Tibetan
རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚིག་དོན་གོ་གསལ་དུ་འགྲེལ་པ་རང་བྱུང་དགོངས་པའི་རྒྱན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚིག་དོན་གོ་གསལ་དུ་འགྲེལ་པ་རང་བྱུང་དགོངས་པའི་རྒྱན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚིག་དོན་གོ་གསལ་དུ་འགྲེལ་པ་རང་བྱུང་དགོངས་པའི་རྒྱན་ཅེས་བྱ་བཞུགས་སོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚིག་དོན་གོ་གསལ་དུ་འགྲེལ་པ་རང་བྱུང་དགོངས་པའི་རྒྱན་ཅེས་བྱ་བ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ལེགས་གསུང་ཚད་མ་གསུམ་ལྡན་དབྱངས། །དཔལ་གྱི་མགུར་ནས་སྒྲོགས་པ་ཡིས། །རྣམ་གྲོལ་ལམ་སྟོན་ཐུབ་པའི་དབང་། །རང་བྱུང་རྒྱལ་བར་གྲགས་ལ་འདུད། །འཁོར་འདས་ཆོས་ཀུན་རྣམ་ཤེས་དང་། །ཡེ་ཤེས་གཟུགས་ཏེ་དེ་ཡི་ཚུལ། །སྟོན་བྱེད་ཆོས་ཕུང་བརྒྱད་ཁྲིའི་བཅུད། །གང་འདི་སུས་རྟོགས་སྲཨད་མཐར་བྱེད། ། ཕྱོགས་ཙམ་གོ་ཞིང་མྱོང་བས་ཀྱང་། །སྙིང་བུམ་བདུད་རྩིའི་བཅུད་འཁྱིལ་ཏེ། །ཞི་བའི་ལང་ཚོ་བརྟས་པའི་ཕྱིར། །ཁྱད་འཕགས་གཞུང་འདི་དགྲོལ་བར་བྱ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཉིད་སྒྲིབ་བྲལ་དུ་གཟིགས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་མངའ་མཛད་པ། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་སྤྲུལ་པའི་སྐུར་བཞེངས་ནས་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་མོར་བྱེད་པའི་ཕྲིན་ལས་ས་གསུམ་ན་འགྲན་པའི་ཟླ་དང་བྲལ་བ། །རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཚིག་ཉུང་དོན་ཟབ་འདི་འཆད་པ་ལ་ གསུམ། བརྩམ་པ་ལ་འཇུག་བྱེད་ཀླད་ཀྱི་དོན། འཇུག་བྱ་གཞུང་གི་དོན། ཞུགས་ཟིན་མཇུག་གི་དོན་ནོ། །དང་པོ་ལ་གསུམ། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཚན་བསྟན་པ། མཆོད་པར་བརྗོད་པ། བརྩམ་པར་དམ་བཅའ་བའོ། །དང་པོ་ནི། རྣམ་ཤེས་དང་ཡེ་ཤེས་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས། ཞེས་གསུངས་ཏེ། འཁྲུལ་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཅན་ལ་འཁོར་བའི་རྩ་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་བརྒྱད་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དང་། འཁྲུལ་པ་བྲལ་བའི་སངས་རྒྱས་ལ་མྱ་ངན་འདས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡེ་ཤེས་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དང་། དེ་གཞི་གཅིག་ལ་རྣམ་པར་ཐ་དད་དུ་སྣང་བའི་ཚུལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། རྣམ་ཤེས་འཁྲུལ་པའི་སྐྱོན་འཆོས་ཤིང་ཡེ་ཤེས་དྲི་བྲལ་གྱི་རང་བཞིན་ཏུ་སྐྱོབ་པའི་ཡོན་ཏན་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཕྱིར་ན་བསྟན་བཅོས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དབུ་ཞབས་བཙལ་སླ་ཞིང་གཞུང་དོན་མདོར་བསྟན་གྱི་ཚུལ་དུ་བསྟན་པར་བཞེད་ནས་དོན་དང་བྱེད་ལས་ལས་མཚན་དུ་བཏགས་པར་མཛད་དོ། །དེའང་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་ནས། འཁོར་བ་རྣམ་རྟོག་ཙམ་ ཉིད་དེ། །རྣམ་རྟོག་མེད་པ་ཐར་པ་ཡིན། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། འཁོར་འདས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དྲི་བཅས་དང་དྲི་མེད་ལ་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་ཙམ་ཡིན་པས། །ཚུལ་འདི་རྟོགས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ལུགས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་པ་བཤད་གཞིར་དྲང་། གང་གིས་འཚལ་ན་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་པོ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེས་སོ། །དུས་གང་དུ་འཚལ་ན་འདི་ཉིད་རྩོམ་པའི་ཐོག་མར་རོ། །ཡུལ་གང་ལ་འཚལ་ན་སྤང་བྱ་གློ་བུར་གྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སངས་ཤིང་རྟག་བྱ་དྲི་བྲལ་མཁྱེན་གཉིས་རབ་ཏུ་རྒྱས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་ཅིང་གཞན་དོན་དུ་སེམས་དཔའ་རྒྱལ་བའི་སྲས་སུ་གྱུར་པ་དུས་གསུམ་དུ་གཤེགས་ཤིང་བཞུགས་པ་ཐམས་ཅད་ལའོ། །ཚུལ་ཇི་ལྟར་ན་སྒོ་གསུམ་གུས་ཤིང་དད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །དགོས་པ་གང་གི་ཕྱིར་ན། རྒྱུད་ལ་ བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་འཕེལ་ཞིང་བར་ཆད་ཞི་བས་རྩོམ་པའི་བྱ་བ་མཐའ་ཕྱིན་པར་འགྱུར་བ་དང་། འཕྲལ་ཡུན་གྱི་བདེ་བ་མངོན་མཐོ་དང་ངེས་པར་ལེགས་པའི་ཕུན་ཚོགས་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། རྒྱལ་བའི་ཡུམ་ལས། རིགས་ཀྱི་བུ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་གང་ལ་ལ་ཞིག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་བརྗོད་ན། དེ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གསུམ་པ་ནི། ཐོས་དང་ནས། བརྗོད་པར་བྱ། ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྗེ་ཉིད་ངེས་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་འཛིན་པ་ཡིན་ཀྱང་གདུལ་བྱ་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྗེས་སུ་བཟུང་པའི་སླད་དུ་སོ་སྐྱེའི་གང་ཟག་ལྟར་བསྟན་ཏེ། དྲི་མ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པར་གཞིར་བཞག །ཐོག་མ་ཉིད་དུ་དགེ་བའི་་བཤེས་གཉེན་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པ་བརྙེས་པ་དུ་མའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཐོས་པ་ཕྱོགས་མེད་དུ་མཛད། བར་དུ་མནོ་བསམ་གྱི་རྟོག་དཔྱོད་ཞིབ་མོས་ཐོས་པའི་དོན་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ལ་རབ་ཏུ་བརྟེན་ནས། མཐར་ཐོས་བསམ་གྱི་དོན་དེ་ཉིད་ནང་དུ་ ཚུལ་བཞིན་བསྒོམས་ཏེ་བསྒྲུབས་པས་འབྲས་བུ་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར། རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་བདག་ཉིད་ཕྱི་འདུ་འཛི། ནང་ཉོན་མོངས། གསང་བ་འཁྲུལ་རྟོགས་གི་རྣམ་པར་གཡེང་བས་དབེན་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་དུ་མ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་སྟེ་འདུག་པར་གྱུར་པ་ན། འཁྲུལ་གྲོལ་གྱི་ཆོས་ཚུལ་ཟབ་མོ་འདི་ཇི་བཞིན་རྟོགས་ནས་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་
Chinese
辨识（rnam par shes pa）和智慧（ye shes）之论著的词义明晰阐释——自生智慧庄严。 辨识（rnam par shes pa）和智慧（ye shes）之论著的词义明晰阐释——自生智慧庄严。 辨识（rnam par shes pa）和智慧（ye shes）之论著的词义明晰阐释——名为自生智慧庄严之论著。 辨识（rnam par shes pa）和智慧（ye shes）之论著的词义明晰阐释——名为自生智慧庄严。向一切智者顶礼！善说三量具足音，从吉祥喉间发出的声音，解脱道之导师，向被称为自生胜者者敬礼。轮回涅槃诸法皆为识，以及智慧之形象，其形态，揭示八万法蕴之精华，谁能证悟此，将断除有边。 仅略知略尝，心间便盈满甘露精华，为了增长寂静之青春，故应阐释此殊胜之论著。以无碍之眼观照一切法之实相，拥有佛陀之智慧。化现为世间自在之身，使佛法兴盛如日中天，其事业在三界无与伦比。至尊一切智者自生金刚所著之论著，言简意赅，今将阐释此论著， 分三：初善之义，即入著作之首要；中善之义，即所入之正文；末善之义，即著作完毕之总结。初善又分三：标明论名，赞颂，立誓造论。第一，论名为“辨识（rnam shes）和智慧（ye shes）之论著”。即对于具有迷惑之众生，轮回之根本——八识聚如何存在；对于脱离迷惑之佛陀，涅槃之自性——智慧如何显现；以及此二者于同一基础上，如何显现为不同之形态，进行辨识。辨识（rnam shes）能纠正迷惑之过失，智慧（ye shes）能救护至无垢之自性，因具此二功德，故名为论著。为了便于寻找开头和结尾，并以简要方式揭示论著之要义，故尊者以意义和作用来命名。此亦如圣者龙树
