Tibetan
ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པའི་འགྲེལ་པ། ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པའི་འགྲེལ་པ། རང་བཞིན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་མཐར་ཕྱིན་འབྲས་བུ་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་པ། དེ་ལྟར་གསང་མཆོག་ངེས་པའི་ཐེག་པ་དམ་པའི་གནད་ཀྱིས་གྲོལ་བའི་གཞི་ལམ་གྱི་རིམ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་མཐར་ཕྱིན་པ་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་གཏན་ལ་དབབ་པ་ལ་གཉིས། རང་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཡིན་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལས་གཞན་བྱུང་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང༌། སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ནི། དེ་ལྟར་གཞི་ལམ་མཚན་ཉིད་ལེགས་རྟོགས་ནས། །མཐར་ཕྱིན་འབྲས་ བུ་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ནི། །གཞན་ལས་མ་བྱུང་ཀུན་གཞིའི་རྙོག་པ་དངས། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཆོས་དབྱིངས་ཞི་བ་ཡིན། །གང་དུ་གཞི་ལས་གཞི་སྣང་གཡོས་པ་ཡི། །བདག་འཛིན་བག་ཆགས་ཤེས་བྱའི་ཆ་འཛིན་པའི། །ཚོགས་བརྒྱད་ཉེར་ལེན་སྤྲིན་དང་འདྲ་བ་རྣམས། །རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉི་མ་ནི། །སྒྲིབ་པ་མེད་པར་རང་བཞིན་འོད་དུ་གསལ། །དེ་ལ་ཤེས་བྱའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཤེས་བྱེད་ལམ་བདེན་འདུས་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་འབྲས་བུའི་ཀློང་དུ་ཐུགས་རང་བཞིན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ལུགས་ཀྱི་གཞིའི་ཆོས་ཉིད་ལེགས་པར་གཏན་ལ་ཕེབས་ནས། དངོས་དང་ཐ་དད་མ་ཡིན་པའི་ལམ་འབད་རྩོལ་མེད་པའི་གནད་ལ་བྱང་ཆུབ་པས་དྲི་མ་གློ་བུར་བ་ཆ་དང་བཅས་པའང་དབྱིངས་རིག་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅི་ཡིན་པ་སྟོབས་སུ་གྱུར་པས་སྦྱངས་པ་ན་ནོར་བུ་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ལས་དགོས་འདོད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་བཞིན། ཀུན་གཞིའི་རྙོག་པ་དངས་པ་ལས་རང་ངོའི་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་འདུ་འབྲལ་མེད་པའི་ངོ་བོ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ་སྐུ་གདུང་འབར་བ་ལས། རང་གི་ངོ་བོར་རང་ཐིམ་ནས། །དབྱེར་མེད་འབྱེད་པ་མེད་པར་འགྱུར། །ཞེས་དང༌། རྒྱུད་བླ་མ་ལས། ཉེས་ པ་གློ་བུར་དང་ལྡན་དང༌། །ཡོན་ཏན་རང་བཞིན་ཉིད་ལྡན་ཕྱིར། །ཇི་ལྟར་སྔར་བཞིན་ཕྱིས་དེ་བཞིན། །འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ། །ཞེས་སོ། །དེ་ཡང་འདི་ལྟར་གྲོལ་སའི་ངོ་བོ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་གཞི་དབྱིངས་ལས་གཞི་སྣང་དུ་ཤར་བ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བག་ཆགས་བརྟས་པ་ལས་སྣང་བའི་འཁྲུལ་སྣང་ཆ་དང་བཅས་པ་དང༌། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་བརྒྱད་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་བཅས་པའི་གློ་བུར་གྱི་སྒྲིབ་པ་སྤྲིན་དང་འདྲ་བ་དབྱིངས་སུ་ཞི་བའི་དུས། རང་བཞིན་འོད་གསལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཉི་མ་ལྟར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ནུས་པ་ཅི་ཡོད་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། རྒྱུད
Chinese
第十三品释。 第十三品释。 开示自性大圆满之究竟果位身与智慧。如是，已开示以殊胜秘密决定之正法要诀而解脱之基道次第。今为决定究竟果位之自性，分二：开示自性为何显现而非由他而生，及分别解说身与智慧之自性。初者：如是善解基道体性后，究竟之果 位身与智慧，非由他生，乃是净治阿赖耶之垢染，心与心生于法界寂灭中。何处由基而生基现动摇者，我执习气及所知之分执，八识取蕴如云雾者等，完全清净之智慧日，无有遮障，自性光明照耀。如是，通达所知诸法之能知，道谛一切有为法，于无自性之果位虚空中，心意善能安住于自性大圆满之基法性后，以非实有及异体之道，无勤作之要诀而证悟，则连同细微之客尘垢染亦于界智二者无别之自性中，转为力量而净治，如宝珠离垢而任运成就所欲。由净治阿赖耶之垢染，自现本面之身与智慧无二之体性，即由身之舍利放光，自于自性中融解，成为无别无分。如是云：“于自性中自融解，成为无别无分。”又如《宝性论》云：“具有客尘之过失，具有自性之功德，如是先前之后来，是无有变异之法性。”如是，此乃于解脱处之体性，由自性清净之基界中，于基现显现时，由执着为我之习气增长，连同所显现之错乱显现，及心与心所生之八识取蕴连同五蕴之客尘遮障于法界寂灭之时，如自性光明之智慧日般，任运成就之能力为何显现。续
