Tibetan
སྤོང་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་གནས་ གྱུར་པ་བླ་ན་ཡོད་པ་དང༌། བླ་ན་མེད་པ་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྒྲིབ་པ་རྣམ་གཉིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁུངས་སྨོས་པ། །འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། འཆིང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སུའི་འཆིང་བ་སྙམ་པ་ལ། དེར་ནི་གཉིས་ལ་གཉིས་འཆིང་ངོ༌། །ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། །ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྒྲིབ་པའི། །མཚན་ཉིད་དེས་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཉིས་ལ་འཆིང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཉོན་མོངས་པ་ས་བོན་ཀུན་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་སྒྲིབ་པ་གཉིས་བསྟན་ཏོ། །ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ལ་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་དེ་དེ་སྐད་བརྗོད་དེ། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཀུན་གྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ཡོད་པས་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །འགྲེལ་པ་བྱེད་པས་ཡན་ལག་གི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཀྱི་འཆིང་བའོ། །སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཆིང་བའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་སྒྲ་ནི་ཀུན་གྱི་ས་བོན་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ལྟར་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སྤངས་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་འཐོབ་པས་དེའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ནི་དེའི་འཆིང་བའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཤད་ནས། གོང་མའི་སྐབས་ཀྱི་འཕྲོ་ལུས་པ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པ་དང་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ། །གནས་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་དང་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་གནས་ངན་ལེན་མེད་པས་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ཡང་འཕགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དབྱིངས་ཞེས་བཤད་དོ། །འདི་ལྟར་རྒྱུའི་དོན་ནི་འདིར་དབྱིངས་ཀྱི་སྒྲར་བཟུང་སྟེ། དེ་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། བསམ་གྱིས་ མི་ཁྱབ་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ལྟར་རྟོག་གེ་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང༌། འདི་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་དང༌། འདི་ལྟར་དེ་ལ་དཔེ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའོ། །ཇི་ལྟར་དགེ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་དང༌། འདི་ལྟར་བདེ་བ་དང༌། འདི་ལྟར་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དགེ་བའོ། །ཇི་ལྟར་བསྟན་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། །བརྟན་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ལྟར་བདེ་བར་གཤེགས་པ་བརྟན་པ་དང༌། མི་ཟད་པས་དེའི་ཕྱིར་བརྟན་པའོ། །ཇི་ལྟར་བདེ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རྟག་པ་དེའི་ཕྱིར་བདེ་བའོ། །འདི་ལྟར་གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །འདི་ནི་རྟག་པ་སྟེ་དེའི་ཕྱིར་བདེ་བའོ། །གང་ཟག་གི་བྱེ་བྲག་གི་གནས་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། གནས་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་དེ་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་ཙམ་གྱིས་དེ་དག་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་དེ། །དེའི་ཕྱིར་གནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་སྙམ་པ་ལ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ལྟར་ས་རྣམས་དང༌། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་བསྒོམས་པས་ཉོན་མོངས་པ་དང༌། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་འགྱུར། །གནས་གྱུར་པ་ཡང་ཡང་དག་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བསྩགས་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའི་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཉིད་ལ་བཤད་པ་གཞན་བྱ་བའི་ཕྱིར། །འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་ཞིང༌། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་གནས་གྱུར་པ་རྙེད་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་ མི་གཏོང་ཞིང༌། འཁོར་བའི་ཉེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཡང་འཐོབ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་དེ་དག་གི་གནས་ཡིན་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། །ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོག
Chinese
通过断除的差别，可以理解到所转依有上和无上的状态。为了说明两种障碍，引述了来源。这里引用了“偈颂”等。两种障碍的自性是取受的识，应知是系缚。如果想知道是谁的系缚，就说了“于彼二者缚二者”。意思是说，阿赖耶识的体性是障碍，它束缚着声闻等种姓和菩萨。以“烦恼种子，一切种子”说明了两种障碍。凡是阿赖耶识中存在两种障碍的种子，就那样称呼它。阿赖耶识具有一切种子，并且具有烦恼的种子，因此那样称呼它。解释者为了说明支分之义，说了“二者”等。烦恼的种子是声闻等种姓的系缚。两种障碍的种子，菩萨的系缚，两种障碍的种子的声音被说成是一切种子。为什么这被称为菩萨的障碍呢？因此说了“因此彼等已摧毁”等。像这样，如果断除了两种障碍，就能获得一切智，因此两种障碍是它的系缚。在解释了偈颂之后，为了解释上面章节中剩余的部分，说了“彼即无漏和法界”等。所转依的差别被称为无漏和法界。像这样，由于没有恶趣，所以远离了一切有漏，因此是无漏。而且，由于它是圣法的因，所以被称为法界。像这样，因的意义在这里被理解为法界的声音，它是所有圣法的因。如何不可思议呢？因此，说了“不可思议是”等。像这样，它不是思辨者的活动范围，像这样，圣者们各自以自己的智慧来理解，像这样，因为它没有比喻，所以。
English
