Tibetan
多罗那他大师教言集JT516འཕགས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོའི་དཀའ་འགྲེལ་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་བཞུགས་སོ།། 24-113 ༄༅། །འཕགས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོའི་དཀའ་འགྲེལ་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་བཞུགས་སོ།། ༄། །ཐུན་མོང་གི་་དོན་བཤད། ༄༅། །འཕགས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོའི་ དཀའ་འགྲེལ་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་རྒྱལ་པོ་ ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ བཞུགས་སོ། ། ༄༅། །ན་མོ་བུདྡྷ་ཡ། འཕགས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་མ་སྙིང་པོའི་འགྲེལ་པ་ ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། བླ་མ་དང་སངས་རྒྱས་སྲས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། གང་གིས་བདག་བློ་གསལ་མཛད་པའི། །བླ་མ་མཆོག་ལ་གུས་པས་འདུད། །རྒྱལ་བ་མི་ ཕམ་མགོན་པོ་ལའང་། །ཡང་དང་ཡང་དུ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །(༡) ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པའི་ ཚུལ། །གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་རང་ངོ་བོ། །དེ་ལ་གཉིས་སུ་མེད་ཚུལ་གྱིས། །དངོས་པོ་ཐམས་ ཅད་ཕྱག་འཚལ་འདུད། །(༢) རྒྱལ་བ་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་པའི་ཡུམ། །ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ མ་སྟེ། །དེ་ཡི་སྙིང་པོ་མདོར་བསྡུས་པ། །ཉི་ཤུ་ལྔ་པ་བདག་གིས་བཤད། །(༣) སློབ་དཔོན་ ཕལ་ཆེར་(འབུམ་ནས་སྡུད་པའི་བར་མ་གཏོགས་)མདོ་འདི་སོགས། །དངོས་པོ་བརྒྱད་པོ་མི་འཆད་པས། ། ཤེས་ཕྱིན་དངོས་གཞིའི་མདོ་མ་ཡིན། །ཤེས་ཕྱིན་མདོ་ཡི་ཡན་ལག་སྟེ། །(༤) རྣམ་ཐར་སྒོ་ གསུམ་སོགས་སྟོན་པས། །(ཕར་ཕྱིན་གྱི་)སྙིང་པོ་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ཡིན་གསུང་། །ཤེས་རབ་ཕ་ རོལ་ཕྱིན་ཚུལ་ལ། །མོས་པའི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་ཡིས། །(༥) འདི་ཡི་དོན་སེམས་བསྒོམ་པ་ 24-114 ལས། །ཇི་ཞིག་ལྟར་ལ་རྙེད་དཀའ་བའི། །དངོས་བརྒྱད་ལམ་རིམ་རྙེད་པ་འདི། །རྒྱལ་བ་སྲས་ བཅས་རྣམས་ཀྱི་མཐུ། །(༦) འདི་ལ་(སྤྱི་དོན་གཞུང་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ་ཐུན་མོང་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ གཉིས། དང་པོ་ཐུན་མོང་ལ་)ཤེས་ཕྱིན་ངོ་བོ་དང་། །ཉམས་ལེན་བསྒོམ་པའི་མན་ངག་དང་། །བགྲོད་ བྱ་ལམ་གྱི་རིམ་པའོ། །དང་པོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ་ཡི། །(༧) བརྒྱད་སྟོང་དོན་བསྡུ་བཞིན་དུ་ བཟུང་། །ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་གཉིས་མེད། །ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས། །བསྒྲུབ་བྱ་ དེ་དོན་སྦྱོར་བ་ཡི། །(༨) གཞུང་ལམ་དག་ལ་དེ་ཡི་སྒྲ། །གཉིས་པ་(བསྒོམ་པའི་མན་ངག་ལ་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་ འབྲས་བཞི་ལས་)ལྟ་བ་བདག་མེད་གཉིས། །སྒོམ་པ་ཞི་གནས་ལྷག་མཐོང་གཉིས། །སྤྱོད་པ་ཕ་ རོལ་ཕྱིན་དྲུག་སོགས། །(༩) འབྲས་
Chinese