English
Commentary on Chapter Thirteen. Commentary on Chapter Thirteen. Showing the ultimate result of the Great Perfection of Naturalness, the body and wisdom. Thus, having shown the stages of the ground and path that are liberated by the key points of the secret and supreme definitive vehicle, now, in order to determine the nature of the ultimate result, there are two points: showing that one's own nature is manifested and does not arise from anything else, and explaining the nature of body and wisdom in detail. The first is: Thus, having thoroughly understood the characteristics of the ground and path, the ultimate result body and wisdom do not arise from anything else, but are the purification of the impurities of the ground of all, and the pacification of mind and mental events in the dharmadhatu. Wherever the ground appearance arises from the ground and is agitated, the habitual tendencies of self-grasping and the grasping of aspects of knowable objects, the eight aggregates of consciousness and appropriation, which are like clouds, are the sun of wisdom that is completely pure, without obscuration, and shines with its own natural light. Thus, the knower of all knowable objects, the truth of the path, all conditioned phenomena, having thoroughly established the ground of the Dharma of the Great Perfection of Naturalness in the space of the result of no self-nature, and having become enlightened in the key point of the effortless path that is neither substantial nor different, even the adventitious impurities, together with their parts, are purified by becoming powerful in the nature that is inseparable from the two, space and awareness, just as a wish-fulfilling jewel is spontaneously accomplished from being free from impurities. From the purification of the impurities of the ground of all, the nature of the inseparable body and wisdom of one's own face is manifested, that is, from the burning of the relics of the body, one dissolves into one's own nature, becoming inseparable and indivisible. As it is said, "One dissolves into one's own nature, becoming inseparable and indivisible." And as it is said in the Uttaratantra, "Because it possesses adventitious faults and possesses the qualities of its own nature, just as it was before, so it is afterwards, it is the Dharma nature that does not change." Thus, this is the nature of the place of liberation, from the ground of the naturally pure basis, when the ground appearance arises, from the increase of the habitual tendencies of grasping as self, together with the illusory appearances that appear, and the adventitious obscurations of the eight aggregates of consciousness and appropriation, together with the five aggregates that arise from mind and mental events, when they are pacified in the dharmadhatu, like the sun of wisdom of naturally clear light, whatever power is spontaneously accomplished is manifested. Continued
