Tibetan
བཅུ་གསུམ་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སུ་ཡེ་སངས་རྒྱས་པ་ལ་རྩོལ་བ་དང་སྒྲུབ་པ་མེད་པར་ཡང་སངས་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ལེའུའི་འགྲེལ་པ། བཅུ་གསུམ་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སུ་ཡེ་སངས་རྒྱས་པ་ལ་རྩོལ་བ་དང་སྒྲུབ་པ་མེད་པར་ཡང་སངས་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ལེའུའི་འགྲེལ་པ། དེ་ལྟར་ལམ་མཐར་ཕྱིན་པ་ལས། འབྲས་བུ་བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་རང་བཞིན་མངོན་པར་སྣང་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ་ནོར་བུ་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ལས་འདོད་དགུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་དོན་ལ་གོམས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་གང་གི་ཚེ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་འདུ་ འབྲལ་མེད་པའི་ངོ་བོ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏེ། དང་པོ་གཞི་ལས་གཞི་སྣང་དུ་ཤར་བའི་ཚེ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བག་ཆགས་བརྟན་པ་ལས་སྣང་བའི་འཁྲུལ་སྣང་ཆ་དང་བཅས་པ་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་བརྒྱད་ཀུན་གཞི་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་བཅས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤྲིན་དང་འདྲ་བ་དག་དུས། རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཆོས་སྐུ་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་རང་ལ་ཡོད་པ་གསལ་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་ཤར་ནས། སྐུ་གསུམ་ཉི་མའི་སྙིང་པོ་ལྟ་བུ་ལས། འཕྲིན་ལས་འོད་ཟེར་དང་འདྲ་བ་ཕྱོགས་མཐའ་གཏུགས་པར་འཕྲོ་བས་དོན་མཛད་པ་ནི་འདིའི་འབྲས་བུ་སྟེ། གནས་འདི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལ་ངོ་བོ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། འཐད་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། འབྲས་བུ་དངོས་རྒྱས་པར་བརྗོད་པ་དང་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་ངོ་བོ་ནི་དག་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཆོས་སྐུ་མཐར་ཐུག་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ལྷུན་གྲུབ་བྱང་ཆུབ་སྙིང་པོ་ལ། །འབད་རྩོལ་མེད་པའི་གནད་ཀྱིས་གོམས་བྱས་ན། །ཡེ་སངས་རྒྱས་ལ་ཡང་སངས་རྒྱས་འབྱུང་སྟེ། །འདི་ནི་བླ་མེད་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་རྩེ། །རིམ་དགུའི་སྙིང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀློང་ཆེན་ཡིན། །རིག་པའི་ངོ་བོ་ལ་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་ཡེ་ནས་ཡོད་པ་ཉིད། གློ་བུར་གྱི་སྒྲིབ་པས་མ་མངོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རང་གཞག་འབད་རྩོལ་མེད་པའི་གནད་ལ་གོམས་པ་མཐར་ཕྱིན་པས་བསལ་བ་ན། ཡེ་སངས་རྒྱས་པ་ནི་རང་བཞིན་རྣམ་དག་གི་རིག་པ་ཆོས་ སྐུར་གནས་པ་ལ། ཡང་སངས་རྒྱས་པ་གློ་བུར་རྣམ་དག་གིས་མངོན་དུ་བྱས་པ་དེ། ཐེག་པ་ཀུན་གྱི་མཐར་ཐུག་གི་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྟེ། ཆོས་སྐུ་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་འཁྲུལ་སྣང་དང་འཁྲུལ་རྟོག་ཆ་དང་བཅས་པ་དབྱིངས་སུ་ཞི་ནས།
Chinese
