Tibetan
་པ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡོད་མིན་པ། །དེ་སྐད་སྔར་བཤད་ལྷག་མ་ཕྱོགས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱ། །དེས་ན་དངོས་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པར་འདོད་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་སྟོན་པ་རྟེན་འབྱུང་རྣམ་པར་བཞག་པ་དང༌། གང་ཟག་གིས་བདག་མེད་སྟོན་པ་བརྟེན་ནས་གདགས་པ་རྣམ་པར་བཞག་པ་དང༌། མཐའ་བཞིའི་སྐྱེ་བ་བཀག་པ་དང༌། རྣམ་བདུན་གྱིས་དཔྱད་པ་སོགས་སུན་འབྱིན་ལྷག་མ་གོང་དུ་བསྟན་པ་ཡང་ནི་ཤེས་བྱས་ནས་ཏེ་དྲན་པར་བྱས་ནས་ཅི་རྒྱུ་འབྲས་ཕྲད་ནས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དམ། མ་ཕྲད་པར་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ལན་གྱི་ཆེད་དུ་སུན་འབྱིན་དབྱུང་སོགས་མཐའ་བཞིར་མི་སྐྱེ་ཞིང༌། རིགས་པ་རྣམ་བདུན་གྱིས་མི་རྙེད་པས་ཕྲད་མ་ཕྲད་བརྟགས་ནས་སུན་མི་འབྱིན་ཀྱང༌། མ་དཔྱད་པར་གཞན་གྱི་ལོག་རྟོག་སེལ་བྱེད་དུ་(༣༡༧ན) སུན་འབྱིན་ནོ་ཞེས་འདིར་ཡང་སུན་འབྱིན་པའང་ཕྱེ་སྟེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །མཐའ་བཞི་དང་རྣམ་པ་བདུན་དང་ཕྲད་མ་ཕྲད་སོགས་བརྟགས་ན་སྐྱེ་བ་དང་རྙེད་པ་དང་སུན་འབྱིན་པ་མི་འགྲུབ་ཀྱང༌། མ་དཔྱད་པའི་ཐ་སྙད་དུ་སྐྱེ་རྙེད་སུན་འབྱིན་པ་མི་འགལ་ལོ། །སུན་ཅི་ཕྱིན་དུ་རྒོལ་བ་པ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། གཞན་གྱི་རྟོག་པ་དོན་ལ་མི་གནས་པར་བཟློག་པ་ཙམ་ལས་རང་ཕྱོགས་བཞག་ནས་གཞན་ཕྱོགས་སེལ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བསལ་བྱའི་དངོས་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། མུ་སྟེགས་རྐང་མིག་པས་དངོས་པོ་ལ་མཚན་ཉིད་བྱས་པ་འདི་ཁྱབ་བྱེད་དུ་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་འགྱུར་བས་དེ་ལ་ནི་སུས་ཀྱང་རང་གི་ཕྱོགས་མ་བཞག་ཀྱང་འགྲུབ་ཅིང༌། ཁྱབ་བྱེད་བྱས་པ་དེ་ཁྱབ་བྱེད་མ་བྱས་པ་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ནི་ངེས་པར་བཟློག་པ་སྟེ་བསལ་བར་བྱས་པ་གཞན་ལ་རག་མ་ལས་པའོ་ཞེས་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་ནས་སུན་ཅི་ཕྱིན་དུ་རྒོལ་བ་མི་འཐད་དེ། དེ་ལྟར་ན་གཞན་ཕྱོགས་བཟློག་པའི་ཟློག་ཕྱོགས་ཀྱང་རང་ལུགས་ལ་མེད་ཅེས་བརྗོད་པ་ལས་དོན་གྱིས་ཡོད་པར་སོང་བའི་ཕྱིར། དབུ་མ་པ་ཁོ་བོ་ཅག་ནི་གཞན་ཕྱོགས་སུན་ཅི་ཕྱིན་དུ་རྒོལ་བ་ཡང་མིན་ཏེ། རང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་བཞག་རྒྱུ་ཡོད་བཞིན་མ་བཞག་པ་དང༌། གཞན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དགག་བྱ་ཡོད་བཞིན་དགག་པའང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུ་དེ་སྐད་སོགས་སྔར་བཤད་ཀྱི་སུན་འབྱིན་ལྷག་མ་རྣམས་ནི། བདག་ལ་ཕྱོགས་འདི་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་སོགས་ཕྱོགས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །དེས་ན། དེ་ཉིད་དེ་ལས་བྱུང་མིན་ཞེས་པ་ན
Chinese
也是如何存在不存在的呢？像那样先前所说的剩余部分，就用这部分自己来领悟吧。因此，对于认为事物自性成立的人来说，显示法无我的缘起安立，以及显示人无我的依仗假立，以及遮止四边生，以及用七相推理等驳斥剩余部分，上面所说的也要知道，也就是忆念，什么因果相遇而产生吗？不相遇而产生吗？等等方面的回答，为了驳斥而驳斥等，四边不生，用七种理证也找不到，所以相遇不相遇考察后不驳斥，但不考察而为了遣除他人的邪分别，（317a）就驳斥，所以这里也要分开说明驳斥。如果考察四边和七相以及相遇不相遇等，生和找到和驳斥不成立，但不考察的名言中，生、找到、驳斥不相违。驳斥穷尽的辩论者也是如何不存在的呢？仅仅是遣除他人不符合实际的分别，而不是安立自方而遣除他方，因为丝毫没有见到所要遣除的事物。外道足目派对事物所作的定义，因为成为周遍，定义就成为正确的，所以对于那个，即使谁也不安立自己的宗派也能成立，做了周遍的那个，没有做周遍的另一方，必定遣除，也就是所要遣除的不依赖于其他，所以承认实物后，驳斥穷尽的辩论不应理，如果那样，遣除他方的遣除对立面，在自己的宗派中也没有，这样说来，实际上已经存在了。我们中观派也不是驳斥穷尽的辩论者，因为明明有安立自方之法的理由却没有安立，明明有他方之法可以遮破也没有遮破。像那样，像那样等先前所说的驳斥剩余部分，因为我没有这一方，所以成为太过，这不可能等等，就用这部分自己来领悟吧。因此，那个从那个产生了吗？
