Tibetan
གཏན་ཚིགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ། ཛེ་ཏཱ་རི། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ། ཛེ་ཏཱ་རི། རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཧེ་ཏུ་ཏ་ཏྟྭ་ཨུ་པ་དེ་ཤ །བོད་སྐད་དུ། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྟན་པ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བསྒྲུབ་དང་སུན་ནི་འབྱིན་པ་དང༌། ལྟར་སྣང་བཅས་པས་གཞན་རིག་བྱེད། །མངོན་སུམ་དང་ནི་རྗེས་དཔག་གཉིས། །ལྟར་སྣང་བཅས་པས་བདག་རིག་བྱེད། །འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པའོ། །རྒོལ་བ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་འདོད་པའི་དོན་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། །གང་གིས་སྒྲུབ་པར་བྱད་པ་དེ་ནི་བསྒྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ཚུལ་གསུམ་བརྗོད་པའོ། །ཚུལ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་ཚུལ་གཅིག་གོ །མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་གཉིས་པའོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཚུལ་གསུམ་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱོགས་ནི་རབ་ཏུ་གྲུབ་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །རབ་ཏུ་གྲུབ་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེ་བྲག་བདག་ཉིད་སྒྲུབ་པར་འདོད་པ་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆོས་ཅན་སྒྲ་མི་རྟག་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་ལྡན་པ་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། །བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གང་ཞེ་ན། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱིས་མཐུན་པ་ནི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཏེ། དཔེར་ན་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གང་ཞེ་ན། གང་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མེད་པས་གཏན་ཚིགས་མེད་པར་ངེས་པར་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ཚུལ་གསུམ་པ་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཆེད་དུ་སྦྱོར་བར་བྱས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་བ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དཔེར་ན་སྒྲ་མི་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་བརྗོད་པའོ། །བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏན་ཚིགས་བརྗོད་པའོ། །བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བརྗོད་པའོ། །ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་བརྗོད་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་སྣང་སྟེ། ཆོས་མཐུན་པ་དང་མ་ཆོས་མི་མཐུན་པའོ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཆོས་མཐུན་པ་ནི། །གང་བྱས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པར་མཐོང་བ། །དཔེར་ན་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སྒྲ་ཡང་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ཆོས་མི་མཐུན་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་མེད་ན་བྱས་པ་ཉིད་མེད་དེ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ཏེ། སྒྲ་ཡང་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཕྱོགས་ལྟར་སྣང་བ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཕྱོགས་ལྟར་སྣང་བ་ནི་དངོས་སུ་ཕྱོགས་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཕྱོགས་ལྟར་སྣང་བ་སྟེ། །དཔེར་ན་དུ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཅན་བློ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་མངོན་སུམ་དང་འགལ་བས་ཕྱོགས་ལྟར་སྣང་བ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་གྱིས་མེ་ལས་དུ་བ་སྐྱེ་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་འགལ་བ་ནི་དཔེར་ན། རིག་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ནི་ཆོས་ཅན་སྐྱེས་བུས་བྱས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ། །སྒྲ་ནི་བརྩལ་མ་ཐག་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་པས་སྐྱེས་བུས་བྱས་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གི་ཚིག་ དང་འགལ་བ་ནི་དཔེར་ན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་ཚད་མ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཞན་གྱི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚིག་བརྗོད་པ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་དང་འགལ་བ་ནི་དཔེར་ན་མི་མགོའི་ཐོད་པ་ནི་གཙང་བ་ཡིན་ཏེ་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུང་ཆོས་དང་ཉ་ཕྱིས་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །རྟོགས་པ་དང་འགལ་བ་ནི་དཔེར་ན། གང་དུས་ཇི་སྲིད་གནས་པར་བྱས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ། །གང་དུས་ཇི་སྲིད་གནས་པར་ཡང་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་པས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱད་པར་མ་གྲུབ་པ་ནི་དཔེར་ན། བྱེ་བྲག་པས་གྲངས་ཅན་པ་ལ་སྒྲ་འཇིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཁྱད་པར་དུ་བྱས་བ་མ་གྲུབ་པ་ནི། །དཔེར་ན་གྲངས་ཅན་པས་སངས་རྒྱས་པ་ལ་བདག་སེམས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྒྲུབ་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉི་ག་མ་གྲུབ་པ་ནི་དཔེར་ན། བྱེ་བྲག་བས་སངས་རྒྱས་པ་ལ་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའམ། །ལུས་ནི་བརྟན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཕྱོགས་ལྟར་སྣང་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། གང་ཞིག་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བ་ཡིན་གྱི་གཏན་ཚིགས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། མ་གྲུབ་པ་དང་འགལ་བ་དང་མ་ངེས་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱོགས་ལ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བ་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་མེད་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་འགལ་བ་ཞེས་བྱ་
Chinese