第十三，关于一切法在本觉菩提心中本来成佛，无需勤作和修持也能成佛之理的章节的注释。 第十三，关于一切法在本觉菩提心中本来成佛，无需勤作和修持也能成佛之理的章节的注释。 如此，从道究竟圆满中，果位殊胜菩提的自性显现乃是法性，犹如如意宝远离垢染而任运成就一切所愿。 其中，何时对自性大圆满之义的串习完全圆满，任运成就之身与智慧无离无合之体性得以显现？最初，从基位显现为基现之时，由于执著为我的习气稳固，显现的错觉连同习气，以及心与心所产生的八识聚，连同阿赖耶识、五蕴等障碍如同云雾般消散之时，自生智慧任运成就的法身，如太阳之轮般本自具足，显现清晰无碍。三身犹如太阳之精华，事业如光芒般向四面八方放射，成办利益，此乃其果。对此处广为阐述，可分为总的指示体性，分别阐述理据，以及详细阐述真实果三方面来理解。殊胜菩提之体性，乃是二种清净具足之究竟法身得以显现。诸法任运成就菩提心，以无勤作之要诀而串习，本觉成佛复又成佛，此乃无上金刚藏之顶，九次第之精华，菩提广大虚空。觉性之体性，乃是身与智慧之功德任运成就本自存在。何为由暂时的障碍所遮蔽而未显现者？即是，通过对安住自性无勤作之要诀的串习达到究竟，从而消除。本觉成佛，乃是自性清净之觉性安住于法身。复又成佛，乃是由暂时的清净而显现。此乃一切乘之究竟义，所求圆满，法身成为一体，彼时错觉与错念连同习气一同寂灭于法界之中。
English
Thirteenth, Commentary on the Chapter Explaining That All Dharmas Are Primordially Enlightened in the Mind of Bodhi, and That Enlightenment Is Attained Without Effort or Practice. Thirteenth, Commentary on the Chapter Explaining That All Dharmas Are Primordially Enlightened in the Mind of Bodhi, and That Enlightenment Is Attained Without Effort or Practice. Thus, from the completion of the path, the manifestation of the nature of the supreme fruit of Bodhi is the Dharma nature, just as a wish-fulfilling jewel, free from impurities, spontaneously accomplishes all desires. When the habituation to the meaning of the Great Perfection of intrinsic nature is completely perfected, the essence of the spontaneously accomplished Kaya and Jnana, inseparable, becomes manifest. Initially, when the ground appears from the ground, due to the firm habit of clinging to self, the illusion of appearance together with its aspects, and when the eight aggregates of mind and mental factors, together with the five aggregates of the Alaya, the obscurations like clouds, are purified, the self-born wisdom, the spontaneously accomplished Dharmakaya, like the orb of the sun, inherently present, dawns clearly and without obscuration. From the three Kayas, like the essence of the sun, the activity, like rays of light, radiates to the farthest reaches, accomplishing benefit, which is the fruit of this. To explain this extensively, it should be understood in three aspects: the general indication of the essence, the specific explanation of the reasons, and the detailed expression of the actual fruit. The essence of supreme Bodhi is the ultimate Dharmakaya, endowed with two purities, becoming manifest. All dharmas spontaneously accomplish the essence of Bodhi. By habituating with the key point of non-effort, primordial Buddhahood arises again as Buddhahood. This is the pinnacle of the unsurpassed Vajra essence, the essence of the nine stages, the vast expanse of Bodhi. The essence of awareness is the quality of Kaya and Jnana, spontaneously accomplished and inherently present. What is it that is obscured by temporary obscurations and not manifest? It is that which is eliminated by the complete habituation to the key point of self-settling without effort. Primordial Buddhahood is the awareness of intrinsic purity abiding as the Dharmakaya. Again, Buddhahood is manifested by temporary purity. This is the ultimate meaning of all vehicles, the complete attainment to be sought. When the Dharmakaya becomes one taste, then illusion and delusion, together with their aspects, are pacified into the Dharmadhatu.
