Tibetan
ལུང་སྟོན་པ་ཙནྡྲ་པའི་ཡེ་གེའི་མདོའི་འགྲེལ་པ། ཙནྡྲགོམིན། ལུང་སྟོན་པ་ཙནྡྲ་པའི་ཡེ་གེའི་མདོའི་འགྲེལ་པ། ཙནྡྲགོམིན། ཙནྡྲ་པའི་ཡི་གེའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་གསར་ འགྱུར་བཞུགས། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཙནྡྲ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་བརྞྞ་སཱུ་ཏྲ་ཎི་བྲྀཏྟིཿ། བོད་སྐད་དུ། ལུང་སྟོན་པ་ཙནྡྲ་པའི་ཡི་གེའི་མདོའི་འགྲེལ་པ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཤིན་ཏུ་རྒྱལ་དཀའ་བདུད་ཀྱི་སྟོབས་བཅོམ་སྟེ། །རྙེད་དཀའི་གོ་འཕང་ཉམས་པ་མེད་བརྙེས་པ། །གཞན་དོན་ལེགས་མཛད་རྒུད་པ་མི་མངའ་བའི། །མི་མཆོག་ཀུན་མཁྱེན་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །སྒྲ་ཡི་བསྟན་བཅོས་མངོན་པར་མི་ཤེས་ཤིང༌། །རང་གི་དོན་ནི་ཚོལ་བར་འདོད་པ་ལ། །ཡི་གེའི་མདོ་ཡི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ་ནི། །བདག་གིས་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིས་བརྗོད་པར་བྱ། །བདུད་ཀྱིས་ཉེར་སྒྱུར་སྐྱེ་ནོ་ངན། །ཡིད་ནི་ཕྲག་དོག་གིས་བཅོམ་ཕྱིར། །ཡོན་ཏན་སྐྱོན་དག་མི་ཤེས་པས། །སྐྱོན་མེད་པ་ཡང་རྟག་ཏུ་སྐྱོན། །སྐྱེ་བོ་དམ་པ་རིང་ནས་བཅོམ་ན་ཡང༌། །ད་ལྟར་གཞན་གྱི་སྐྱོན་དག་རྒྱས་མི་བྱེད། །སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ལ་ནམ་ཡང་མི་བརྙས་པའི། །ཡོན་ཏན་ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བ་དེར་ཕྱག་འཚལ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་དང་པོར་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཉེ་བར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི། །ནམ་མཁའ་རླུང་ལས་འབྱུང་དང་ལུས་ལས་དང༌། །བརྗོད་དང་ཁ་དང་ཉེ་བ་ནཱ་ད་སྟེ། །གནས་གཞན་རྣམས་སུ་དབྱེ་བར་བྱེད་པ་ཡིས། །ཡི་གེ་ཉིད་དུ་འབྱུང་གང་སྒྲ་ཡིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་དང་རླུང་དང་ཞེས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་རླུང་དག་ལས་དེ་དག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནམ་མཁའ་འགྱུར་རྙེད་ཞིག་ན། ནམ་མཁའ་རླུང་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་ལུས་ལས་ནི། །ཡང་དག་རིམ་པས་གྱེན་བསྐྱོད་ཁ་ནང་སྒྲ་རིང་འདི། །གནས་རྣམས་དེ་མ་ཐག་པར་རབ་ཏུ་རྣམ་རྩོལ་ལྡན། །ཡི་གེ་ཉིད་དུ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་གང་དེའི་སྒྲ། །ཞེས་པ་སྣང་སྟེ་འགྱུར་མི་བདེ།དང་རླུང་ལས་བྱུང་བའོ། །ཡང་ན་ནམ་མཁའ་དང་རླུང་ལས་འབྱུང་བ་ནི་སྐྱེ་བ་སྟེ་སྐྱེའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལུས་ལས་ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལྟེ་བའི་ཕྱོགས་ལས་སོ། །བརྗོད་པ་ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སྟེང་ནས་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་བར་དུ་འགྲོའོ་ཞེས་པའོ། །ཁ་དང་ཉེ་བ་ནི་འོང་བ་སྟེ་ཐོབ་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །ཅི་ཡིས་དེ་ནི་ནཱ་དའི་སྒྲར་འགྱུར་ཞེ་ན་མི་གསོལ་བའི་སྒྲ་ཞེས་པའོ། །གནས་གཞན་རྣམས་ནི་བརྒྱད་དེ། ཁོག་པ། མགྲིན་པ། སྤྱི་བོ། །ལྕེ་རྩ། སོ། །སྣ། མཆུ། རྐན་རྣམས་ཏེ། དེ་སྐད་དུའང༌། ཡི་གེའི་གནས་ནི་བརྒྱད་ཡིན་ཏེ། །ཁོག་པ་མགྲིན་པ་སྤྱི་བོ་ དང། །དེ་བཞིན་ལྕེ་རྩེ་སོ་དང་སྣ། །མཆུ་དག་དང་ནི་རྐན་རྣམས་སོ། །དེ་རྣམས་ཀྱང་གང་ལ་མ་ལྟོས་པའི་གནས་གཞན་དུ་བརྗོད་པའོ། །ཁོག་པའི་གནས་ནི་མགྲིན་པ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་གནས་ཏེ་གནས་གཞན་མགྲིན་པའི་གནས་ལས་མི་བརྗོད་པས་ཁོག་པར་བལྟའོ། །གནས་གཞན་རྣམས་ཀྱང་གཞན་ཁོ་ནར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེས་ན་དེ་ཉིད་གནས་གཞན་རྣམས་སུ་དབྱེ་བར་བྱེད་པས་སོ་སོར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡི་གེ་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་སྒྲ་ཞེས་གསལ་བར་རྟོགས་པར་བྱའོ། །སྒྲ་གང་གི་མཚན་ཉིད་ཉེ་བར་བརྗོད་པ་དེ་ནི་སྤྱིའི་བདག་ཉིད་དོ། །ཅི་སྟེ་ཡི་གེ་དེ་རྣམས་ཅི་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། གནས་དང་བྱེད་པ་དང་རྩོལ་བ་རྣམས་ལས་ཡི་གེ་རྣམས་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་སྟེ། གནས་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཁོག་པ་དང་མགྲིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བྱེད་པ་ནི་ལྕེའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །རྩོལ་བ་ནི་འཕྲད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །གནས་དང་བྱེད་པ་དང་རྩོལ་བ་ནི། གནས་དང་བྱེད་པ་དང་རྩོལ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་རྣམས་ལས་ཡི་གེ་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བ་སྟེ་མངོན་པར་འབྱུང་བའོ། །དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཡི་གེ་རྣམས་ཅི། གནས་ནི་ཅི། །རྩོལ་བ་ནི་ཅི། རྣམ་པར་གཞག་པ་ཅི་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་ལ་བདུན་པ་སྟེ། རེ་ཞིག་གནས་རྣམ་པར་བཤད་པ་འང་འདིའོ་ཞེས་བསམས་པའོ། །ཨ་ཀུ་ཧ་རྣམ་པར་བཅད་པ་རྣམས་ཀྱི་མགྲིན་པའོ། །མགྲིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མགྲིན་པའི་གནས་ཏེ་མགྲིན་པའི་གནས་ནས་བརྗོད་པའོ། །དེ་དག་ཅི་ཞེ་ན། ཨ་ཀུ་ཧ་རྣམ་པར་བཅད་པ་རྣམས་སོ། །ཨ་ནི་ཨ་ཡིག་གོ །ཀུ་ནི་ཀ་སྡེའོ། །ཧ་ནི་ཧ་ཡིག་གོ །རྣམ་པར་བཅད་པའི་ཡང་ཨ་སྦྱར་བ་ནི་བརྗོད་པའི་རྟེན་ནོ། །དེ་རྣམས་མགྲིན་པའི་གནས་ལས་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཨི་ཏ་ཨེ་ཏ་ཨཻ་ཏ་རྣམས་ཀྱི་མགྲིན་པ་དང་རྐན་ནོ། །རྐན་ལས་གྱུར་པ་ནི་རྐན་ཅན་ནོ། །མགྲིན་པ་དང་རྐན་དང་ཞེས་པ་ནི་མགྲིན་རྐན་གྱི་གནས་སོ། །ཅི་རྣམས་ཀྱི་ཞེ་ན་ཨི་ཏ་ནི་ཨི་ཡིན་ནོ། །ཨེ་ཏ་ནི་ཨེ་ཡིན་ནོ། །ཨཻ་ཏ་ནི་ཨཻ་ཡིན་ནོ། །ཨི་ཏ་ཨེ་ཏ་ཨཻ་ཏ་དེ་རྣམས་སོ། །ཏ་ཕ་རོལ་ ཏུ་བྱེད་པ་ནི་བརྗོད་བདེ་བའི་དོན་དུའོ། །ཨུཏ་ཨོཏ་ཨཽཏ་རྣམས་ཀྱི་མགྲིན་མཆུའོ། །མགྲིན་པ་དང་མཆུ་ནི་མགྲིན་མཆུའི་གནས་སོ། །ཨུཏ་ནི་ཅི་ཞེ་ན་ཨུ་ཡིག་གོ །ཨོཏ་ནི་ཨོ་ཡིག་གོ །ཨཽ་ཏ་ནི་ཨཽ་ཡིག་གོ །ཨུཏ་ཨཽཏ་སྟེ་དེ་རྣམས་སོ། །ཏ་ཕ་རོལ་ཏུ་བྱེད་པ་ཙམ་ཀྱང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ
Chinese
