Tibetan
ཆེན་པོ་ནི། །རྒྱལ་བ་འདིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པའི་སྔོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཟིན་པར་འདོད་དོ། །མདོ་སྡེ་པདྨ་དཀར་པོ་ལས། །རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ནི་བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་མང་པོ་འདས་པའི་སྔོན་རོལ་ཏུ་སངས་རྒྱས་སོ། །ཞེས་པ་དང་། ཡབ་སྲས་མཇལ་བ་ལས། །ང་ནི་འདས་པའི་དུས་ན་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་གྲངས་མེད་པ་འདས་པའི་དུས་ན་སངས་རྒྱས་དབང་པོའི་ཏོག་ཅེས་བྱ་བར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་སོ། །གསང་སྔགས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ལུགས་ཀྱིས་རྒྱལ་བུ་དོན་གྲུབ་འོག་མིན་དུ་བྱོན་པ་དང་། །ཏིལ་གྱི་གོང་བུ་ཁ་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱ་བར་བྱ་ (༧༩༣)སྙམ་པའི་རྗེས་ལ། །ཕྱིའི་མངོན་བྱང་ལྔ་ལ་བསྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་པར་འདོད་དོ། །རྣལ་འབྱོར་བླ་མེད་ཕ་རྒྱུད་ནི། །འོག་མིན་དུ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཆེན་པོ་ལ་དབང་བསྐུར་ཞུས་ནས། །དེར་སངས་རྒྱས་ལ། །དེའི་སྤྲུལ་པ་འདིར་སངས་རྒྱས་པར་འདོད་དེ། །ཟླ་གསང་ཐིག་ལེ་ལས། །གཙང་མའི་རིགས་དག་སྤངས་ནས་ནི། །འོག་མིན་སྟུག་པོ་ཉམས་དགའ་བར། །ཡང་དག་རྫོགས་སངས་དེར་སངས་རྒྱས། །སྤྲུལ་པ་པོ་གཅིག་འདིར་སངས་རྒྱས། །ཞེས་སོ། །ཡང་ན་ས་བཅུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་འོག་མིན་གྱི་གནས་སུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལ་དབང་བསྐུར་ཞུས་པས། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་དབང་བསྐུར་དེས་སངས་རྒྱས་པར་འདོད་དོ། །འདུལ་བ་དོན་ཡོད་པའི་རྒྱུད་ལས། །གསང་བའི་གནས་མཆོག་འོག་མིན་དམ་པར་ནི། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཙོ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་དེས། །ཆོས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་དེར་ནི་དབང་བསྐུར་བ། །ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་རྡོ་རྗེ་དབྱིངས་ཀྱིས་བསྐུར། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེས་བྱིན་བརླབས་པས། དེ་ཉིད་དུ་ནི་མངོན་པར་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་པས། །བླ་མེད་སྙིང་པོ་རྡོ་རྗེ་འཆང་དུ་གྱུར། །རང་བྱུང་བདེ་བ་ཆེན་པོར་མངོན་སངས་རྒྱས། །ཞེས་སོ། །མ་རྒྱུད་པ་ནི། །གྲགས་ཆེན་གྱི་སངས་ (༧༩༤)རྒྱས་ས་བཅུ་གཅིག་པ་དེ་འོག་མིན་བཙུན་མོའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་དབང་བཞི་རྫོགས་པར་ཞུས་པས། །བུད་མེད་མཆོག་ལ་བསྟེན་ནས་ས་བཅུ་གསུམ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཐོབ་སྟེ། །རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་རྒྱུད་ལས། །བཅུ་གཅིག་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། །བུད་མེད་ཕྱག་རྒྱ་བསྟེན་བྱས་ནས། །རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའི་ས་ཐོབ་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །ཡང་ན་ས་བཅུ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་འོག་མིན་དུ་ལོངས་སྐུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་ཞལ་སྦྱོར་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དྲུག་པ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་དེ་ལ་དབང་བཞི་རྫོགས་ཞུས་