理性的真实性之教导。 杰达日。 理性的真实性之教导。 杰达日。 印度语： हेतुतत्तव उपदेश (hetutattva upadeśa)。 藏语：理性的真实性之教导。 向文殊童子致敬！确立和驳斥，以及似是而非的事物，使他人理解。现量和比量二者，以及似是而非的事物，使自己理解。这是本论的意义概要。论敌自己想要确立的意义，就是应当确立的。凭借什么来确立，那就是确立，即陈述论证的三相。那三个相是什么呢？在所立宗上存在，是第一相。存在于相似方，是第二相。确定不存在于相异方，是第三相。其中，所立宗是极成法。极成差别的自性，想要确立，与现量等无有相违，例如，具有法——声是无常的差别，是应当确立的。因为是所作性之故，这就像是论证。相似方是什么呢？与应当确立的法的共同属性相似的，是相似方，例如瓶子等。论证的相异方是什么呢？在没有应当确立的事物的地方，确定没有论证，例如虚空等。仅仅通过展示论证的三相，为了使他人理解而进行的陈述，被称为为了他人的比量。例如，声是无常的，这是陈述所立宗。因为是所作性之故，这是陈述论证。如同瓶子等，这是陈述相似方。如同虚空等，这是陈述相异方。它也显现为两种方式：法相似和非法相异。其中，首先是法相似：凡是所作，都被见到是无常的。例如瓶子等。声音也是所作性之故，就像这样。还有，法不相似是无常
English
The Teaching on the Reality of Reason. Jetari. The Teaching on the Reality of Reason. Jetari. In Sanskrit: Hetutattva Upadesha. In Tibetan: The Teaching on the Reality of Reason. Homage to youthful Manjushri! Establishing and refuting, along with what appears similar, make others understand. Direct perception and inference, along with what appears similar, make oneself understand. This is a summary of the meaning of the treatise. The meaning that the opponent himself wants to establish is what should be established. What is used to establish it is the establishment, which is the statement of the three aspects of reason. What are those three aspects? Being present in the subject is the first aspect. Being present only in the similar side is called the second aspect. Being definitely absent from the dissimilar side is called the third aspect. Therein, the subject is the extremely established property. The nature of the extremely established difference, which one wants to establish, is without contradiction with direct perception and so on. For example, the property possessing the difference that sound is impermanent is what should be established. Because it is made, this is like the reason. What is the similar side? What is similar in terms of the common characteristic of the property to be established is the similar side, such as a pot and so on. What is the dissimilar side of the reason? Where there is no property to be established, it definitely shows that there is no reason, such as space and so on. By merely showing the three aspects of reason, the statement made for the purpose of making others understand is taught as inference for others. For example, sound is impermanent, this is stating the subject. Because it is made, this is stating the reason. Like a pot and so on, this is stating the similar side. Like space and so on, this is stating the dissimilar side. It also appears in two ways: dharma similarity and non-dharma dissimilarity. Among them, first is dharma similarity: Whatever is made is seen to be impermanent. For example, a pot and so on. Sound is also made, like that. Also, dharma dissimilarity is impermanence.
Chinese
如果无有作用，则所作性亦无有。譬如虚空等一般，声音也是所作之故，就像这样。什么是相似宗呢？相似宗是指实际上不是宗，因为受到现量等妨害的缘故。那是相似宗。譬如以烟等法，立论为由具慧者所生，这与现量相违，故为相似宗。因为现量见到烟从火中生起。与比量相违，譬如，立论吠陀之词不是士夫所造。因为声音是新近产生的，所以成立为士夫所造。与自语相违，譬如说比量不是量，为了使他人理解，说词是比量，是为了显示他人之义。与世间相违，譬如说人头骨是清净的，因为是众生之肢体，如同海螺法器和鱼帚一般。与证悟相违，譬如说，凡是存在一段时间的事物都是无常的。凡是存在一段时间的事物都是常的，因为这是世间人的证悟。差别未成立，譬如胜论师对数论师说声音是坏灭的。差别已成立未成立，譬如数论师对佛教徒立论说我与心识相合。二者皆未成立，譬如胜论师对佛教徒说聚合是自性，或者说身体是坚固的自性。相似宗已经说完。什么是相似因呢？凡是相似因，但不是成立的因。相似因有三种：未成立、相违和不定。其中，因为在宗上未成立，所以称为未成立的相似因。在同品上没有，在异品上有的，称为相违。
English
If there is no action, then there is no act. For example, like space and so on, sound is also made, like this. What is a semblance of a subject? A semblance of a subject is something that is not actually a subject, because it is harmed by direct perception and so on. That is a semblance of a subject. For example, with smoke and other phenomena, the proposition is that it is produced by an intelligent cause, which contradicts direct perception, so it is a semblance of a subject. Because direct perception sees smoke arising from fire. Contradicting inference, for example, the proposition is that the words of the Vedas are not made by a person. Because sound is newly produced, it is established as made by a person. Contradicting one's own words, for example, saying that inference is not a valid cognition, in order to make others understand, saying words is inference, in order to show the meaning of others. Contradicting the world, for example, saying that a human skull is pure, because it is a limb of a living being, like a conch shell instrument and a fish broom. Contradicting realization, for example, saying that whatever exists for a period of time is impermanent. Whatever exists for a period of time is permanent, because this is the realization of worldly people. The distinction is not established, for example, the Vaisheshika says to the Samkhya that sound is destructible. The distinction is established and not established, for example, the Samkhya argues to the Buddhist that the self is combined with consciousness. Both are not established, for example, the Vaisheshika says to the Buddhist that aggregation is self-nature, or that the body is a solid self-nature. The semblance of a subject has been explained. What is a semblance of a reason? Whatever is a semblance of a reason is not an established reason. There are three semblances of a reason: unestablished, contradictory, and uncertain. Among them, because it is not established on the subject, it is called an unestablished semblance of a reason. That which is absent in the similar class and present in the dissimilar class is called contradictory.