English
A Clear Explanation of the Words and Meanings of the Treatise on Differentiating Consciousness and Wisdom—The Ornament of Self-Arisen Wisdom. A Clear Explanation of the Words and Meanings of the Treatise on Differentiating Consciousness and Wisdom—The Ornament of Self-Arisen Wisdom. A Clear Explanation of the Words and Meanings of the Treatise on Differentiating Consciousness and Wisdom—The Ornament of Self-Arisen Wisdom. Homage to the All-Knowing One! The sound of perfect speech, endowed with the three measures, emanating from the glorious throat, the master of liberation's path, I bow to the one known as the Self-Arisen Victor. All phenomena of samsara and nirvana are forms of consciousness and wisdom, and their nature. Revealing the essence of the eighty-four thousand collections of teachings, whoever realizes this will cut off the extreme of existence. Even a slight understanding and experience of it, the essence of nectar fills the heart-vase, and for the sake of increasing the youthfulness of peace, this excellent text should be explained. Having seen the suchness of all phenomena without obscuration, possessing the wisdom of the Buddhas. Having arisen as an emanation of the Lord of the World, the activity of making the Buddha's teachings flourish like the sun is unparalleled in the three realms. The treatise composed by the omniscient Gyalwang Rangjung Dorje, concise in words and profound in meaning, will now be explained in three parts: the initial purpose of engaging in composition; the purpose of engaging in the text; and the concluding purpose of having engaged. The first has three parts: stating the title of the treatise, making an offering of praise, and vowing to compose. The first is: "The Treatise on Differentiating Consciousness and Wisdom." That is, for sentient beings with delusion, how the eight aggregates of consciousness, the root of samsara, exist; for Buddhas free from delusion, how wisdom, the nature of nirvana, appears; and how these two appear as different forms on the same basis, is differentiated. Consciousness corrects the faults of delusion, and wisdom protects the stainless nature, and because it has these two qualities, it is called a treatise. In order to make it easy to find the beginning and the end, and to reveal the essence of the text in a concise way, the Venerable One named it from its meaning and function. This is also like the noble Nagarjuna.