English
How does it exist or not exist? The remaining parts of what was said before, let them be understood by this part itself. Therefore, for those who believe that things are established by their own nature, the dependent arising that shows the selflessness of phenomena is established, and the dependence on which the selflessness of persons is shown is established, and the four extremes of birth are prevented, and the refutation of the remaining parts by the sevenfold analysis, etc., what was said above must also be known, that is, remembered, do causes and effects meet and produce? Or do they produce without meeting? And so on, for the sake of answering the questions, refuting and refuting, etc., the four extremes are not born, and the sevenfold reasoning cannot find them, so after examining whether they meet or not, they do not refute, but without examining, in order to dispel the wrong ideas of others, (317a) they refute, so here too, the refutation must be separated and explained. If the four extremes and the seven aspects and meeting and not meeting are examined, birth and finding and refutation are not established, but in the language of non-examination, birth, finding, and refutation are not contradictory. How is it that the debater who refutes exhaustively does not exist? It is only to dispel the other's discriminations that do not conform to reality, and not to establish one's own side and dispel the other's side, because one does not see the object to be dispelled at all. The definition of things made by the heretical foot-eyed school, because it becomes pervasive, the definition becomes correct, so for that, even if no one establishes his own school, it can be established, and that which has been made pervasive, the other side which has not been made pervasive, must be dispelled, that is, what is to be dispelled does not depend on others, so after admitting the real thing, the exhaustive refutation of the debater is unreasonable, if so, the opposite of the refutation of the other side is also not in one's own system, so to say, it has actually become existent. We Madhyamikas are not exhaustive refuters either, because we have the reason to establish our own Dharma but do not establish it, and we have the other's Dharma to be refuted but do not refute it. Like that, like that, etc., the remaining parts of the refutation mentioned earlier, because I do not have this side, so it becomes too much, this is impossible, etc., let them be understood by this part itself. Therefore, did that arise from that?
