Tibetan
ས་གྲོལ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྣམ་གྲོལ་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་གྲོལ་དེ་ལ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཡན་ལག་ཏུ་རུང་བ་མོས་པ་རྣམ་གྲོལ་གྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་བཅོམ་པ་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་ནི་རྣམ་གྲོལ་འདུས་མ་བྱས་དང་། རྣམ་གྲོལ་དེ་ལ་དེར་ངེས་པ་མི་སློབ་པའི་མོས་པ་ནི་རྣམ་གྲོལ་འདུས་བྱས་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། གང་ཞིག་མི་སློབ་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་གསུངས་པའི་ཡང་དག་པའི་རྣམ་གྲོལ་ནི། རྣམ་གྲོལ་འདུས་བྱས་མོས་པ་དེ་ཡིན་ཏེ། མི་སློབ་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་ཆར་འདུས་བྱས་ཡིན་པས་སོ། །འདུས་མ་བྱས་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་དང་། སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་པས་ཡན་ལག་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡན་ལག་འདུས་བྱས་དེ་ཉིད་ལ་མདོ་ལས། སེམས་འདོད་ཆགས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་མ་རིག་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཉིས་སུ་གསུངས་ཏེ་རྣམ་གྲོལ་འདུས་བྱས་དེ་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་སོགས་ལྔའི་ནང་ནས་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ཕུང་པོ་རང་དེ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱེ་སྨྲས་ འཆད་དོ། །སློབ་དཔོན་ནི་མོས་པ་འབའ་ཞིག་རྣམ་གྲོལ་མ་ཡིན་གྱི་སེམས་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་འདུན་བརྩོན་སོགས་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་འདུན་བརྩོན་ཀྱང་དེར་བཤད་པས་སོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་དག་ཤེས་པ་ཡང་དག་ལྟ་བའི་ནང་དུ་འདུས་པས་ན་ཡན་ལག་བཅུ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ཞེས་སྔར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མིན་ཏེ་ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློའི་ལྟ་མིན། །ཞེས་པས་སོ། །ཡང་དག་ཤེས་པ་དེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པའི་ཕུང་པོའང་ཡིན་ཏེ། རང་གི་བྱང་ཆུབ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་རྣམ་གྲོལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། སེམས་གང་རྣམ་པར་གྲོལ། ལམ་གང་གིས་རྣམ་པར་གྲོལ། དེ་ལྟར་གྲོལ་བའི་གནས་ལ་དབྱེ་བ་དུ་ཡོད་གསུམ། དང་པོ། གལ་ཏེ་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ན་སེམས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ད་ལྟ་བ་གསུམ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། མི་སློབ་པའི་སེམས་ནི། སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་མ་འོངས་པ་ཉིད་ནི་སྒྲིབ་པ་ལས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་བ་ལ་དངོས་སུ་གནོད་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། དེ་སྒྲིབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་དུས་མཉམ་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་སྐྱེ་བས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ནི་དེའི་ཐོབ་པ་ལ་བཞག་སྟེ། དེ་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པས་སོ། །འོ་ན་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དག་ཇི་ལྟར་སྒྲིབ་པ་ལས་གྲོལ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལས་མི་སློབ་པའི་སེམས་མ་འོངས་པ་སྒྲིབ་པ་རྣམས་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་འདས་སོགས་གང་གིས་སྒྲིབ་པ་སྤང་ཞེ་ན། འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ་འགག་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ད་ལྟ་བའི་ལམ་གྱིས་ནི། ད་ལྟར་དེ་ཡི་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སྤངས་ཏེ། འདི་ལྟར་སྤང་བ་ནི་བྱ་བ་འགལ་བའི་སྒོ་ནས་གནོད་བྱེད་ཡིན་ན། འདས་འོངས་བྱ་བ་འགག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ད་ལྟའི་ལམ་གྱིས་ད་ལྟའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བ་མིན་ཏེ། རྒྱུད་གཅིག་ལ་ཉོན་མོངས་དང་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སུ་ཐལ་བའི་ཕྱིར་དང་། འགལ་བ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡེ་ཤེས་ཉོན་མོངས་པའི་འཇིག་རྒྱུར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པའམ་ས་བོན་སྤང་བྱར་འདོད་པས་ཡུན་རིང་དུ་མི་གནས་ཤིང་གནོད་པ་བྱེད་བཞིན་པའི་ལྷན་ཅིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤང་བྱ་ཕྱི་མ་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་མི་ལྡན་པར་བསྐྱེད་པ་ལ་གནོད་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་དོ། །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོའམ་བསྟན་བཅོས་ལས་སྤངས་པའི་ཁམས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཁམས་དང་། འགོག་པའི་ཁམས་ཞེས་གསུམ་བཤད་པ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་གསུམ་ནི། རྣམ་གྲོལ་འདུས་མ་བྱས་སུ་བཤད་པ་དེ་ཉིད་ལ་ནི་སྤངས་བའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་སོགས་གསུམ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ། འདི་ལྟར་ཁམས་གསུམ་གྱི་ འདོད་ཆགས་ཀུན་ཟད་ཅིང་སྤངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཁམས་ཡིན་ལ། སྤངས་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆགས་ལས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་ཞེ་སྡང་སོགས་ཡང་དག་པར་ཟད་ཅིང་སྤངས་པ་དག་གོ །འགོག་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གཞི་ཡང་དག་པར་ཟད་པའོ། །དེ་གསུམ་ནི་རྣམ་གྲོལ་འདུས་མ་བྱས་ལས་དབྱེ་བ་སྟེ། དེའང་གཞིའི་སྒྲ་ནི། ཡུལ་དང་རྒྱུ་སྟེ་གཟུགས་སོགས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ །ཕྱི་མ་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སྤང་ངོ་། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་དུ་ཡིད་འབྱུང་དང་། ཆགས་བྲལ་གྱི་ལམ་གྱི་མུ་དཔྱད་པ་ནི། འོ་ན་དངོས་པོ་གང་གིས་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་དེས་འདོད་ཆགས་དང་འབྲལ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་ལ་དམིགས་པའི་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བདེན་པ་དེ་གཉིས་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་ཡུལ་དམན་པ་ལ་སྐྱོན་དུ་བརྟགས་པས་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། བཟོད་པ་བཞི་དང་སྒོམ་ལམ་ཤེས་པ་གང་གིས་དངོས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བདེན་པ་བཞི་པོ་གང་ལ་དམིགས་ཀྱང་རུང་ཀུན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་འབྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་ཡིད་འབྱུང་བ་དང་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ལ་མུ་བཞི་སྲིད་དེ། ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་བ་ནི། སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་པའི་བསྒོམ་ལམ་ཡིན་ཡང་རུང་། སྦྱོར་བ་དང་རྣམ་གྲོལ་དང་། ཁྱད་པར་ལམ་དང་། ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་པའི་ བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིད་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པས་ཡིད་སྐྱོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྦྱོར་ལམ་སོགས་གསུམ་སྤོང་ལམ་མིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྤོང་ལམ་ཡིན་ཡང་། འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་ལམ་གྱིས་སྔར་ཡང་སྤངས་ཟིན་པས་དང་། ཤེས་པ་ནི་སྤོང་ལམ་མིན་པས་སོ། །རྗེས་ཤེས་ཀྱིས་བཟོད་པ་དག་གིས་ནི་ངེས་པར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ལམ་གྱིས་སྲིད་རྩེ་ལས་འདོད་ཆགས་མི་འབྲལ་བས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་སྤང་བྱ་དངོས་སུ་སྤོང་བའི་ལམ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་འགོག་པ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱིས་སྔོན་དུ་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ནི་སྤང་བྱ་ལ་དངོས་སུ་གནོད་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་གི་དམིགས་པ་འགོག་ལམ་ཟག་མེད་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པས་སོ། །གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་ནི། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་དག་གི་བཟོད་པ་ལས་གཞན་རྣམས་ཏེ། ཡིད་འབྱུང་གི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང། ཉོན་མོངས་པ་དངོས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར། །གཉིས་མིན་འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་སྦྱོར་བ་དང། རྣམ་གྲོལ་དང། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་དང། ཆགས་ བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་འགོག་ལམ་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་བཟོད་པ་དང་། ཤེས་པ་རྣམས་དང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་ཡིན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྤོང་བ་དབང་པོ་འཕོ་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཁ་ཅིག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེ
Chinese
解脱并非是真正的解脱。第二，有教说和解说两种。第一，解脱有有为和无为两种。第二，有总的和，具体来说，有可以作为支分的信解脱的差别两种。第一种是什么呢？断除烦恼的个别观察断灭是无为解脱，而对于解脱的确定，不学者的信是有为解脱。第二，哪一个是所说的不学者支分的真正的解脱呢？就是有为解脱的信解脱，因为不学者的十个支分都是有为的。无为的份额不平等，而且既非学者也非不学者，所以不是支分。经中说，解脱的支分有为本身，心从贪欲中解脱，智慧从无明中解脱，这两种就是有为解脱本身，是戒蕴等五蕴中的解脱蕴本身。这是分别说部所说的。论师说，仅仅是信解脱并非解脱，而且心和智慧解脱的无漏心和心所，欲和精进等其他也是，因为经中也说了欲和精进。第二，如果说，因为正确的智慧包含在正确的见解中，所以不会成为十支分，那么不是的，因为如前所说的证悟尽和不生的智慧是正确的智慧，但不是正确的见解，因为尽和不生的智慧不是见解。因此，正确的智慧也是解脱的智慧，是见蕴，因为是证悟自己的菩提。第二，具体解释解脱，什么心解脱？通过什么道解脱？如此解脱的处所有多少差别？有三种。第一，如果心解脱，那么过去、未来、现在三种心中，哪一种会解脱呢？不学者的心，将要生起的未来才会从障碍中解脱，因为过去的障碍是存在的，而现在直接损害的是如金刚喻定，因为它与障碍的获得是同时的，而且在其之后
English
Liberation is not true liberation. Secondly, there are two types: teaching and explanation. Firstly, liberation has two aspects: conditioned and unconditioned. Secondly, there are two distinctions: general and, specifically, the liberation of faith that can be a limb. What is the first? The individual analytical cessation of destroying afflictions is unconditioned liberation, and the faith of the non-learner that is certain about that liberation is conditioned liberation. Secondly, what is the true liberation that is said to be a limb of the non-learner? It is the conditioned liberation of faith, because all ten limbs of the non-learner are conditioned. The share of the unconditioned is not equal, and it is neither a learner nor a non-learner, so it is not a limb. The sutra says that the conditioned limb of liberation itself is twofold: the mind is liberated from desire, and wisdom is liberated from ignorance. These two are the conditioned liberation itself, which is the aggregate of liberation itself among the five aggregates of morality, etc. This is what the Vaibhashikas say. The teacher says that mere faith is not liberation, but also the uncontaminated mind and mental factors of the mind and wisdom that are liberated, such as desire and effort, because the sutra also speaks of desire and effort. Secondly, if one says that because correct knowledge is included in correct view, it will not become a ten-limbed thing, it is not so, because the knowledge of exhaustion and non-arising of enlightenment, as previously stated, is correct knowledge, but it is not correct view, because the mind of exhaustion and non-arising is not a view. Therefore, that correct knowledge is also the wisdom of liberation, the aggregate of seeing, because it is the knowledge of one's own enlightenment. Secondly, explaining liberation in detail, what mind is liberated? By what path is it liberated? How many differences are there in the state of liberation? There are three. Firstly, if the mind is liberated, then which of the three minds—past, future, or present—will be liberated? The mind of the non-learner, the future that is about to arise, will be liberated from the obscurations, because the obscurations of the past exist, and what directly harms the present is like the vajra-like samadhi, because it is simultaneous with the attainment of the obscurations, and after that,