Tibetan
ཆོས་ཉིད་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་དང་ཡེ་ཤེས་དབྱེར་མེད་པས་གཉིས་མེད་མཉམ་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏེ། རྟག་ཏུ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ངང་ལས་མི་གཡོ་བར་བཞུགས་པ་ནི། སྐུ་གདུང་འབར་བ་ལས། རང་གི་ངོ་བོ་རང་ཐིམ་ནས། །དབྱེར་མེད་འབྱེད་པ་མེད་པར་འགྱུར། །ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆུ་ཐིམ་ལྟར། །དེ་བཞིན་མར་ལ་མར་ཐིམ་དང་། །ནམ་མཁར་ནམ་མཁའ་ཐིམ་པ་བཞིན། །གཉིས་མེད་ངོས་གཟུང་མེད་པར་འགྱུར། །ཞེས་པ་དང་། སྤྲིང་ཡིག་བདུད་རྩིའི་ཐིགས་པ་ལས་ཀྱང་། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆུ་ཐིམ་དང་། །མར་ལ་མར་ནི་རྗེས་ཞུགས་ལྟར། །ཤེས་བྱ་སྤྲོས་བྲལ་དེ་ཉིད་དང་། །དབྱེར་མེད་ཡེ་ཤེས་རྣམ་འདྲེས་པ། །དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །རང་བཞིན་ཆོས་སྐུ་ཞེས་བྱར་བརྗོད། །ཅེས་སོ། །དེའི་ཚེ་ནང་དབྱིངས་ཆོས་སྐུ་ཀ་དག་གི་ཀློང་ན་ལྷུན་གྲུབ་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་དགོངས་པ་སྙིང་པོ་རང་རྫོགས་ཀྱི་ཆ་ཕྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་སུ་བཞུགས་ཏེ། སེང་གེ་རྩལ་རྫོགས་ལས། སྟོང་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀློང་ན་སངས་རྒྱས་ལྔ། །མཚན་མར་མ་ཡིན་རང་གི་སྙིང་པོར་གསལ། །དགོངས་པ་དོན་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པ་ནི། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན་སྣང་བའི་སྒྲིབ་ཤིང་བྲལ། །དོན་གྱི་སྙིང་པོ་སངས་རྒྱས་ ཡུལ་ལ་འཇུག །བསམ་པ་ཉིད་ལ་བསམ་པའི་ཆོས་དང་བྲལ། །བརྗོད་པ་ཉིད་ལ་བརྗོད་མེད་ངང་དུ་ཐིམ། །ཞེས་སོ། །འདིའི་དུས་ན་ཐིམ་ལ་མ་རྨུགས་པ་ཕྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་སུ་བཞུགས་ཏེ། ཆོས་སྐུ་ལ་ཡེ་ཤེས་མེད་ན་སྟོང་ཆད་ནམ་མཁའ་ལྟར་འགྱུར་བས། རང་གསལ་ནང་དབྱིངས་གསལ་ལ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་འཆར་གཞིའི་ཆ་ཙམ་དུ་ཡོད་དོ། །དེ་ལས་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཕྱིར་གསལ་དུ་འཆར་བ་ཡིན་ནོ། །ཀློང་དྲུག་པ་ལས། གཏིང་གསལ་ཆེན་པོའི་གཞི་མར་གནས། །ཁྱབ་དང་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་། །ཕྱང་ནས་ཆད་པ་མེད་སྣང་བར། །གསལ་བྱེད་སྣང་བའི་ཆ་མ་འགགས། །སྙིང་པོ་ཐམས་ཅད་བཅུད་བསྡུས་པས། །དྲི་མ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་དག །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་གསང་ཆེན་དུ། །རང་བཞིན་གྱིས་ནི་ཆ་ལ་བཞུགས། །ཞེས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་མེད་ན། །བེམས་པོ་རྣམས་དང་ཁྱད་ཅི་ཡོད། །ཡང་ན་སྟོང་པ་ཕྱང་ཆད་དུ། །འདི་ཉིད་འགྱུར་བ་ཁོ་ནའོ། །ཞེས་སོ། །དེ་ཡང་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཀུན་གཞིའི་ཚོགས་བརྒྱད་དང་བཅས་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་འགགས་ལ། འགགས་གཞི་རིག་པ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་སྐུས་མངོན་དུ་བྱས་པས། ཆོས་སྐུ་ལས་གཟུགས་སྐུ་ཕྱིར་གསལ་དུ་སྣང་བས་འཁོར་བ་དང་ནམ་མཁའ་ཇི་སྲིད་
Chinese
法性不可思議之界與智慧無別，成為無二大平等，恆常安住於彼性中不動搖，乃是從燃燒的遺體中，自己的本性融入自己，變得無別且不可分割。如水融入水中，如油融入油中，如虛空融入虛空中，變得無二且不可辨識。如是說。又，從《甘露滴函》中也說道：如水融入水中，如油融入油中般隨之消失，所知離戲即是彼性，無別智慧相互融合，彼性即是諸佛之自性法身。如是說。彼時，內界法身本淨之界中，任運成就之身與五種智慧之意，以精微之智慧心要自圓滿的方式安住。從《獅子圓滿力》中說道：空性智慧界中五方佛，非以相狀顯現，而是以自性心要顯明。意之義不變異，遠離法與非法顯現之障礙，義之精要融入佛土，念頭本身遠離念頭之法，言說本身融入無言之境。如是說。此時，融入而不昏昧，以精微之智慧安住。若法身無有智慧，則將變成空無一物的虛空。因此，自明內界光明且離戲，僅僅存在著遍知與一切種智的藍圖之部分。從彼中，一切身與智慧向外顯現。從第六界中說道：安住於甚深光明之基，以周遍與非周遍而空，從始至終顯現不斷絕，顯現之光明部分不停止，一切心要濃縮精華，無垢且極為清淨，於諸佛之大秘密中，自性安住於部分中。如是說。若所知之智慧無二，與物質又有何異？或者變成空無一物的斷滅，此僅僅是轉變而已。如是說。又，一切念頭，即具足阿賴耶識八識聚之心的生滅，生滅之基，即是覺性本身以大智慧身顯現，從法身中色身向外顯現，輪迴與虛空存在多久
English
The realm of the inconceivable nature of reality and wisdom are inseparable, becoming non-dual great equality, constantly abiding in that very state without wavering. It is from the burning remains that one's own essence dissolves into itself, becoming inseparable and indivisible. Just as water dissolves into water, just as oil dissolves into oil, just as space dissolves into space, it becomes non-dual and unrecognizable. Thus it is said. Also, from the "Nectar Drop Letter," it is said: Just as water dissolves into water, just as oil follows and disappears into oil, the knowable, free from elaboration, is that very nature, inseparable wisdom intermingling. That very nature is called the Dharmakaya, the essence of all Buddhas. Thus it is said. At that time, within the inner realm, the Dharmakaya, the realm of primordial purity, the spontaneously accomplished body and the intention of the five wisdoms abide as subtle wisdom, the essence of self-completion. From the "Lion's Complete Strength," it is said: In the realm of emptiness and wisdom, the five Buddhas are not manifest as forms, but are clear as their own essence. The meaning of intention is unchanging, free from the obscurations of the appearances of dharma and non-dharma. The essence of meaning enters the Buddha-field. Thought itself is free from the objects of thought. Speech itself dissolves into a state beyond words. Thus it is said. At this time, it abides as subtle wisdom, dissolving without becoming obscured. If the Dharmakaya is without wisdom, it will become like empty space. Therefore, self-luminous inner space is clear and free from elaboration, existing only as a part of the blueprint for omniscience and all-knowingness. From that, all bodies and wisdoms manifest outwardly. From the Sixth Space, it is said: It abides as the basis of great, profound clarity, empty of pervasion and non-pervasion. Appearing continuously from beginning to end, the luminous part of appearance does not cease. The essence of all things is condensed, immaculate, and utterly pure. In the great secret of the Buddhas, it naturally abides in a part. Thus it is said. If the wisdom of knowable things is non-dual, what is the difference from material objects? Or else, it becomes utter annihilation, this is merely transformation. Thus it is said. Furthermore, all thoughts, that is, the arising and ceasing of the mind and mental events, together with the eight aggregates of the Alaya consciousness, the basis of cessation, which is awareness itself, is manifested as the body of great wisdom. From the Dharmakaya, the Rupakaya appears outwardly, as long as samsara and space exist.