论师旃扎巴的字母经释，旃扎郭弥著。 论师旃扎巴的字母经释。 旃扎巴的字母经释新译本。 印度语：旃扎·比亚卡拉纳·瓦尔纳·苏特拉尼·布日提。（梵文天城体：चन्द्रव्याकरणवर्णसूत्राणिवृत्तिः，梵文罗马拟音：Candra-vyākaraṇa-varṇa-sūtrāṇi-vṛttiḥ，汉语字面意思：旃扎语法字母 सूत्र 释）。藏语：论师旃扎巴的字母经释。向一切智者顶礼！极其难以战胜，摧毁魔之力量，获得难得之果位，不失坏，善作他利，无有衰败之士夫，向彼一切智者顶礼后，对于不明显了解声音之论典，且欲寻求自利者，我将以简略之方式，讲述字母经之解释。魔所引诱，生于恶趣，心为嫉妒所摧毁故，不知功德过失，无过亦恒有过。纵然从久远起已摧毁贤善之人，然今亦不增长他人之过失，对于从不轻蔑众生，倾向于功德者，我顶礼。于此，略述声音之体性，即：虚空风中生，身中语及近于口，是为那达，以区分其他处所，显现字母即是声音。虚空与风等，谓虚空与风等，彼等生起之因，若虚空转变，则虚空风中生，且身中：真实次第向上行，口内长音，处所立即具足各种勤作，字母中周遍行者，即是声音。此语显现，然转变不便。且从风中生。或谓虚空与风中生，即是生，乃生之义。身中，谓身体之一部分，即从脐之方向。语，谓真实从上向外，直至出现。近于口，谓来临，乃获得之义。何者是那达之声耶？谓非悦耳之声。其他处所，即八处：腹、喉、头顶、舌根、齿、鼻、唇、颚。如是说：字母之处所。
English
Commentary on the Sutra of Letters by Candrapa, by Candragomin. Commentary on the Sutra of Letters by Candrapa. New translation of the commentary on Candrapa's Sutra of Letters. In Sanskrit: Candra-vyākaraṇa-varṇa-sūtrāṇi-vṛttiḥ. In Tibetan: Commentary on the Sutra of Letters by the Teacher Candrapa. Homage to the All-Knowing One! Extremely difficult to conquer, destroying the power of demons, attaining the rare state without decline, perfectly performing the benefit of others, the man who has no decay, having paid homage to that All-Knowing One, for those who do not clearly understand the treatises on sound, and who wish to seek their own benefit, I will speak in a concise manner about the explanation of the Sutra of Letters. Induced by demons, born into evil realms, because the mind is destroyed by jealousy, not knowing merits and faults, even the faultless always have faults. Even if virtuous people have been destroyed from a long time ago, they do not now increase the faults of others. I pay homage to those who never despise beings and are inclined towards virtue. Here, I will briefly describe the nature of sound: arising from space and wind, from the body, speech, and proximity to the mouth, is Nada, by distinguishing other places, the appearance of letters is sound. Space and wind, etc., meaning space and wind, etc., whatever is the cause of their arising, if space transforms, then arising from space and wind, and from the body: truly ascending in order, the long sound inside the mouth, the places immediately possess various efforts, whatever pervades the letters is sound. This statement appears, but the transformation is inconvenient. And arising from the wind. Or it is said that arising from space and wind is birth, which means to be born. From the body, meaning one part of the body, from the direction of the navel. Speech, meaning truly from above outwards, until it appears. Near the mouth, meaning coming, which means obtaining. What is the sound of Nada? It is said to be an unpleasant sound. Other places, namely eight places: abdomen, throat, crown of the head, root of the tongue, teeth, nose, lips, palate. Thus it is said: the place of letters.
Chinese
有八个（发音）部位，即：胸腔、喉咙、头顶，以及舌尖、牙齿和鼻子，嘴唇和上颚。这些部位都可以在不依赖其他部位的情况下发音。胸腔的发音部位是不依赖喉咙的，也就是说，它不从喉咙发音，而是从胸腔发出。其他的发音部位也应该只看作是它们本身。因此，将它们区分为不同的发音部位，是因为它们各自独立运作。任何以字母阿（ཨ་，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿）等形式出现的，都应该清楚地理解为声音。任何接近描述声音特征的，都是普遍的本质。如果这些字母是从哪里产生的呢？回答说：字母是从发音部位、发音方式和努力中产生的。发音部位就是前面所说的胸腔和喉咙等。发音方式是舌根等。努力是接触等。发音部位、发音方式和努力，就是发音部位、发音方式和努力。从这些产生字母阿（ཨ་，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿）等，也就是显现出来。在这些之中，字母是什么？发音部位是什么？努力是什么？分别是什么呢？回答说：其中的“དེ་ལ་”表示确定，是第七格，意思是“暂时先解释发音部位”。阿（ཨ་，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿）、古（ཀུ，梵文天城体：कु，梵文罗马拟音：ku，汉语字面意思：古）、哈（ཧ，梵文天城体：ह，梵文罗马拟音：ha，汉语字面意思：哈）等的分隔是喉咙。从喉咙发出的就是喉咙的发音部位，也就是从喉咙的发音部位发出的。这些是什么呢？就是阿（ཨ་，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿）、古（ཀུ，梵文天城体：कु，梵文罗马拟音：ku，汉语字面意思：古）、哈（ཧ，梵文天城体：ह，梵文罗马拟音：ha，汉语字面意思：哈）等。阿（ཨ་，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿）就是字母阿（ཨ་，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿）。古（ཀུ，梵文天城体：कु，梵文罗马拟音：ku，汉语字面意思：古）就是ཀ་组字母。哈（ཧ，梵文天城体：ह，梵文罗马拟音：ha，汉语字面意思：哈）就是字母哈（ཧ，梵文天城体：ह，梵文罗马拟音：ha，汉语字面意思：哈）。分隔后又加上阿（ཨ་，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿），是发音的基础。应该知道这些是从喉咙的发音部位发出的。伊（ཨི་，梵文天城体：इ，梵文罗马拟音：i，汉语字面意思：伊）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）、埃（ཨེ，梵文天城体：ए，梵文罗马拟音：e，汉语字面意思：埃）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）、艾（ཨཻ，梵文天城体：ऐ，梵文罗马拟音：ai，汉语字面意思：艾）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）等的发音部位是喉咙和上颚。从上颚产生的就具有上颚的性质。喉咙和上颚，就是喉咙和上颚的发音部位。这些是什么呢？伊（ཨི་，梵文天城体：इ，梵文罗马拟音：i，汉语字面意思：伊）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）就是字母伊（ཨི་，梵文天城体：इ，梵文罗马拟音：i，汉语字面意思：伊）。埃（ཨེ，梵文天城体：ए，梵文罗马拟音：e，汉语字面意思：埃）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）就是字母埃（ཨེ，梵文天城体：ए，梵文罗马拟音：e，汉语字面意思：埃）。艾（ཨཻ，梵文天城体：ऐ，梵文罗马拟音：ai，汉语字面意思：艾）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）就是字母艾（ཨཻ，梵文天城体：ऐ，梵文罗马拟音：ai，汉语字面意思：艾）。伊（ཨི་，梵文天城体：इ，梵文罗马拟音：i，汉语字面意思：伊）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）、埃（ཨེ，梵文天城体：ए，梵文罗马拟音：e，汉语字面意思：埃）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）、艾（ཨཻ，梵文天城体：ऐ，梵文罗马拟音：ai，汉语字面意思：艾）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）就是这些。塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）是为了方便发音而添加的。乌（ཨུ，梵文天城体：उ，梵文罗马拟音：u，汉语字面意思：乌）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）、奥（ཨོ，梵文天城体：ओ，梵文罗马拟音：o，汉语字面意思：奥）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）、奥（ཨཽ，梵文天城体：औ，梵文罗马拟音：au，汉语字面意思：奥）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）等的发音部位是喉咙和嘴唇。喉咙和嘴唇就是喉咙和嘴唇的发音部位。乌（ཨུ，梵文天城体：उ，梵文罗马拟音：u，汉语字面意思：乌）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）是什么呢？就是字母乌（ཨུ，梵文天城体：उ，梵文罗马拟音：u，汉语字面意思：乌）。奥（ཨོ，梵文天城体：ओ，梵文罗马拟音：o，汉语字面意思：奥）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）是什么呢？就是字母奥（ཨོ，梵文天城体：ओ，梵文罗马拟音：o，汉语字面意思：奥）。奥（ཨཽ，梵文天城体：औ，梵文罗马拟音：au，汉语字面意思：奥）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）是什么呢？就是字母奥（ཨཽ，梵文天城体：औ，梵文罗马拟音：au，汉语字面意思：奥）。乌（ཨུ，梵文天城体：उ，梵文罗马拟音：u，汉语字面意思：乌）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）、奥（ཨཽ，梵文天城体：औ，梵文罗马拟音：au，汉语字面意思：奥）塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）就是这些。塔（ཏ，梵文天城体：त，梵文罗马拟音：ta，汉语字面意思：塔）只是为了方便发音而添加的，和前面一样。