་པས་སྤྱད་བྱ་ཤེར་ཕྱིན་དེ་ལ་སྤྱོད་ལུགས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་པ་སྟེ། ཉམས་སུ་བླང་བྱ་ཤེར་ཕྱིན་གང་ལ། ཉམས་སུ་ལེན་པའི་ཐབས་གང་གིས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཉམས་ལེན་བྱེད་པར་འདོད་ལ་ཞེས་པའོ། །སྤྱོད་པའི་ངོ་བོ་ནི་ཆོས་སྤྱོད་བཅུ་དང་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་ལ་སོགས་པའོ། །ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ལྟ་བར་བྱ་ཅེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང༌། གཞན་ཡང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ཀྱང༌། སྣང་གྲགས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་ནམ་རང་གི་ངོ་བོས་མ་གྲུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་མ་ནོར་བ་ཡང་དག་པའི་གནས་ལུགས་ལ། ཡུལ་ཅན་སྒོམ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ ཀྱང་གནས་ལུགས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བལྟ་ཞིང་སྒོམ་མོ། །གཉིས་པ་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་ངོ་བོ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ། རང་བཞིན་ཤེར་ཕྱིན་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང༌། ལམ་ཤེར་ཕྱིན་སྒོམ་པའི་ཚུལ་ལོ། །དང་པོ་ནི། གཟུགས་སྟོང་པའོ་སོགས་ཏེ། བདེན་གཉིས་ཐུན་མོང་དུ་སྦྱར་ན། ད་ལྟ་བྱིས་པ་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་གཟུགས་ཕུང་དུ་སྣང་བའི་གནས་འདི་ན། གཟུགས་ཕུང་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་དེ་ནི་འཁྲུལ་སྣང་ཙམ་མ་གཏོགས་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་གཟུགས་ཀྱི་རང་ལྡོག་ནས་མེད་ཅིང་མ་ཡིན་པའི་སྟོང་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཤུལ་ན་སྟོང་པའི་ཆོས་ཉིད་གནས་པ་དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དངོས་དེ། འདི་ནི་བདེན་ཅིང་ཡོད་པ་དང་ཡིན་པའི་སྟོང་ཉིད་དོ། །གནས་ཚུལ་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བྱས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་གཟུགས་ཕུང་དུ་སྣང་ཡང་འཁྲུལ་སྣང་ཙམ་མ་གཏོགས་ངོ་བོས་མེད་དོ། །གཟུགས་ཁྱད་གཞིར་བྱས་ན་དེ་ལས་གཞན་དུ་ཆོས་དབྱིངས་སྟོང་ཉིད་ལོགས་སུ་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་སྣང་འཆར་བའི་གནས་དེ་ཉིད་ཆོས་དབྱིངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༌། ཁྱད་གཞི་གཟུགས་ཕུང་ཉིད་ཡོད་མ་མྱོང་བས། གཟུགས་ཕུང་གི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཐ་དད་དུ་རང་སོ་འཛུགས་པའི་རྐྱ་མི་ཕེར་བའི་ཕྱིར་དང༌། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིག་པ་དེ་ཡང་སྤྲོས་བྲལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་དང་དོ་སྡོ་བའི་ ཟླ་བོ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་དབྱིངས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ཉིད་ཁྱད་གཞིར་བཟུང་ན། དེ་ལས་གཞན་དུ་གཟུགས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཉིད་གནས་ཀྱང་གཟུགས་ཕུང་མེད་པའི་ཕྱིར་དང༌། རྒྱུ་མཚན་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་མཁྲིས་ནད་ཅན་གྱི་དུང་ལ་བལྟས་ན། གོང་བུ་དཀར་པོ་འཁྱིལ་བ་ཅན་དུ་མི་མཐོང་གི་སེར་བོ་འཁྱིལ་བ་ཅན་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །མཐོང་ཡང་སེར་པོ་འཁྱིལ་བ་དེ་ནི་འཁྲུལ་སྣང་ཙམ་མ་གཏོགས་གདོད་ནས་མེད་ལ། དཀར་པོ་ནི་ཡོད་པས་ན་གང་ལ་སེར་པོ་སྣང་བ་འཆར་བ་དང་དཀར་པོ་གཉིས་གཞི་ཐ་དད་མེད་པའི་ཚུལ་གྱི་གཅིག་པ་ལ་བསམས་ནས། སེར་པོར་མཐོང་བ་དེ་ནི་གཞན་མ་ཡིན་གྱི་དུང་ངོ༌། །དུང་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མཐོང་བའི་སེར་པོ་དེའོ། །ཁྱེད་ཀྱིས་མཐོང་བའི་སེར་པོ་དེ་ལས་གཞན་དུང་མེད་དོ། །དུང་ལས་གཞན་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་མཐོང་བའི་སེར་པོ་དེ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དོན་ལ་ཤིན་ཏུ་འབྱོར་རོ། །རང་སྟོང་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་ནི། སྟོང་པ་ལ་དོན་དམ་གྱིས་ཁྱབ་པར་འདོད་པས། གཟུགས་ཕུང་དོན་དམ་བདེན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་གཟུགས་མ་ཡིན་གཟུགས་ལས་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་འཐད་ཀྱི། གཟུགས་སྟོང་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་གཟུགས་སོ་ཞེས་པ་འདི་མི་རུང་ངོ༌། །དེ་ལྟར་ན་འདི་ནི་གཞན་སྟོང་དབུ་མ་ཆེན་པོ་ གསལ་བར་སྟོན་པའི་ཚིག་གཉིས་པའོ། །འདི་ལྟར་འཆད་པ་ནི་མདོ་འདིའི་དངོས་བསྟན་དགག་ཚིག་ཏུ་གསལ་བ་ལྟར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། སྦས་དོན་ལྟར་བཤད་ན་སྒྲུབ་ཚིག་ཁོ་ན་ཏེ། ཆོས་ཉིད་དོན་དམ་པའི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་སྣང་ངོ༌། །ཞེས་བསྟན་པས། དེ་གཉིས་གཞི་མཐུན་པ་ཡོད་པ་ཙམ་དུ་གོ་ཡང༌། སྟོང་པའི་ཡེ་ཤེས་དོན་དམ་གྱི་གཟུགས་མ་ཡིན་པ་ཡང་སྲིད། དོན་དམ་གྱི་གཟུགས་སྟོང་པའི་ཡེ་ཤེས་མ་ཡིན་པ་ཡང་སྲིད་སྙམ་པའི་དོགས་པ་དགག་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ལས་ཀྱང་སོགས་སོ། །དེ་ལ་སྐབས་འདིར་སྟོང་པ་ཞེས་པ་སྟོང་རྐྱང་མ་ཡིན་ཏེ་གཉིས་སྟོང་གི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དོན་དམ་པའི་གཟུགས་ཕུང་ནི་གཟུགས་ཕུང་མ་ཡིན་མོད། ཆོས་དབྱིངས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པའི་ནང་གི་གཟུགས་ཕུང་གི་རྣམ་པ་དོན་དམ་པ་དེ་ནི། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ཕུང་ངམ། དོན་དམ་གྱི་གཟུགས་ཕུང་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་འོག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་རིགས་འགྲེ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྟོང་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཚོར་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་རོ། །ཚོར་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་
Chinese
凡是种姓之子或种姓之女，若欲修习甚深般若波罗蜜多，应当如是如理观修。此处所谓“修习”，乃是“所修”之义，而“修”则是修习之方式，是“能作”之义，即所修之般若波罗蜜多，应以何种方式修习？也就是对于所应修习之般若波罗蜜多，欲以何种方法、何种方式修习之意。修习之体性，即是十法行与六度等。如何如理观修呢？即对于五蕴，以及界、处等分类之显现声响诸法，皆以无自性或无自本体之方式，于无谬之真实实相上，以有境之观修智慧，亦如实观修。第二，广说般若波罗蜜多之体性，即是决断自性般若波罗蜜多，以及修习道般若波罗蜜多之方式。第一，即是“色即是空”等。若将二谛共同结合，则如今在孩童凡夫面前显现为色蕴之此境，色蕴并非实有，因为色法仅是错觉显现，其自性本空。因此，色法自相本空，无有自性。在色法之空性处，安住之法性空性，即是空性本身，此乃真实存在之空性。就实相而言，存在之法性即是空性，虽然在凡夫面前显现为色蕴，然仅是错觉显现，其本体并不存在。若以色法作为差别之基础，则并非在色法之外另有法界空性存在，因为显现色法之境即是法界。并且，由于差别之基础色蕴本身从未存在过，因此无法在色蕴之法性上，各自独立地安立差别，并且法性之智慧亦是离戏的，因此不会执著色法与对立之相异特征。若以法界空性本身作为差别之基础，则并非在法
English
Any son or daughter of good family who wishes to practice the profound Prajñāpāramitā should contemplate and meditate in this way. Here, "practice" means that which is to be practiced, and "to practice" is the way of practicing, the act of doing, so how should one practice the Prajñāpāramitā that is to be practiced? That is, what is the method and how should one practice the Prajñāpāramitā that is to be experienced? The nature of practice is the ten practices and the six perfections, and so on. How should one contemplate properly? One should contemplate and meditate in accordance with reality, without error, on the true state of all phenomena of appearance and sound, such as the five skandhas and the divisions of the elements and sense bases, as being without inherent existence or own nature, with the wisdom of the subject-object meditation also in accordance with reality. Secondly, to explain the nature of Prajñāpāramitā in detail: the determination of the nature of Prajñāpāramitā and the way of meditating on the path of Prajñāpāramitā. The first is: "Form is emptiness," and so on. If the two truths are combined, then in this state where form appears to ordinary children, form is not existent, because form is only an illusion and is empty of its own nature. Therefore, form is empty of its own entity and is non-existent. The very nature of emptiness that abides in the place of form is emptiness itself, which is the emptiness that is true and existent. The nature of emptiness that exists in the state of affairs, although it appears as form to ordinary beings, is only an illusion and does not exist in essence. If form is taken as the basis of distinction, then the dharmadhatu emptiness does not exist separately from it, because the place where form appears is the dharmadhatu. And because the basis of distinction, form itself, has never existed, there is no basis for establishing differences in the nature of form, and the wisdom of the nature is also free from elaboration. Therefore, it does not hold the different characteristics of form and its opposite. If the dharmadhatu emptiness itself is taken as the basis of distinction, then form is not