Through the distinction of abandonment, it should be understood that the state of transformation has superior and unsurpassed qualities. To explain the two obscurations, the source is cited. Here, "verses" and so on are quoted. The nature of the two obscurations is the consciousness of taking, which should be understood as a bondage. If one wonders whose bondage it is, it is said, "There, two bind two." This means that the nature of the ālaya-vijñāna is an obscuration, and it binds both the śrāvaka lineage and the bodhisattva. The two obscurations are indicated by "seeds of affliction, all seeds." Whatever ālaya-vijñāna has the seeds of the two obscurations is called that. The ālaya-vijñāna has all seeds, and because it has the seeds of affliction, it is called that. The commentator, in order to explain the meaning of the limbs, said, "The two" and so on. The seeds of affliction are the bondage of the śrāvaka lineage. The seeds of the two obscurations, the bondage of the bodhisattva, the sound of the seeds of the two obscurations is said to be all seeds. Why is this called the bodhisattva's obscuration? Therefore, it is said, "Therefore, they have destroyed them" and so on. In this way, if the two obscurations are abandoned, omniscience is attained, therefore the two obscurations are its bondage. After explaining the verses, in order to explain the remaining part of the previous chapter, it is said, "That is the unpolluted and the dharmadhātu" and so on. The distinction of the transformation is called the unpolluted and the dharmadhātu. In this way, because there is no bad rebirth, it is separated from all defilements, therefore it is unpolluted. Moreover, because it is the cause of the noble dharma, it is called the dharmadhātu. In this way, the meaning of the cause is understood here as the sound of the dharmadhātu, which is the cause of all noble dharmas. How is it inconceivable? Therefore, it is said, "The inconceivable is" and so on. In this way, it is not the scope of speculators, in this way, the noble ones understand it individually with their own wisdom, in this way, because it has no analogy, therefore.
Chinese
是不可思议的。如何是善呢？因此说了“善”等等。比如，这是清净的对境，这是安乐，这是无漏的法性，因此是善。如何是坚固呢？因此说了“坚固”等等。比如，善逝是坚固的，不灭尽的，因此是坚固的。如何是安乐呢？因此说了“安乐”等等。因为什么是常，所以是安乐。比如，什么是非常，那就是痛苦。这是常，所以是安乐。为了显示补特伽罗的差别所转变的处所的差别，说了“断除了烦恼障”等等。所转变的处所的差别，就是声闻们的解脱身。比如，他们仅仅断除了烦恼障，就获得了那些解脱。因此，处所的解脱就显示为解脱身。所转变的处所的体性，就是大雄的法身。为什么薄伽梵是法身呢？说了“修习地和波罗蜜多之后”等等。比如，修习了地和波罗蜜多，就能断除烦恼障和所知障。所转变的处所也能如实成就，因此是大雄的法身。那就是说，就像这样，由地和波罗蜜多的法聚集而称为法身一样，将会显示出来。为了对这本身作其他的解释，说了“不舍弃轮回”等等。比如，如果获得了这个所转变的处所，菩萨们就不会舍弃轮回，也不会被轮回的过患所染污，也能获得对一切法的自在，因此称为法身。因为是那些法的处所，所以是法身的同义词。为什么薄伽梵被称为大雄呢？因此，说了“大雄”等等。
English
It is inconceivable. How is it virtuous? Therefore, it is said "virtuous" and so on. For example, this is a pure object, this is happiness, this is the nature of non-leakage, therefore it is virtuous. How is it stable? Therefore, it is said "stable" and so on. For example, the Sugata is stable and inexhaustible, therefore it is stable. How is it happy? Therefore, it is said "happy" and so on. Because what is permanent is happiness. For example, what is impermanent is suffering. This is permanent, therefore it is happiness. In order to show the difference in the transformed place of the individual, it is said "abandoning the obscurations of afflictions" and so on. The difference in the transformed place is called the liberation body of the Hearers. For example, they only abandon the obscurations of afflictions and attain those liberations. Therefore, the liberation of the place is shown as the liberation body. The nature of the transformed place is called the Dharma body of the Great Hero. Why is the Bhagavan called the Dharma body? It is said "after meditating on the grounds and the perfections" and so on. For example, by meditating on the grounds and the perfections, one can abandon the obscurations of afflictions and the obscurations of knowledge. The transformed place can also be truly accomplished, therefore it is called the Dharma body of the Great Hero. That is to say, just as the Dharma body is called by the accumulation of the grounds and the perfections, it will be shown. In order to make another explanation of this itself, it is said "not abandoning samsara" and so on. For example, if one obtains this transformed place, the Bodhisattvas will not abandon samsara, nor will they be defiled by the faults of samsara, and they will also obtain mastery over all dharmas, therefore it is called the Dharma body. Because it is the place of those dharmas, it is a synonym for the Dharma body. Why is the Bhagavan called the Great Hero? Therefore, it is said "Great Hero" and so on.