Chinese
关于伟大者：这些胜者认为，早在无数劫之前就已经成佛了。《妙法莲华经》中说：“善男子，他在无数亿劫之前就已经成佛了。”《父子相会经》中说：“我在过去世，于无数不可思议劫之前，成佛，名为胜力顶。”密咒瑜伽的观点认为，当王子义成前往色究竟天时，如同芝麻荚开裂般的诸佛，想到“这位种姓之子将如何成佛(793)呢？”之后，依靠五种外在的现证菩提而成佛。无上瑜伽父续认为，在色究竟天向伟大的遍照佛请求灌顶，在那里成佛，并认为他的化身在此成佛。《月密明点》中说：“舍弃清净的种姓，在色究竟天茂密而令人愉悦之处，真实圆满的佛陀在那里成佛，一个化身在此成佛。”或者说，十地菩萨在色究竟天处向金刚持请求灌顶，认为仅凭那次灌顶就能成佛。《调伏有义续》中说：“在秘密的殊胜处，神圣的色究竟天中，伟大的菩萨主宰者，在那法殿中被灌顶，由普贤金刚界灌顶，菩提心的金刚加持，就在那里现证圆满菩提，成为无上心要金刚持，显现自生大乐而成佛。”如此等等。母续派认为，著名的(794)十一地佛陀在色究竟天明妃的宫殿中圆满接受四种灌顶，依靠殊胜的女性，获得十三地金刚持果位。《不住续》中说：“十一佛亦皆然，依止明妃之手印，得获金刚持之位。”或者说，十地菩萨在色究竟天，向报身大金刚持，面容交合大乐之身，第六金刚持，大金刚持请求圆满四种灌顶。
English
Regarding the Great Ones: These Victors believe that they had already attained Buddhahood countless eons ago. The White Lotus Sutra states, "Good son, he attained Buddhahood many billions of eons ago." The Sutra of the Meeting of Father and Son states, "In the past, countless immeasurable eons ago, I attained Buddhahood, named Supreme Power Crown." According to the Tantric Yoga system, when Prince Siddhartha went to Akanishta, the Buddhas, like sesame pods splitting open, thought, "How will this son of lineage attain Buddhahood (793)?" and then attained Buddhahood by relying on the five external manifest enlightenments. The Anuttarayoga Father Tantra believes that one requests empowerment from the great Vairocana in Akanishta, attains Buddhahood there, and believes that his emanation attains Buddhahood here. The Moon Secret Bindu states, "Having abandoned pure lineages, in the dense and delightful Akanishta, the truly perfect Buddha attains Buddhahood there, and one emanation attains Buddhahood here." Alternatively, the tenth-level Bodhisattva requests empowerment from Vajradhara in the Akanishta realm, and it is believed that Buddhahood is attained solely through that empowerment. The Vinaya Don Yod Pai Gyü states, "In the secret supreme place, the sacred Akanishta, the great Bodhisattva Lord, is empowered in that Dharma palace, empowered by Samantabhadra Vajradhatu, blessed by the Bodhicitta Vajra, and in that very place manifests perfect enlightenment, becoming the unsurpassed essence Vajradhara, manifesting self-arisen great bliss and attaining Buddhahood." And so on. The Mother Tantra tradition believes that the famous (794) eleventh-level Buddha fully receives the four empowerments in the Akanishta consort's palace, and by relying on the supreme woman, attains the thirteenth-level Vajradhara state. The Non-Abiding Tantra states, "Even the eleven Buddhas, by relying on the mudra of a consort, will attain the state of Vajradhara." Alternatively, the tenth-level Bodhisattva, in Akanishta, requests the complete four empowerments from the Sambhogakaya Great Vajradhara, the face-to-face Great Bliss body, the sixth Vajradhara, the Great Vajradhara.