Tibetan
ས། རྣམ་(༣༡༧བ) དཔྱོད་པ་ནི་མྱུར་དུ་གྲོལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་པའི་བར་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་སྐྱོན་རྣམས་མ་ལུས་འཇིག་ཚོགས་ལ། །ཞེས་པ་ནས་འདི་ཡན་གྱིས་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་གསལ་བར་བྱས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། བདག་གིས་འཁྲུལ་མེད་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ། །བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་འདོད་པ་དོན་གཉེར་གྱིས། །སྙིང་ནས་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་བཀའ་དྲིན་ལས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་གཉིས་བསྐྱེད་པའི་ཐབས་ཤེས་ལ། །རྨོངས་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཅི་ཡང་སྐྱེ། །ཤེས་རབ་འདི་ཡང་བླ་མེད་བླ་མ་ལ། །འབུལ་ལོ་བརྩེ་བས་བཞེས་ཤིག་དགེ་བ་འདིས། །འགྲོ་ཀུན་མཐའ་བྲལ་དོན་འདི་རྟོགས་གྱུར་ན། །ཅི་མ་རུང་ཞེས་བསྔོ་བའི་རྒྱ་ཡིས་བཏབ། །བྱང་ཆུབ་ལམ་འདིར་ཞུགས་དང་ངའི་རྗེས་འབྲང༌། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། བདག་མེད་འདི་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་དགྲོལ་ཕྱིར། །ཆོས་དང་གང་ཟག་དབྱེ་བ་རྣམ་གཉིས་གསུངས། །དེས་ན་བདག་མེད་པ་སྟོན་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ་བརྗོད་ན། བདག་མེད་འདི་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་དང་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་ཏེ། གདུལ་བྱའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་སྒྲིབ་ལས་རྣམ་པར་དགྲོལ་བར་བྱ་བའི་ཆེད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་པ་ནི་ཉན་རང་གྲོལ་བའི་ཆེད་དུ་བསྟན་ལ། བྱང་སེམས་རྣམས་ཀུན་མཁྱེན་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་གཉིས་ཀ་བསྟན་ཏོ། །ཉན་རང་ཡང་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཉན་རང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྟེན་འབྱུང་རྐྱེན་འདི་པ་ཙམ་མཐོང་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟར་ན་ཡང་དེ་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་ཡོངས་རྫོགས་བསྒོམ་པ་མེད་དེ། ཤེས་བྱ་ཤེས་པ་དང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལྷུར་མི་ལེན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གིས་དུས་ཐུང་ངུར་(༣༡༨ན) བདག་རྒྱུད་ཀྱི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་སོགས་ཆོས་བདག་མེད་པར་བསྒོམ་པས་ཁམས་གསུམ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཙམ་ཞིག་སྤངས་ཤིང༌། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་མ་ལུས་པར་བསྒོམ་པ་ནི་ཡོད་ལ། བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་དུ་མར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཀུན་རྫོབ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་དང་རོ་གཅིག་པར་འབྲེལ་བའི་སངས་རྒྱས་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་དོན་དམ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཆོས་ཅན་དེ་སྙེད་ཀྱི་གྲངས་དང་མཉམ་པར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོག་པར་བྱེད་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཐོབ་ལ། ཉན་རང་གིས
Chinese
萨。 རྣམ་(༣༡༧བ) 观察则迅速解脱。 之间阐明了法的无我。 烦恼过患悉皆是坏聚。 从此以下阐明了人无我。 此处说：我以无谬圆满执持，以希求无上菩提之意乐，从内心祈祷之恩德中，对于生起二菩提心之方便，生起毫无愚昧之智慧。此智慧亦献于无上上师，以慈悲纳受，以此善根，若众生皆能证悟此离边之义，岂不甚妙，以此发愿之印封印。趣入菩提道，追随我之后。 如是说。 二者是，此无我乃为解脱众生故，说有法与人二种差别。 是故，若宣说无我并讲述空性之差别，此无我若作归纳而言，则世尊以法与人之无我差别而宣说为二种，乃为使所化之众生从烦恼障与所知障中解脱之缘故。 其中，人无我乃为声闻缘觉解脱之目的而宣说，菩萨众为获得一切智智之目的而宣说二者。 声闻缘觉难道不是证悟法无我吗？若问，声闻缘觉众虽亦仅见缘起因而已，然纵是如此，彼等亦未修习圆满之法无我，因不重视所知与有情之义故。 彼等以短暂时间(༣༡༨ན) 修习自身相续之蕴界处等法无我，仅舍弃于三界中行持之烦恼而已，人无我则未曾圆满修习，然菩萨众于无数劫中，为利乐一切有情，与成佛之因——无量无边之世俗菩提心之法性同一味相连结之成佛之因——胜义菩提心之法性无我者，与尔许之数量相等之积聚智慧资粮，故获得甚深广大之佛法身，而声闻缘觉众则不然。
English