多罗那他大师教言集JT516《圣母般若波罗蜜多心经》难解释 无与伦比之王 偈颂 24-113 ༄༅། །《圣母般若波罗蜜多心经》难解释 无与伦比之王 偈颂 ༄། །共同之义解释。 ༄༅། །《圣母般若波罗蜜多心经》的 难解释 无与伦比之王 偈颂 在。 ༄༅། །那摩 布达雅。（藏文：ན་མོ་བུདྡྷ་ཡ།，梵文天城体：नमो बुद्धाय，梵文罗马拟音：Namo Buddhāya，汉语字面意思：皈依佛陀）圣母般若波罗蜜多心经的解释 偈颂。顶礼上师与佛陀、佛子等一切。 以何者使我智慧明晰的，对至尊上师恭敬顶礼。对胜者弥庞怙主也，再三地顶礼。（1）般若波罗蜜多的 方式，无二智慧自性。于彼以无二之方式，对一切事物顶礼。（2）生出一切胜者的母亲，即般若波罗蜜多母。彼之精华简略，二十五字我将宣说。（3）多数论师（除了从十万颂到摄略之间），不讲此经等，八种事物。因此，不是般若正行的经，是般若经的支分。（4）因为宣说解脱门三种等，（波罗蜜多的）精华只是简略，如是说。对于般若波罗蜜多的方式，以信解的善妙福分。（5）对此之义心修习 24-114 中，如何如是难以获得的，八种事物道次第获得此，是胜者佛子等之威力。（6）对此（总义、正文义两种。第一种有共同和不共同两种。第一种共同有）般若自性，修习禅修的诀窍，和应行道的次第。第一是方象之象的，（7）如同摄集八千颂之义而受持。般若波罗蜜多无二，智慧即是如来。所证即是彼义结合的，（8）经道中即是彼之声音。第二（禅修的诀窍有见、修、行、果四者）见解是二无我，禅修是止观双运，行为是六度等。（9）果
English
Collected Teachings of Master Taranatha JT516 Commentary on the Difficult Points of the Heart Sutra of the Holy Mother Prajnaparamita, the Unrivaled King, in Verse 24-113 ༄༅། ། Commentary on the Difficult Points of the Heart Sutra of the Holy Mother Prajnaparamita, the Unrivaled King, in Verse ༄། ། Explanation of the Common Meaning. ༄༅། ། Of the Heart Sutra of the Holy Mother Prajnaparamita Commentary on the Difficult Points, the Unrivaled King In Verse Resides. ༄༅། ། Namo Buddhaya. (Tibetan: ན་མོ་བུདྡྷ་ཡ།, Devanagari: नमो बुद्धाय, Romanized Sanskrit: Namo Buddhāya, Literal meaning: Homage to the Buddha) Explanation of the Heart Sutra of the Holy Mother Prajnaparamita In Verse. I prostrate to all the Lamas, Buddhas, and Bodhisattvas. To the supreme Lama who illuminates my mind, I pay homage with reverence. To the victorious Mipham Gonpo also, I prostrate again and again. (1) The manner of the Prajnaparamita, The non-dual wisdom itself. To that, in a non-dual way, I prostrate to all phenomena. (2) The mother who gives birth to all the victorious ones, Is the Prajnaparamita. Her essence, condensed, The twenty-five syllables, I will explain. (3) Most teachers (except for those from the Hundred Thousand to the Abridged), do not explain these sutras, etc., the eight topics. Therefore, it is not the main sutra of Prajna, It is a branch of the Prajna sutra. (4) Because it teaches the three doors of liberation, etc., The essence (of the Paramitas) is just condensed, they say. Regarding the manner of the Prajnaparamita, With the good fortune of faith and aspiration. (5) Meditating on the meaning of this in the mind, 24-114 From that, how difficult it is to find, Obtaining this path of the eight topics, Is the power of the victorious Buddhas and Bodhisattvas. (6) Regarding this (two general meanings, the meaning of the text. The first has two, common and uncommon. The first, common, has) the nature of Prajna, The key instructions for practicing meditation, And the order of the path to be traversed. The first is like the elephant of the cardinal direction. (7) Holding it as gathering the meaning of the Eight Thousand Verses. The Prajnaparamita is non-dual. That wisdom is the Tathagata. The object to be attained is the union of that meaning. (8) In the path of the scriptures, that is its sound. The second (the key instructions for meditation have four, view, meditation, conduct, result) the view is the two selflessnesses. Meditation is shamatha and vipashyana. Conduct is the six paramitas, etc. (9) Result