Tibetan
པས། །ས་བཅུ་བཞི་བགྲོད་དོ། །རྡོ་རྗེ་བདེ་བའི་རྒྱུད་དང་། ཡེ་ཤེས་ཐིག་ལེའི་རྒྱུད་ལས། །བུམ་པའི་དབང་ནི་བཅུ་གཅིག་སྟེ། །གསང་བའི་དབང་ནི་བཅུ་གཉིས་མཆོག །ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་བཅུ་གསུམ་པ། །དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་བཅུ་བཞི་པ། །དབང་རེ་ལ་ནི་ས་རེ་སྟེ། །འདི་རྣམས་ས་ཡི་དབང་ཕྱུག་བདག །ཅེས་སོ། །དེ་ལ་འགའ་ཞིག་ནི། །གཙང་མའི་རིགས་ཀྱི་འོག་མིན་ནི་འཇིག་པ་ཡིན་ལ། །འོག་མིན་སྟུག་པོ་བཀོད་ནི་མི་འཇིག་སྟེ། །རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོ་ལས། །འོག་མིན་སྟུག་པོ་ཉམས་དགའ་ཞིང་། །སྟུག་པོ་ཞིང་ཁམས་འཇིག་མེད་པར། །དེ་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས། །རྫོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་ཚུལ་འདི་འབྱུང་། །ཞེས་པས། ། (༧༩༥)རྣམ་སྣང་གངས་ཆེན་མཚོ་ཆེན་པོ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དེ་ལ་འཁོར་ས་བཅུ་པས་བསྐོར་ནས་བཞུགས་པའི་གནས་ནི་སྟུག་པོ་བཀོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་མི་འཇིག་ལ། །དེའི་ནང་ན་གནས་པའི་ཞིང་ཁམས་ཆུང་ངུ་ཐམས་ཅད་ནི་སྤྲུལ་སྐུའི་ཞིང་ཁམས་ཡིན་པས་འཇིག་པའོ། །ཞེས་འདོད་དེ། །དེ་ལྟར་ན་གངས་ཆེན་མཚོའི་ཞིང་མི་འཇིག་ན། འདི་ཡང་མི་འཇིག་སྟེ། །འདི་ཡང་དེའི་ཞིང་ཁམས་སུ་བཤད་པ་དང་། །གཉིས་ཀ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་དཔེར་ན། །སྐྱེས་བུའི་ཡན་ལག་དང་མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་ན་ཕྱི་ལུས་ཀྱང་མི་རྟག་སྟེ། །སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་གཙང་མ་རིགས་ཀྱི་གནས་ནི་འོག་མིན་ཡིན་ལ། །གཙང་མའི་རིགས་དག་སྤངས་པའི་གནས་འོག་མིན་ནི་གྲོང་ལས་དགོན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། །དེ་ནི་མི་འཇིག་སྟེ་ས་བཅུ་འབའ་ཞིག་གི་སྣང་ངོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་པ་ནི་མ་དག་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་སྣང་ངོ་ཡིན་ཏེ། །དེ་ན་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ལུང་ཐམས་ཅད་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལུང་སྟེ། །གཉིས་མེད་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱུད་ལས། །ཡེ་ཤེས་བླ་ན་ (༧༩༦)མེད་པའི་གནས། །གཙང་མའི་གནས་མཆོག་ལེགས་གནས་པ། །བཅོམ་ལྡན་འོག་མིན་འདིར་རྟག་བཞུགས། །ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་ས་ཕྱོགས་སོ། །ཞེས་སོ། །ཡང་ན་སེམས་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་འོག་མིན་ཏེ། །ཡེ་ཤེས་བླ་ན་མེད་པའི་རྒྱུད་ལས། །སེམས་ཉིད་བདེ་སྟོང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས། །འོག་མིན་གཙང་མའི་གནས་མཆོག་གོ །ཞེས་སོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་རྒྱ་མཚོ་དང་བ་ལང་གི་རྨིག་རྗེས་ཀྱི་ཆུ་ལྟ་བུ་སྟེ། །ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དང་སངས
Chinese