Sa. Nam (317b) Observation will quickly lead to liberation. The passage in between clarifies the selflessness of phenomena. All afflictive faults are aggregates of destruction. From here onwards, it clarifies the selflessness of persons. Here it is said: I, with unerring and complete adherence, with the intention of desiring the supreme Bodhi, from the grace of praying from the heart, regarding the means of generating the two Bodhicitta, may any wisdom free from ignorance arise. This wisdom is also offered to the supreme Guru, please accept it with compassion, with this virtue, if all beings realize this meaning free from extremes, wouldn't it be wonderful, sealed with the seal of this aspiration. Enter the path of Bodhi and follow me. Thus it is said. Secondly, this selflessness is for the sake of liberating beings, it is said that there are two distinctions: phenomena and persons. Therefore, if we explain selflessness and discuss the distinctions of emptiness, this selflessness, to put it briefly, the Bhagavan taught it in two ways, distinguishing between the selflessness of phenomena and persons, for the purpose of completely liberating beings to be tamed from afflictive and cognitive obscurations. Among them, the selflessness of persons is taught for the purpose of liberating Hearers and Solitary Realizers, and Bodhisattvas are taught both for the purpose of attaining omniscience. If you ask, aren't Hearers and Solitary Realizers also realizing the selflessness of phenomena? Although Hearers and Solitary Realizers only see dependent origination and causes, even so, they do not cultivate the complete selflessness of phenomena, because they do not value the meaning of knowable objects and sentient beings. They, in a short time (318a) cultivate the selflessness of phenomena such as aggregates, elements, and sources of their own continuum, and only abandon the afflictions that are practiced in the three realms, but they have not fully cultivated the selflessness of persons, but Bodhisattvas, in countless eons, for the benefit of all sentient beings, the cause of attaining Buddhahood—the Dharma of the conventional Bodhicitta that is connected with the same taste as the infinite Dharma nature, the cause of attaining Buddhahood—the selflessness of the Dharma of the ultimate Bodhicitta, equal to the number of those, accumulate the accumulation of wisdom, therefore they obtain the profound and vast Dharmakaya of the Buddha, while Hearers and Solitary Realizers do not.
Tibetan
་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱས་པ་དང་ཟུང་དུ་མི་འཇུག་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གཉིས་ཡ་བྲལ་བར་བསྒོམ་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དབྱིངས་ལ་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་ཀྱང་ཆོས་སྐུའི་ཡོན་ཏན་སྣ་གཅིག་ཀྱང་མི་འབྱུང་ངོ༌། ། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་བཤད་པ།
Chinese
即是，若将能获得法无我的真实圆满正等觉之菩提道的广大法门，与菩提心二者分离，不令相融，仅修习随入解脱之界，即使对法无我的现证达到极顶，亦不会生起法身之一种功德。 讲述人无我。
English
That is, if one separates the vast Dharma of the Bodhi path, which enables the attainment of the true and complete enlightenment of the Dharma-lessness, from the two Bodhicittas, without allowing them to merge, and only practices following the realm of liberation, even if the direct realization of Dharma-lessness reaches its peak, not a single quality of the Dharmakaya will arise. Explanation of the Selflessness of the Person.