Tibetan
་སྡེ་པ་དག་ཤེས་པ་རང་དང་འདྲ་བ་བསྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་དོན་ལྐོག་ན་མོ་གཟུང་བ་དང་། དོན་དང་འདྲ་བར་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པ་འཛིན་པར་འདོད་པ་གཟུང་འཛིན་རྒྱུ་འབྲས་དུས་མི་མཉམ་པར་འདོད་དོ། །སེམས་ཙམ་པ་ལ་གཉིས་ཡོད་པའི། རྣམ་བདེན་པ་དག་ནི། སྒོ་ལྔའི་དབང་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་གཟུགས་སྒྲ་ལ་སོགས་ནི་དོན་དམ་པར་སྣང་མཁན་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ཞིང་། བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཐ་སྙད་དུ་སེམས་ལས་ཕྱི་རོལ་ལྟར་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འདོད་དོ། །རྣམ་རྫུན་པ་ནི། སེམས་ནི་ཤེལ་སྒོང་གཡའ་དང་བྲལ་བ་ལྟར། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུང་འཛིན་གྱི་དྲི་མས་མ་གོས་པའི་མྱོང་བ་གཉིས་མེད་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་ལ་གཟུགས་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དོན་དུ་སྣང་བ་ནི། བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མེད་བཞིན་དུ་སྣང་བ་རྫུན་པ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པར་ན་ཤེས་པ་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་གང་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པར་འདོད་དོ། །དབུ་མ་པ་ནི། གཟུང་འཛིན་ནི་གཉིས་ཀ་སྒྱུ་མ་དང་། རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་མེད་པར་འདོད་ལ་དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་ནི། ཐ་སྙད་དུ་མདོ་སྡེ་པ་དང་མཐུན་པར་འདོད་ཅིང་། ཡེ་ཤེས་སྙིང་པོ་དང་། ཞི་བ་འཚོ་ནི། རྣམ་བདེན་པ་དང་མཐུན་པར་བཞེད་ལ། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ན་ཇི་ལྟར་གྲགས་པ་ལྟར་གྱི་གཟུང་འཛིན་གྱི་ཚུལ་ཐ་སྙད་དུ་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སོ། ། གཉིས་པ་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཁྱད་པར་དུ་དཔྱད་པ་ལ་གསུམ་གྱི་དང་པོ། རྫས་རྟགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི། སྔར་བཤད་པའི་སེམས་བྱུང་དེ་རྣམས་ལ་རྫས་ཡོད་དུ་བཏགས་ཡོད་དུ་ཞེ་ན། སེམས་བྱུང་ཞེས་ཏེ། དེ་ལ་རྫས་ཡོད་ཉི་ཤུ་པོ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་འགྲོ་ལྔ་དང་ཞེས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་སྦྱངས་ཞེས་པའི་བར་ཏེ། དེ་དག་ནི་གཞན་ལ་མ་ལྟོས་པར་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་ཕྱིར། རྫས་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་སེམས་བྱུང་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་ནི་བཏགས་ཡོད་ཡིན་ཏེ། གདགས་གཞི་གཞན་གྱི་རང་བཞིན་མ་རྟོགས་པར་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་མི་རྟོགས་པས། རང་རྐྱ་མི་ཐུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱིར་རྫས་ཡོད་དང་བཏགས་ཡོད་ཀྱི་ཚུལ་ལ་རིགས་པས་དཔྱད་བཟོད་པ་དང་མི་བཟོད་པ་དང་། དོན་བྱེད་ནུས་པ་དང་མི་ནུས་པ་དང་། རང་རྐྱ་ཐུབ་པ་དང་མི་ཐུབ་པ་རྣམས་སུ་ཡོད་པ་ལས། འདིར་ནི་སྔ་མའོ། །བཏགས་ཡོད་ལ་ཡང་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པ་དང་། ཚོགས་པ་ལ་བཏགས་པ་དང་། ཆ་ལས་བཏགས་པ་གསུམ་ལས། འདིར་ཕྱི་མའོ། །གཉིས་པ་གང་ཟག་གང་ལ་བཏགས་ཚུལ་ནི། སེར་སྣ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆ་ལ་བ
Chinese