Chinese
邬波的开示说：轮回仅仅是分别念，没有分别念就是解脱。如是说，执着于轮回和涅槃，仅仅是心识分别念的有垢和无垢的区分而已。如果了悟了这个道理，就能了悟一切法的实相。第二是：向一切佛和菩萨顶礼！如是说，顶礼啊，这句话作为论述的基础被引用。谁顶礼呢？是论著的作者让炯多杰（自生金刚）。何时顶礼呢？是在创作此论的开始。向谁顶礼呢？向断除了应断的二种暂时性的障碍，恒常的无垢二智完全增长的佛陀，以及发起菩提心，为了他人的利益而成为菩萨，成为诸佛之子的过去、现在、未来三世的一切佛和菩萨顶礼。以什么方式顶礼呢？以身语意三门恭敬和信仰的方式。为了什么目的呢？为了使自相续中福德资粮增长，障碍平息，从而使写作的事情圆满完成，并且获得暂时和长远的安乐，现世和究竟的圆满。如《胜母经》中所说：善男子、善女子，如果有人说向如来顶礼，那么所有这些人都将达到痛苦的尽头。第三是：听闻之后，应当宣说。如是说，尊者您虽然在胜义谛中是证悟了佛陀的行境，但为了摄受应调伏的幼稚众生，示现为凡夫的形象。以清净无垢的戒律作为基础。最初，从众多贤善知识，精通且获得成就的上师处，广泛地听闻。中间，依靠精细的思考和辨析，彻底领悟听闻的意义。最终，为了将听闻和思考的意义如实地在内心修习并证悟，自生金刚我自身远离外在的喧嚣，内在的烦恼，以及秘密的错觉和分别念的散乱，安住于多种三摩地的门中。从而如实地证悟了这深奥的解脱之法，并获得了
English
The Upadesha says: Samsara is merely conceptual thought; the absence of conceptual thought is liberation. As it is said, attachment to samsara and nirvana is merely a distinction between the defiled and undefiled aspects of conceptual thought. If one understands this principle, one will understand the true nature of all dharmas. Secondly: I prostrate to all Buddhas and Bodhisattvas! It is said that the word "prostration" is cited as the basis for discussion. Who prostrates? It is the author of the treatise, Rangjung Dorje (Self-Arisen Vajra). When does he prostrate? At the beginning of composing this treatise. To whom does he prostrate? To the Buddhas who have eliminated the two temporary obstacles to be abandoned, and whose constant, undefiled two wisdoms are fully developed, and to all the Buddhas and Bodhisattvas of the past, present, and future, who have generated the mind of enlightenment, become Bodhisattvas for the benefit of others, and become sons of the Buddhas. How does he prostrate? With respect and faith in body, speech, and mind. For what purpose? In order to increase the accumulation of merit in one's own mind-stream, pacify obstacles, and thus bring the work of writing to completion, and to obtain temporary and long-term happiness, and the perfection of manifest and ultimate goodness. As it is said in the Mother of the Buddhas Sutra: "Sons and daughters of good family, if anyone says 'I prostrate to the Tathagata,' then all these will reach the end of suffering." Thirdly: After hearing, one should speak. It is said that although the venerable one himself holds the conduct of the Buddha in the ultimate sense, he manifested as an ordinary person in order to guide the childish beings to be tamed. He established the pure and undefiled discipline as the foundation. Initially, he listened extensively from many virtuous friends, learned and accomplished masters. In the middle, he relied on thorough contemplation and analysis to fully understand the meaning of what he had heard. Finally, in order to truly practice and realize the meaning of hearing and thinking within himself, Rangjung Dorje himself, away from external distractions, internal afflictions, and the distractions of secret illusions and conceptualizations, remained in various samadhi gates. Thus, he truly realized this profound Dharma of liberation from delusion and obtained