Tibetan
བུ་སྐུ་གསུམ་ཡེ་ཤེས་ལྔ། །གསུམ་པ་(བགྲོད་བྱ་ལམ་རིམ་ལ་) ལམ་ལྔ་ས་བཅུ་དང་། །བྱང་ཆུབ་ཕྱོགས་ཆོས་སུམ་ཅུ་བདུན། །འདི་དག་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ། །(༡༠) མི་ཕམ་མགོན་པོའི་གཞུང་བཞིན་ལྟོས། ། ༄། །ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དོན་བཤད། ད་ནི་ཐུན་མོང་མིན་དོན་བཤད། །མདོ་འདི་ནམ་ ཞིག་གསུངས་པ་དང་། །མཐར་ཐུག་དགོངས་པ་གང་དུ་གནས། །(༡༡) དངོས་སུ་གསུང་བ་པོ་ ཡང་སུ། །འདི་ཡི་དགོས་སོགས་ཆོས་བཞི་གང་། །མི་ཡི་ཡུལ་དུ་ཇི་ལྟར་དར། །འདི་དག་མདོ་ ཡི་བཤད་པ་ལ། །(༡༢) འཇུག་པའི་ཐོག་མར་སྦྱར་བར་བྱ། །དུས་ནི་ཡུམ་རྒྱས་རྣམས་ལས་ སྔོན། །དགོངས་པ་ངེས་འགྲེལ་ལ་སོགས་པར། །རྒྱལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་བཀྲལ་ཕྱིར་དང་། །(༡༣) (འཁོར་ལོ་ཐ་མར་མ་ཟད་)ཤེས་ཕྱིན་ཉིད་ཀྱི་མདོ་སྡེར་ཡང་། །བྱམས་ཞུས་ལེའུར་མཚན་ཉིད་ གསུམ། །གསུང་ཕྱིར་དགོངས་པའི་མཐར་ཐུག་ནི། །རྣམ་རིག་དབུ་མ་ལས་གཞན་མིན། ། (༡༤) གནས་སྐབས་གདུལ་བྱ་ལ་ལྟོས་ནས། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་སྨྲ་བའང་རུང་། །འདི་ཡི་ཚིག་ དོན་ཕལ་ཆེ་བ། །སྨྲ་མཁས་རྣམས་ཀྱི་རྟོགས་སླ་ཞིང་། །(༡༥) རྒྱ་བོད་མཁས་པ་སྔོན་བྱོན་ རྣམས། །ཀུན་གྱིས་ཡང་ཡང་བཤད་པའི་ཕྱིར། །སྦས་དོན་མངོན་རྟོགས་རིམ་པ་འདི། །ཤེས་ ན་ཚིག་དོན་སྔར་བྱུང་བའི། །(༡༦) འགྲེལ་བཤད་དང་བསྟུན་བཤད་པར་བྱོས། །གསུང་བ་པོ་ 24-115 ལ་བཀའ་གསུམ་ཚང་། །བརྗོད་བྱ་དངོས་བསྟན་ལམ་ལྔ་དང་། །མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་ཡང་ ཡང་བསྟན། །(༡༧) སྦས་དོན་མངོན་རྟོགས་བརྒྱད་ཅར་འཆད། །དགོས་པ་ལ་སོགས་གཞན་ དང་མཚུངས། །ཡུམ་གྱི་མདོ་སྡེ་རྒྱས་པ་ལས། །སྔ་རོལ་མི་ཡི་ཡུལ་དུ་བྱོན། །(༡༨) ཕྱོགས་ འདིར་དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་གྱིས། །བསྒྱུར་ཅིང་བཤད་ལ་རྒྱས་པར་མཛད། ། ༄། །དངོས་བསྟན་ཚིག་གི་བསྡུས་དོན། དངོས་བསྟན་ ཚིག་ནི་བསྡུས་དོན་ནི། །འདི་སྐད་བདག་ཐོས་ལ་སོགས་པས། །(༡༩) གླེང་གཞི་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་ལྔ་བསྟན། །དེ་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་ལ་སོགས་པས། །མདོ་སྡེ་ཟབ་མོའི་གླེང་སློང་གི །ཚུལ་ གྱི་ཤེས་ཕྱིན་ཟབ་མོ་འདི། །(༢༠) འཛིན་འཆང་འཆད་དང་སྒོམ་པ་ཀུན། །རྒྱལ་བའི་ནུས་མཐུ་ ཁོ་ནར་བསྟན། །ཤཱ་རི་བུས་ཤེས་བྱ་ལ་སོགས། །ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཚུལ་ལ། །(༢༡) སྤྱོད་ པའི་དྲི་བ་མཚམས་སྦྱོར་བཅས། །ཕུང་པོ་ལྔ་སྟོང་ཞེས་སོགས་ཀྱིས། །སྟོང་པ་ཉིད་ནི་གསལ་ བར་སྟོན། །དྲི་མ་དྲི་བྲལ་མེད་ཅེས་པས། །(༢༢) ཀུན་བྱང་རྟེན་འབྲེལ་བཀག་པའི་ཕྱིར། ། མཚན་མ་མེད་པའི་རྣམ་ཐར་དང་། །བྲི་གང་མེད་པའི་ཚིག
Chinese
子三身五智。 第三（所行道次第） 五道十地与，菩提分法三十七，这些极其广大，（10） 应如弥庞怙主之论著观之。 共同不共义释 今释不共义，此经何时说，究竟密意住何处，（11） 真实宣说者又是谁，此之必要等四法为何，于人之境如何兴盛，此等经之解说中，（12） 应于入门之初作结合。时间较广大母经等早，密意于解深密等经中，因胜者亲自宣说之故，（13） （不仅于末转法轮）于般若经之经典中，慈氏请问品中，亦宣说三自性，故密意之究竟，非唯识中观，（14） 暂时观待所化有情，说无自性亦可。此之词义大多数，善说者易于领悟，（15） 汉藏先贤诸智者，皆屡屡宣说之故，若知此隐义显现次第，则词义与先前之，（16） 注释相符而作解说。宣说者具足三语，所说真实开显五道，三自性亦屡屡开显，（17） 隐义显现八种皆阐述，必要等与其他相同，较广大之母经等，更早于人之境出现，（18） 于此方，无垢友善知识，翻译、讲说且广弘之。 真实开显词之略义 真实开显词之略义为，如是我闻等，（19） 开端五圆满宣说，彼时薄伽梵等，深奥经典之开端，此甚深般若波罗蜜多，（20） 执持、读诵、讲说及修习等一切，皆宣说为胜者之威力。舍利子以所知等，对于般若波罗蜜多之行持，（21） 作请问与连接，以五蕴皆空等，明示空性，以无垢无离垢等，（22） 为遮止俱生缘起之故，无相之解脱与，无减无增之语。