Tibetan
་བླ་མ་ལས། རང་བཞིན་འོད་གསལ་ཞེས་བརྗོད་ཉི་དང་མཁའ་བཞིན་གློ་བུར་གྱི། །ཉོན་མོངས་ཤེས་བྱའི་སྤྲིན་ཚོགས་སྟུག་པོས་བསྒྲིབས་པ་ལས་ནི་བྲལ་གྱུར་པ། །དྲི་མེད་སངས་རྒྱས་ཡོན་ཏན་ཀུན་ལྡན་རྟག་བརྟན་གཡུང་དྲུང་སངས་རྒྱས་ཉིད། །དེ་ནི་ཆོས་ལ་མི་རྟོག་རྣམ་འབྱེད་ཡེ་ཤེས་དག་ལ་བརྟེན་པས་འཐོབ། །ཅེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། སྐུ་ལྔ་ཡེ་ཤེས་ལྔར་འབྱུང་བའི་འཐད་པ་དང༌། སོ་སོའི་རང་བཞིན་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ནི་རྫོགས་པ་རང་བྱུང་ལས། སྐུ་ལྔ་ཡེ་ཤེས་ཆོས་ལྔའོ། །ཞེས་ དང༌། འཇམ་དཔལ་ལས། སངས་རྒྱས་སྐུ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཅན། །ཁྱབ་བདག་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་བདག །ཅེས་པས་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། སྐུ་ལྔའི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་དང༌། ཡེ་ཤེས་ལྔའི་ཁྱད་པར་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ནི་རང་ཤར་ལས། འགྱུར་མེད་དོན་གྱི་སྐུ་ལྔར་གནས། །ཞེས་གཞི་དང༌། ལམ་དང༌། འབྲས་བུ་གསུམ་ཀ་རིག་པ་ཀ་དག་གཅིག་ལས་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ལྡོག་ཆ་ལས་སྐུ་ལྔར་ཕྱེ་ན། མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ། ཞི་བ་ཆོས། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ། ཅིར་ཡང་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་དང་ལྔ་ལས། དང་པོའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར། དག་པ་གཉིས་ལྡན་བྱང་ཆུབ་མཆོག་གི་དངོས། །གདོད་མའི་སངས་རྒྱས་སྨོན་པ་མེད་པའི་དབྱིངས། །ཉ་རྒྱས་ཟླ་བ་སྤྲོས་པ་ཕྱིར་གསལ་ཅན། །སྟོང་གི་ཆ་ལ་དབྱིངས་སུ་ནུབ་པ་ལྟར། །ཀུན་ཏུ་མི་རྟོག་ཆོས་ཉིད་འཕོ་འགྱུར་མེད། །དབྱིངས་ཀྱི་རྟག་པ་མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེའི་སྐུ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་ཡོངས་གྲུབ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྐུ་མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེ་ནི། གདོད་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ལ་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མས་ཀྱང་གོས་མ་མྱོང་བས་ཆོས་ཉིད་འགྱུར་བ་མེད་པ་སྟེ། ངོ་བོ་གང་དུའང་མ་གྲུབ་པའི་བདེན་པ་དབྱེར་མེད་དག་ མཉམ་ཆེན་པོ་ལ་རང་ངོའི་ཆ་ནས་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆོས་སུ་བལྟར་མི་མངོན་པའི་ཆོས་ཉིད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་སྨོན་པ་མེད་པའི་དབྱིངས། མཐར་ཐུག་གི་འབྲས་བུ་བླ་ན་མེད་པ་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཅན་ནི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པས་དབྱིངས་ཀྱི་རྟག་པ་མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་སྟེ། རང་ཤར་ལས། སྤྲོས་བྲལ་ཆོས་ཉིད་འགྱུར་བ་མེད། །མཐའ་དང་དབུས་མེད་ཕྱོགས་ཆ་བྲལ། །རང་སྣང་ཆོས་དབྱིངས་རྣམ་དག་ཅིང༌། །དང་པོའི་སངས་རྒྱས་རྒྱུ་མེད་པ། །ཐ་མ་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་དུ་མེད། །སྟོང་པ་ཡེ་ཤེས་སྙིང་པོ་ཅན། །མཐའ་ལ་མི་གནས་རྡོ་རྗེའི་སྐུ། །ཞེས་དང༌། ཡེ་ཤེས་དྲ་བ་ལས། དབྱིངས
Chinese