Tibetan
ས་པ་སྨྲས་ཏེ། འདི་ལྟར་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཐུབ་པ་མཆོག་དང་ལྡན་པས། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པས་བྱས་པའི་སྨྲ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །འཇིག་རྟེན་ནའང་སུ་དག་ཚིག་བསྡམས་ཏེ་འདུག་པ་དེ་ཐུབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པས་ནོན་པའི་ཚིག་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་གསུང་སྟེ། དེ་བས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་ལེགས་པར་བསྡམས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ། །ཐུབ་པའི་དབང་པོ། །ཐུབ་པའི་མཆོག །ཐུབ་པའི་རྒྱལ་པོ། །ཐུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་ཅེས་བྱའོ། །བདག་གིས་བློ་གྲོས་བརྟན་པ་ཡིས། །སུམ་ཅུའི་བཤད་པ་རྣམ་ཕྱེ་བས། །དགེ་བ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་དེས། །འགྲོ་བ་སངས་རྒྱས་གྲུབ་གྱུར་ཅིག །མི་ཤེས་དབང་གིས་འདི་དག་ཏུ། །མི་འདྲར་ཅུང་ཟད་གང་སྨྲས་ཏེ། །འདི་ལྟར་བདག་ནི་ཁོང་བླུན་པས། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཟོད་པར་མཛོད། །འདི་འདྲའི་བསྟན་བཅོས་ལམ་ལ་ནི། །འཁྲུལ་པ་ངོ་མཚར་མི་ཆེ་སྟེ། །དཔེར་ན་ལོང་བ་གཅིག་པུ་ཞིག །ཉམ་ངའི་ལམ་ན་རྒྱུག་པ་བཞིན། །བདག་འདྲའི་བློ་ལས་འགའ་ཙམ་ཞིག །ལེགས་པར་སྨྲས་ན་དེ་རབ་མང༌། །དཔེར་ན་ཕུབ་ཁྲོད་སཱ་ལུ་ཡི། །འབྲུ་གཅིག་ན་ཡང་མང་དང་མཚུངས། །སློབ་དཔོན་དུལ་བའི་ལྷས་སུམ་ཅུ་པའི་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པ་རྫོགས་སོ།། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང༌། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང༌། དཱ་ན་ཤཱི་ལ་དང༌། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བན་དེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ།། །། སུམ་ཅུ་པའི་འགྲེལ་བཤད། འདུལ་བའི་ལྷ།
Chinese
萨巴（智者）说：像这样身语意能够调伏，具有殊胜功德。因此，世尊被称为大雄，因为远离烦恼和近烦恼所造的言语，所以称为大雄，这是它的词义。世间上，凡是能够约束言语的人，都被称为雄。世尊连被烦恼所压迫的只言片语都不说，因此，因为善于约束从烦恼中产生的言语，如来就是大雄，雄中之王，雄中之尊，雄中之王，雄中自在。我以坚定的智慧，对三十颂的解释进行分别阐述。由此所获得的善业，愿一切众生都能成就佛果。由于无知的力量，在这些地方，说了些许不符之处。像这样，我因为愚笨，请各位智者宽恕。对于这种论典的道路来说，出现错误并不奇怪。比如一个瞎子，在危险的道路上奔跑一样。像我这样的智慧，如果能说出一点点好的，那就非常多了。比如糠秕中的稻米，即使只有一粒，也相当于很多。导师调伏天所作的三十颂的解释到此结束。印度堪布吉那弥扎（Jinamitra）、希兰扎菩提（Śīlendrabodhi）、达那希拉（Dānaśīla），以及校正的译师班智达益西德（Ye shes sde）翻译、校对并确定下来。 三十颂释，调伏天。
English
Sapa said: Thus, being able to subdue body, speech, and mind, possessing supreme qualities. Therefore, the Bhagavan is called the Great Subduer, because he is free from speech caused by afflictions and near afflictions, therefore he is called the Great Subduer, that is its meaning. In the world, whoever restrains their speech is called a subduer. The Bhagavan does not utter even a single word oppressed by afflictions. Therefore, because he perfectly restrains speech arising from afflictions, the Thus-Gone One is the Great Subduer, the Lord of Subduers, the Supreme of Subduers, the King of Subduers, the Sovereign of Subduers. By my steadfast wisdom, having separately explained the Thirty Verses, by whatever merit is obtained from this, may all beings attain Buddhahood. Due to the power of ignorance, in these places, whatever slight discrepancies have been spoken, like this, because I am foolish, may the wise ones forgive me. On the path of such treatises, mistakes are not surprising, like a blind person running on a dangerous path. If someone with wisdom like mine speaks even a little well, that is very much. Like rice in chaff, even if there is only one grain, it is equivalent to many. The explanation of the Thirty Verses by the teacher Dulwa Lha is completed. The Indian Abbot Jinamitra, Śīlendrabodhi, Dānaśīla, and the revising translator, the monk Yeshe De, translated, revised, and finalized it. Commentary on the Thirty Verses, by Dulwa Lha.