认为各部派的识与自己相同能生起作用，秘密地执取，想要执持与事物相同生起的识，认为能取和所取在因果上时间不同步。唯识宗有两种，其中，随相唯识派认为，五根识所显现的色、声等，是真实显现的心之自性，因习气力，名言上似为心外之境。他们这样认为。随理唯识派则认为，心如无垢水晶球，恒时处于未被能取所取垢染的无二体验之自性中，而显现的色声等事物，是因习气力，如见毛发等一般，虽无而显现为虚假。真实而言，识与外境任何一者皆不成立。中观宗则认为，能取和所取二者皆如幻术、梦境等，无自性。其中，勒登论师认为，名言上与经部宗相同。智慧藏和寂护则认为，与随相唯识派相同。吉祥月称论师则认可世间所共称的能取所取之理，于名言中承认。 第二，分析心与心所的差别，分为三点，第一，本体与特征的区分：之前所说的心所，是实有还是假有呢？名为心所。其中，哪二十个是实有呢？即从“五遍行”至“精进已修”，这些不依赖于他者，能独立自主，故为实有。除此以外的二十九个心所是假有，因为不了解所依之其他自性，便无法了解它们的定义，故不能独立自主。总的来说，实有和假有的道理有理性分析能成立和不能成立，有作用和无作用，能独立自主和不能独立自主等几种情况，此处是前者。假有又分为对境假立、对集合假立、对部分假立三种，此处是后者。第二，在何种补特伽罗上假立的方式是：悭吝等三种，是对贪欲的部分。
English
The various schools believe that consciousness, like themselves, can generate effects and secretly grasp. They want to hold onto the consciousness that arises in accordance with things, believing that the grasper and the grasped are asynchronous in terms of cause and effect. There are two types of Mind-Only schools. Among them, the Aspectarian Mind-Only school believes that the appearances of the five sense consciousnesses, such as forms and sounds, are the very nature of the mind that truly appears. Due to the power of habit, they appear in name as external to the mind. This is what they believe. The Truth Aspectarian school, on the other hand, believes that the mind is like a crystal ball, free from impurities, and constantly abides in the nature of non-dual experience, unpolluted by the defilements of the grasper and the grasped. The appearance of things such as forms and sounds is false, appearing as if they exist due to the power of habit, like seeing hairs. In reality, neither consciousness nor external objects are established. The Madhyamaka school believes that both the grasper and the grasped are like illusions and dreams, without inherent existence. Among them, the teacher Lekden believes that in name, it is the same as the Sautrantika school. Yeshe Nyingpo and Shantarakshita believe that it is the same as the Aspectarian Mind-Only school. The glorious Chandrakirti acknowledges the way the grasper and the grasped are commonly known in the world, accepting it in name. Second, analyzing the differences between mind and mental factors is divided into three points. First, the distinction between substance and characteristics: Are the mental factors mentioned earlier real or nominal? They are called mental factors. Among them, which twenty are real? From "the five omnipresent ones" to "exertion cultivated," these do not depend on others and can be independent, so they are real. The other twenty-nine mental factors are nominal, because without understanding the nature of the basis of imputation, one cannot understand their definitions, so they cannot be independent. In general, the principles of real and nominal existence include whether rational analysis can be established or not, whether there is function or not, and whether there is independence or not. Here, it is the former. Nominal existence is also divided into three types: imputation on the basis of occasion, imputation on the basis of aggregation, and imputation on the basis of parts. Here, it is the latter. Second, the way of imputing on which kind of person is: stinginess and the like are part of attachment.