因此，要经历十四地。在《金刚安乐续》和《智慧明点续》中说，宝瓶灌顶有十一种，秘密灌顶是十二种殊胜，智慧灌顶是十三种，如是这般是十四种。每一个灌顶对应一个地，这些是地的自在之主。如是说。其中有些观点认为，清净种姓的色究竟天是会坏灭的，而密严刹土的色究竟天是不坏灭的。《金刚顶经》中说：“密严刹土令人喜悦，密严净土不会坏灭，在那里诸佛的法，圆满受用之理会显现。”因此，(795) 毗卢遮那大雪山大湖圆满报身佛，被十地菩萨围绕而安住的地方就是密严刹土。它是不坏灭的。而在它里面安住的所有小净土都是化身的净土，所以是会坏灭的。有人这样认为。如果那样的话，大雪山湖的净土不坏灭，那么这个也不应该坏灭。因为这个也被说是它的净土，并且两者都被说是世间的界。比如，如果人的肢体和眼睛、耳朵等所有部分都是无常的，那么外在的身体也是无常的，因为它们都是总体和部分的范畴。因此，清净种姓的处所是色究竟天，而舍弃了清净种姓的色究竟天就像是相对于城市而言的寂静处，它是不坏灭的，因为它是仅仅十地菩萨的显现。坏灭是不清净的凡夫的显现，因为那里没有凡夫。因此，所有的教证都是那个本身的教证。《无二胜王续》中说：“无上智慧的处所，清净的殊胜处所善安住，薄伽梵色究竟天恒常安住于此，是普贤的处所。”如是说。或者说，自性俱生智就是色究竟天。《无上智慧续》中说：“自性乐空俱生，色究竟清净的殊胜处所。”如是说。菩萨和佛陀的差别就像大海和牛蹄印中的水一样。《华严经》中说：“菩提心和佛
English
Therefore, one must traverse the fourteen bhumis. In the Vajra Bliss Tantra and the Wisdom Bindu Tantra, it is said that the vase empowerment has eleven, the secret empowerment is twelve supreme, the wisdom-jnana is thirteen, and thus it is fourteen. Each empowerment corresponds to one bhumi, and these are the lords of the power of the bhumis. Thus it is said. Some, however, believe that the Akanistha of the pure lineage is destructible, while the Dense Array Akanistha is indestructible. The Vajrasekhara says: "The Dense Array Akanistha is delightful, the Dense Array pure land is indestructible. There the Dharma of the Buddhas, the way of perfect enjoyment, arises." Therefore, (795) Vairochana, the Great Snow Mountain Great Lake, the Sambhogakaya Buddha, surrounded by the ten bhumi bodhisattvas, the place where he dwells is the Dense Array. It is indestructible. And all the small pure lands within it are nirmanakaya pure lands, so they are destructible. Some believe this. If that is the case, if the Great Snow Mountain Lake's pure land is indestructible, then this should also be indestructible. Because this is also said to be its pure land, and both are said to be realms of the world. For example, if all the parts of a person, such as the eyes and ears, are impermanent, then the external body is also impermanent, because they are all within the category of general and specific. Therefore, the place of the pure lineage is Akanistha, and the Akanistha that has abandoned the pure lineage is like a hermitage compared to a city. It is indestructible because it is only the appearance of the ten bhumis. Destruction is the appearance of impure ordinary beings, because there are no ordinary beings there. Therefore, all the scriptures are scriptures of that very thing. The Advaya-vijaya Tantra says: "The place of unsurpassed wisdom, the supreme pure place is well established, the Bhagavan Akanistha always dwells here, it is the place of Samantabhadra." Thus it is said. Or, innate coemergent wisdom is Akanistha. The Anuttara-jnana Tantra says: "Innate bliss-emptiness coemerges, Akanistha is the supreme pure place." Thus it is said. The difference between a bodhisattva and a Buddha is like the ocean and the water in a cow's hoofprint. The Avatamsaka Sutra says: "Bodhi mind and Buddhahood