Chinese
由解脱于障蔽之心生起故。烦恼乃立于彼之获得，以其为生起之障碍故。若尔，无生法者如何解脱于障蔽耶？ 以其相似之故也。是故经中云：‘不学之心，未来将解脱于诸障蔽。’如是说。二者，若尔，过去等以何断障蔽耶？将灭坏者，谓趋向于灭坏者，以现在之道，能断除现在之障蔽。如是断除者，以作用相违之门为损害者，过去未来作用已灭坏及未生故。若谓现在之道非能断现在之障蔽，以于一相续中，烦恼与智慧二者相违之过失故，及相违同时生起之过失故，及智慧成为烦恼之坏灭因之过失故。非如是，以烦恼之获得或种子视为所断故，不长久安住且为损害者，以是同时生起之故，及不具足生起未来所断之能力，以说为生起之障碍故，无过失也。三者，分二：正文与旁述义。初者分二：教与释。初者，又经或论中说断之界、离贪之界、灭之界，此三者为何耶？彼三者，当知即是说为解脱无为者，即是名为断之界等三者。二者，如是三界之 贪欲皆尽且断除者，是离贪之界。名为断之界者，谓贪欲之外之烦恼，嗔恚等亦皆尽且断除者。名为灭之界者，谓烦恼之根本亦皆灭尽者。彼三者，是从解脱无为中分别者，彼之基之声者，谓境与因，即色等有漏者。于后者，以欲之贪欲分离而断除之。二者，旁述义中，厌离与离贪之道之边际观察者，若尔，以何事物而生厌离之事物，彼能与贪欲分离耶？
English
It is because the mind that is liberated from obscurations arises. Afflictions are established upon their attainment, because they obstruct their arising. If so, how are those who have no arising nature liberated from obscurations? It is because of their similarity. Therefore, it is said in the scriptures: 'The unlearning mind will be liberated from all obscurations in the future.' Thus it is said. Secondly, if so, by what do the past, etc., abandon obscurations? Those that are about to cease, that is, those that are directed towards cessation, with the present path, can completely abandon the obscurations of the present. Such abandonment is a harm-doer through the gate of contradictory actions, because the actions of the past and future have ceased and have not arisen. If it is said that the present path cannot abandon the present obscurations, because of the fault that afflictions and wisdom are two in one continuum, and because of the fault that contradictions arise simultaneously, and because of the fault that wisdom becomes the cause of the destruction of afflictions. It is not so, because the attainment or seed of afflictions is regarded as what is to be abandoned, and it does not abide for a long time and is a harm-doer, because it arises simultaneously, and because it does not possess the ability to generate future abandonments, because it is said to be an obstacle to arising, there is no fault. Thirdly, there are two parts: the main text and the ancillary meaning. The first part has two parts: the teaching and the explanation. The first part: Also, in the sutras or treatises, it is said that the realm of abandonment, the realm of detachment from desire, and the realm of cessation, what are these three? These three are to be known as the same as what is said to be liberation and non-arising, which are called the realm of abandonment, etc. The second part: Thus, of the three realms, those who have exhausted and abandoned all desires are the realm of detachment from desire. That which is called the realm of abandonment refers to those who have exhausted and abandoned afflictions other than desire, such as hatred, etc. That which is called the realm of cessation refers to those who have completely exhausted the root of afflictions. These three are distinguished from liberation and non-arising, and the sound of the basis refers to objects and causes, that is, contaminated forms, etc. In the latter, it is abandoned by separating from the desire of longing. Secondly, in the ancillary meaning, examining the limits of the path of renunciation and detachment from desire, if so, by what thing does the thing that causes renunciation, can it be separated from desire?