Tibetan
ཏགས་པ་ཡིན་ནོ། །གནས་སྐབས་ཡིན་ཅེས་པ་མི་ལེགས། གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པ་ནི། ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ཡིན་པའོ། །འཁོན་འཛིན་ལ་སོགས་ལྔ་ནི། ཞེ་སྡང་གི་ཆ་ལ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཞེ་སྡང་གི་མཚན་ཉིད་ཐུན་མོང་དུ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མཚན་འདི་གཞན་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །འཆབ་པ་ལ་སོགས་དྲུག་ནི། གཏི་མུག་གི་ཆ་ཡིན་ཅེས་པ་རགས་པ་སྟེ་ཞིབ་མོར་ན། འགྱོད་གཉིད་དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་རྣམས་སེམས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་སོ། ཁྲེལ་མེད་སོགས་དྲུག་དུག་གསུམ་སྤྱི་ལ་བཏགས་ཞེས་པ་ཡང་གཞན་བཞི་ལ་རིགས་ཀྱང་། གཡོ་སྒྱུ་ཞེ་སྡང་གི་ཆར་མི་གཏོགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་སོ། །བཏང་སྙོམས་བག་ཡོད་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་སྟེ། དུག་གསུམ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན། ཅེས་པ་ཡང་། བག་ཡོད་དེ་ལྟར་ཡིན་ཡང་། བཏང་སྙོམས་སེམས་བྱུང་རྫས་ཡོད་དུ་གཞུང་དུ་བཤད་དོ། །རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཆ་ཡིན་ལ། གཏི་མུག་མེད་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆའོ། །ལྟ་བ་དང་ཤེས་བཞིན་མིན་པ་ལོག་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་པོ་ཡང་མ་ནོར་མི་རྟོགས་པ་ན་སེམས་པ་དང་། རྟོགས་པ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆའོ། །བརྗོད་པ་ནི། ཉོན་མོངས་ཀྱི་དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པའི་དྲན་པ་ཉོན་མོངས་ཅན་ནོ། ། གསུམ་པ་ས་གང་ན་དུ་ཡོད་དཔྱད་པ་ནི། སེམས་བྱུང་འདི་དག་ས་གང་ན་དུ་ཡོད་ཅེ་ན། འདོད་པ་ན་ཐམས་ཅད་པས་བསྡུས་པའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་ལ། ཁྲོ་བ་ནས་འགྱོད་གཉིད་ཀྱི་བར་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡན་ན་མེད་དེ། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པས་དེའི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་མེད་ལ། ཡོ་བྱད་ལ་གཟུང་འཛིན་མེད་པས་སེར་སྣ་མེད་ཅིང་། མི་དགེ་བ་མེད་པས་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་མེད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར། འགྱོད་གཉིད་མེད་དེ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་ན་རྟོག་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། རྟོག་པ་མེད་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་འཁོར་གྱི་ཀུན་འཛིན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཡོ་སྒྱུ་ཡོད་དེ། རྟ་ཐུལ་གྱི་ཚངས་པ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་གང་དུ་འགག་དྲིས་པ་ན། མ་ཤེས་ཏེ། ཁོ་བོ་ནི་ཚངས་པའོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་འདྲིད་པ་ལ་ཞུགས་སོ་ཞེས་སོ། །གཡོ་སྒྱུ་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་བསམ་གཏན་གཉིས་པར་མེད་དེ། རྟོག་དཔྱོད་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། འཁོར་གྱི་ཀུན་འཛིན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ཆོས་གསུམ་བསྟན་པའི་དགོ
Chinese
是安立。说“暂时”不好。安立为暂时，是“不相应行”。忿等五者，是安立在嗔恨分，因为嗔恨的体性共同随顺之故。此理于其他也应知晓。覆等六者，说是愚痴分，这是粗略的说法，若细致来说，后悔、睡眠，善与无记等是心，属于智慧分。无惭等六者，说是安立在三毒总集上，虽然其他四者也类似，但谄诳不属于嗔恨分，而属于贪欲和愚痴分。舍、正念、无贪、无嗔、无痴，是无三毒的自性。这样说，虽然正念是如此，但舍是心所，经部中说是实有。不害是无嗔恨分，无痴是智慧分。邪见和非正知是颠倒的智慧，寻伺二者，未不错乱未证悟时是心，证悟时是智慧分。所说是，不忘失烦恼所缘的忆念是烦恼性的。第三，观察在何处有多少，这些心所在何处有多少呢？欲界有以全部包含的方式存在，从忿到后悔睡眠之间，在初禅以上没有，因为没有普遍恼害之所缘的缘故，没有愤怒，因此没有属于它的忿等，因为没有对资具的执著，所以没有悭吝，因为没有不善，所以没有无惭和无愧。因为与等持相违，所以没有后悔睡眠。在初禅的特殊本体中，因为寻思与贪欲分离的缘故，没有寻思，初禅中有对眷属的执著，所以有谄诳，如马驯者问梵天四大种在何处止息时，梵天不知，说：“我是梵天”，像这样进入欺骗大梵天。谄诳、寻伺二者在二禅中没有，因为寻伺与贪欲分离的缘故，并且没有对眷属的执著的缘故。第四，开示三法之必要。
English