出自上师之口：自性光明，如日和天空般，远离了突如其来的。 被烦恼和所知二障的浓厚云层遮蔽的状态。无垢的佛陀，具足一切功德，恒常稳固，永恒的佛陀。 这是依靠对法的无分别和分别智慧而获得的。如是说。第二部分分为两点：五身显现为五智的合理性，以及各自的自性阐述。第一点出自《圆满自生》：五身即是五智之法。如是说。 以及，《文殊菩萨》中说：具有佛陀五身之自性，是遍主五智之主。如是宣示。第二部分分为两点：阐述五身的差别，以及阐述五智的差别。第一点出自《自显》：安住于不变之义的五身。如是，基、道、果三者皆从觉性本净一者中，以不变的侧面分出五身。不变金刚，现前菩提，寂静法，圆满受用，以及随类化身五者。为了阐释第一者的特征，具有二种清净，是殊胜菩提之实体。原始佛陀，无有希求的法界。如满月般，显现扩张。如空性之分融入法界般。完全无分别，法性无有迁变。法界的常恒，不变金刚之身。其中，自性圆成大法的法身不变金刚，从初始就具有自性清净的体性，未曾被突如其来的垢染所沾染，因此法性不变。本体在任何事物中都未成立的真谛，无有分别的大平等，从自显的侧面来看，作为身和智慧的法，如同虚空般，是无法显现的法性，是无有希求的法界。究竟的果位，无上伟大的空性智慧之精华，在一切时处都不会改变，因此是法界的常恒，不变金刚之身。出自《自显》：离戏法性无有迁变，无有边际和中心，远离方分。自显法界完全清净，原始佛陀无有因，最终不会由缘而生。空性智慧之精华，不住于边际的金刚之身。如是说。以及，《智慧网》中说：法界
English
From the Lama: The self-nature is said to be clear and bright, like the sun and the sky, free from sudden. The state of being obscured by thick clouds of afflictions and knowable obscurations. The stainless Buddha, possessing all qualities, is the ever-stable, eternal Buddha. This is attained by relying on non-conceptual and discriminating wisdom of the Dharma. Thus it is said. The second part is divided into two points: the rationality of the five Kayas arising as the five wisdoms, and the explanation of their respective natures. The first point is from the Dzogchen Rangjung: The five Kayas are the five wisdom Dharmas. Thus it is said. And, from Manjushri: Possessing the nature of the five Kayas of the Buddha, is the lord of the all-pervading five wisdoms. Thus it is shown. The second part is divided into two points: explaining the differences of the five Kayas, and explaining the differences of the five wisdoms. The first point is from Rangshar: Abiding in the five Kayas of unchanging meaning. Thus, the basis, the path, and the fruit are all divided into five Kayas from the unchanging aspect of the one pure awareness. Immutable Vajra, Manifest Enlightenment, Peaceful Dharma, Perfect Enjoyment, and the Nirmanakaya in any form, and five others. In order to explain the characteristics of the first, possessing two purities, is the essence of supreme enlightenment. Primordial Buddha, the realm without aspiration. Like the full moon, it appears expansive. Like the part of emptiness dissolving into the realm. Completely non-conceptual, the Dharma nature is immutable. The constancy of the realm, the immutable Vajra Kaya. Among them, the Dharmakaya of self-nature perfectly accomplished great Dharma, the immutable Vajra, from the beginning has the nature of self-nature purity, and has never been touched by sudden stains, so the Dharma nature is immutable. The truth that the essence is not established in anything, the great equality without distinction, from the aspect of self-appearance, as the Dharma of body and wisdom, the Dharma nature like the sky that cannot be seen, is the realm without aspiration. The ultimate fruit, the supreme great essence of emptiness wisdom, is immutable at all times, therefore it is the constancy of the realm, the immutable Vajra Kaya. From Rangshar: The Dharma nature free from elaboration is immutable, without beginning and center, free from directional parts. Self-appearing Dharma realm is completely pure, the primordial Buddha has no cause, and ultimately cannot be created by conditions. The essence of emptiness wisdom, the Vajra Kaya that does not abide on the edge. Thus it is said. And, from the Wisdom Net: The realm