English
Son, three bodies, five wisdoms. Third (on the stages of the path to be traversed) Five paths and ten bhumis, and thirty-seven factors of enlightenment. These are extremely vast, (10) Look at them according to the treatises of Mipham Gonpo. The Explanation of Uncommon Meanings Now, I will explain the uncommon meanings. When was this sutra spoken? Where does the ultimate intention reside? (11) Who is the actual speaker? What are the four dharmas, such as the purpose of this? How did it flourish in the land of humans? These should be combined at the beginning of the explanation of the sutra. (12) The time is earlier than the extensive mother sutras. The intention is explained by the Victor himself in the Samdhinirmocana Sutra and others. (13) (Not only in the final turning of the wheel) but also in the sutras of the Prajnaparamita, the three characteristics are spoken of in the chapter of Maitreya's Questions. Therefore, the ultimate intention is none other than the Chittamatra Madhyamaka. (14) Temporarily, depending on the trainees, it is also acceptable to speak of no self-nature. Most of the words and meanings of this are easy for skilled speakers to understand. (15) Because all the learned scholars of India and Tibet have repeatedly explained it, if you know this hidden meaning and the order of manifestation, then the words and meanings should be explained in accordance with the previous commentaries. (16) The speaker has all three commands. The subject matter, the explicitly shown five paths, and the three characteristics are repeatedly shown. (17) The hidden meaning and the manifested realization are all explained in eight ways. The purpose and so on are the same as others. It appeared in the land of humans earlier than the extensive mother sutras. (18) In this direction, the immaculate spiritual friend translated, taught, and expanded it. The Condensed Meaning of the Explicitly Shown Words The condensed meaning of the explicitly shown words is: "Thus I have heard," etc. (19) The five perfections of the introduction are shown. At that time, the Bhagavan, etc., the beginning of the profound sutra, this profound Prajnaparamita, (20) all of holding, reciting, teaching, and meditating are shown to be only the power of the Victor. Shariputra, with the knowable, etc., for the practice of the Prajnaparamita, (21) asked questions and made connections. By saying that the five aggregates are empty, etc., emptiness is clearly shown. By saying that there is no impurity and no freedom from impurity, (22) it is for the sake of preventing the co-emergent dependent origination, the liberation without characteristics, and the words without decrease or increase.