Chinese
不是存在的，因为法性存在却没有色蕴，而且以前的理由也同样适用。例如，胆病患者看海螺时，不会看到白色盘旋状，而会看到黄色盘旋状。虽然看到了，但那黄色盘旋状只是错觉，本来就没有，而白色是存在的，因此，对于黄色显现的事物和白色二者，思考其本体无二的方式，看到黄色并非其他，就是海螺。海螺就是你看到的黄色。你看到的黄色之外没有其他海螺。海螺之外，你看到的黄色是不成立的。就像这样说一样，意义非常贴切。按照自空宗的观点，因为认为空性遍及胜义谛，所以色蕴会成为胜义谛真实，说空性不是色，也不是色之外的事物是合理的，但说色是空，空性是色，这是不行的。这样说来，这是清楚显示他空大中观的第二句话。这样解释是按照这部经的直接显示，作为破斥之词来显示的，如果按照隐藏的意义来解释，就只有成立之词了，即法性胜义谛的色是什么，那就是空性的智慧，空性的智慧是什么，那就是显现为法性的色。这样显示，即使仅仅理解为二者有共同的基础，也可能产生空性的智慧不是胜义谛的色，胜义谛的色不是空性的智慧这样的疑惑，为了遣除这种疑惑，所以才说从色开始等等。对此，这里所说的空性不是单空，而是二空之智慧。胜义谛的色蕴虽然不是色蕴，但在法界一切相之中的色蕴的胜义谛的相，就叫做法性的色蕴，或胜义谛的色蕴。对其余的也同样类推，同样，感受、想、行、识也都是空。空性就是从感受到识之间。从感受到了识
English
It is not existent, because the Dharmata exists but there is no form aggregate, and the previous reasons also apply. For example, when a person with jaundice looks at a conch shell, they will not see a white swirling mass, but will see a yellow swirling mass. Although they see it, that yellow swirling mass is just an illusion, it does not exist from the beginning, while the white color does exist, so, regarding the thing in which the yellow appearance arises and the white color, contemplate the way in which their essence is non-dual, seeing the yellow is not other, it is the conch shell. The conch shell is that yellow you see. Other than the yellow you see, there is no other conch shell. Other than the conch shell, the yellow you see is not established. It is like saying this, the meaning is very fitting. According to the view of those who assert self-emptiness, because they believe that emptiness pervades the ultimate truth, it would follow that the form aggregate is truly the ultimate truth, and it is reasonable to say that emptiness is not form, nor is it other than form, but it is not permissible to say that form is empty, and emptiness is form. Thus, this is the second statement that clearly shows the Great Madhyamaka of Other-Emptiness. Explaining it in this way is showing it according to the direct teaching of this sutra, as a word of refutation, but if explained according to the hidden meaning, it is only a word of establishment, that is, whatever is the form of the Dharmata ultimate truth, that is the wisdom of emptiness, and whatever is the wisdom of emptiness, that appears as the form of the Dharmata. By showing it in this way, even if it is only understood that the two have a common basis, there may still be doubts that the wisdom of emptiness is not the form of ultimate truth, and the form of ultimate truth is not the wisdom of emptiness, so in order to dispel this doubt, it is said from form onwards, etc. In this case, the emptiness mentioned here is not just mere emptiness, but the wisdom of two-fold emptiness. Although the form aggregate of ultimate truth is not a form aggregate, the aspect of the form aggregate of ultimate truth among all aspects of the Dharmadhatu is called the form aggregate of Dharmata, or the form aggregate of ultimate truth. The same analogy applies to the rest, similarly, feeling, perception, volition, and consciousness are all empty. Emptiness is from feeling to consciousness. From feeling to consciousness