Tibetan
་རྒྱས་ཁྱད། །རྒྱ་མཚོ་བ་ལང་རྨིག་རྗེས་མཚུངས། །དག་པ་ས་གསུམ་ཡོན་ཏན་ཀྱང་། །དཔག་ཅིང་གཞལ་བར་མི་ནུས་ན། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་ནི། །བརྗོད་ཅིང་དཔག་པར་སྨོས་ཅི་དགོས། །ཞེས་པ་དང་། །བསམ་མི་ཁྱབ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། །ནམ་མཁའ་ས་གཞི་གང་ཡིན་པ། །སྐྲ་རྩེས་གཞལ་བར་ནུས་སྲིད་ཀྱིས། །རྒྱལ་བའི་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་ནི། །བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་བརྗོད་མི་ནུས། །དཔག་ཅིང་བརྗོད་པའི་ཡུལ་ལས་འདས། །དེ་ཕྱིར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ། །ཞེས་སོ། །སྒྱུ་མ་ལམ་རིམ་གསལ་བྱེད་པའི་འགྲེལ་པ་འདི་ནི་བདག་གིས་ (༧༩༧)བྱས། །དགེ་དེས་འཛིན་བྱེད་བདུད་བཅོམ་ནས། །དབྱེར་མེད་སྐུ་བཞི་ཐོབ་པར་ཤོག། སྒྱུ་མ་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་དོན་འགྲེལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་ནི་གུ་མས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་དེ་ཉིད་དང་། །ལོ་ཙཱ་བ་གླན་དར་མ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའོ། །སླད་ནས་བདག་ཁྱུང་པོ་རྣལ་འབྱོར་པས་ཞུས་ཏེ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱས་པའོ།། །།ཨིྀྠཱ། །མངྒ་ལཾ། ། (༧༩༨)
Chinese
广大差别。 大海与牛蹄迹相同。 清净三地之功德， 若不能衡量测度， 那么一切智者的功德， 说与衡量又何必呢？ 如是说。 《思不议显说经》中说： 无论虚空大地是什么， 或许能用发梢来测量， 但胜者的功德之海， 无数劫也无法述说。 超越了衡量与述说的范畴， 因此是不可思议的。 如是说。 此《幻化道次第明示》的注释是我（797）所作。 愿以此善，摧伏魔众， 获得无别的四身！ 幻化道次第的意义注释，由智慧空行母尼古玛所作，圆满。 由智慧空行母本人， 以及译师格朗达玛洛哲所翻译。 之后由我琼波瑜伽士校阅并修习。 。 ཨིྀྠཱ། （藏文） མངྒ་ལཾ། （藏文， मंगलम्，mangalam，吉祥）。 (798)
English
Great difference. The ocean is like an ox's hoofprint. The qualities of the three pure lands, If they cannot be measured or fathomed, Then the qualities of the all-knowing, What need is there to speak of measuring them? Thus it is said. In the Sutra of Inconceivable Revelation, it says: Whatever the sky and earth may be, It may be possible to measure with a strand of hair, But the ocean of the Victor's qualities, Cannot be spoken of in countless eons. It transcends the realm of measurement and speech, Therefore, it is inconceivable. Thus it is said. This commentary on "Clarifying the Stages of the Illusory Path" was written by me (797). May this virtue subdue the Maras, And may I attain the indivisible four bodies! The commentary on the meaning of the Stages of the Illusory Path, composed by the Wisdom Dakini Niguma, is complete. Translated by the Wisdom Dakini herself, And the translator Gya Loton Dharma Lodro. Later, I, Khyongpo Yogi, reviewed and practiced it. . ཨིྀྠཱ། (Tibetan) མངྒ་ལཾ། (Tibetan, मंगलम्, mangalam, Auspicious). (798)