It is an establishment. It is not good to say "temporary." To establish as temporary is "non-associated formations." The five, such as resentment, are established in the aspect of anger, because the nature of anger is commonly followed. This reason should also be known in others. The six, such as concealment, are said to be the aspect of ignorance, which is a rough statement. In detail, regret and sleep, virtuous and neutral, etc., are mind and belong to the aspect of wisdom. The six, such as shamelessness, are said to be established on the general collection of the three poisons, although the other four are similar, deceit does not belong to the aspect of anger, but belongs to the aspect of desire and ignorance. Equanimity, mindfulness, non-attachment, non-anger, and non-ignorance are the nature of being without the three poisons. Even though mindfulness is like that, equanimity is a mental factor, which is said to be real in the scriptures. Non-harm is the aspect of non-anger, and non-ignorance is the aspect of wisdom. Wrong view and non-awareness are inverted wisdom. The two, investigation and analysis, are mind when not mistaken and not realized, and are the aspect of wisdom when realized. What is said is that the memory of not forgetting the object of affliction is afflicted. Third, examining where and how many there are, where and how many are these mental factors? In the desire realm, they exist in a way that includes everything. From anger to regret and sleep, there are none above the first dhyana, because there is no object of universal torment, so there is no anger, and therefore there are no anger, etc., that belong to it. Because there is no attachment to possessions, there is no stinginess, and because there is no non-virtue, there is no shame and no shamelessness. Because it contradicts samadhi, there is no regret and sleep. In the special essence of the first dhyana, because investigation is separated from desire, there is no investigation. In the first dhyana, there is attachment to the retinue, so there is deceit. For example, when the horse tamer asked Brahma where the four great elements cease, Brahma did not know and said, "I am Brahma," and thus entered into deceiving the great Brahma. Deceit and the two, investigation and analysis, are not in the second dhyana, because investigation and analysis are separated from desire, and because there is no attachment to the retinue. Fourth, the necessity of teaching the three dharmas.
Tibetan
ས་པ་ནི། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཆོས་བསྟན་ཅེ་ན། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྟག་པ་གཅིག་པུའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། རྒྱུའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཟ་བ་པོའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། དེ་དག་བཟློག་པའི་ཕྱིར། གོ་རིམ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བཤད་དོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་། དབུས་མཐར། གཅིག་དང་རྒྱུ་དང་ཟ་བ་པོར། །འདི་རྣམས་ལ་ནི་གདག་ཏུ་ལྟ། །ཞེས་བཤད་དོ། །ལུང་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པའི་ལེའུ་སྟེ་དང་པོའི་འགྲེལ་པའོ། ། ལེའུ་དང་པོ།
Chinese
萨迦班智达问道：为何薄伽梵（世尊）为所化众生，以蕴、界、处三门宣说佛法？因为世间之人执著于三种我：执著于常一之我，执著于因之我，执著于食者之我。为了遣除这些执著，所以依次宣说了蕴、界、处。如《中边分别论》所说：于一与因及食者，此等皆视为我。此乃出自《集经论》中，关于蕴、界、处之解说第一品。
English
Sakya Paṇḍita asked: Why did the Bhagavan (the Blessed One) teach the Dharma to those to be tamed through the three doors of the aggregates, elements, and sense bases? Because worldly people have three kinds of clinging to self: clinging to a permanent and singular self, clinging to a self as cause, and clinging to a self as consumer. In order to reverse these, the aggregates, elements, and sense bases are explained in order. As it is also said in the Madhyāntavibhāga (Distinguishing the Middle from the Extremes): 'To one, cause, and consumer, these are regarded as self.' This is the commentary on the first chapter, which explains the aggregates, elements, and sense bases, from the Compendium of Scriptures.