Tibetan
ཤེས་རབ་ལེའུའི་དཀའ་འགྲེལ། ཤེས་རབ་ལེའུའི་དཀའ་འགྲེལ། ཤེས་རབ་ལེའུའི་དཀའ་འགྲེལ་བཞུགས།། བདེ་བར་གཤེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཆོས་དང་ལོངས་སྤྱོད་སྤྲུལ་པ་ཡི། །སྐུ་གསུམ་བདག་ཉིད་རྒྱལ་བ་ལ། །རབ་ཏུ་བཏུད་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི། །ལེའུའི་དཀའ་འགྲེལ་བདག་གིས་བྱ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དང༌། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཞི་གནས་ཕན་ཚུན་ཚོགས་པའི་མཚན་ཉིད་བསམ་གཏན་བརྗོད་ནས། དེའི་རྗེས་ལ་ལྷག་མཐོང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡན་ལག་འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཡན་ལག་ཅེས་བ་ནི་འཁོར་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གྲོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཐུབ་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པ་དང་རྟག་པའི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་མི་གསུང་བས་ཐུབ་པའོ། །ཤེས་རབ་དོན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་ཉིད་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་པས་དེ་བསྐྱེད་པའི་དོན་དུའོ། །ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཡན་ལག་འདི་དག་ཐམས་ཅད་གསུངས་པ་སྟེ་བརྗོད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྒྱུ་ལམ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་དོན་དུ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རང་དང་གཞན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉེ་བར་ཞི་བར་འདོད་པས་ཤེས་བྱ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་ལྷག་མ་མེད་པ་ཐོབ་པའི་དོན་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །གལ་ཏེ་ཡན་ལག་འདི་ཀུན་ཤེས་རབ་ཀྱི་དོན་དུ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ཉིད་དོན་ དམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་ཀུན་རྫོབ་དང་ནི་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་དེ་ཁོ་ན་སྒྲིབ་པས་ན་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ལ། བྱིས་པས་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་ན་བདེ་བ་ཡིན་ནོ། །བཅོས་བུ་མ་ཡིན་པས་དོན་ཡང་ཡིན་ལ། དམ་པ་ཡང་ཡིན་པས་ནི་དོན་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་བཞེད་པའོ། །གང་གི་ཕྱིར། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ། །བདེན་པ་གཉིས་ལ་ཡང་དག་བརྟེན། །ཞེས་གསུངས་པ་དེའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་བདེན་པ་ཡིན་ཡང༌། དོན་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་པར་ནི་དེ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མིང་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཡོད་པ་ཡིན་ན། འོ་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་རྟོགས
Chinese
智慧品之难解。 智慧品之难解。 智慧品之难解存在。 向善逝顶礼。 法与受用化身之， 三身自性胜者您， 至诚恭敬智慧之， 品之难解我来做。 福德资粮之因布施等，智慧资粮之因寂止，宣说相互积聚之自性禅定后，为了其后显示胜观，故说“这些支分”等。 所谓“支分”乃是眷属，因为是菩提之助伴故。 所谓“一切”乃是布施等。 所谓“能仁”乃是不说断常二边分离、不可言说，故为能仁。 所谓“为了智慧”，即以真实之智慧本身即是智慧，故为了生起它。 所谓“是”，乃是由于为何宣说一切这些支分，即是说为了生起智慧，因为因与果无差别，故是菩提之因，成为道。 若问为何之故？则说“为了清净痛苦”等。 应知欲使自他之五蕴寂灭，意为获得有余蕴与无余蕴之义。 若一切这些支分皆为智慧之故，彼时彼即成为胜义谛之故。 布施等如何？则说“世俗与是”。 此乃遮蔽彼性故为世俗，幼儿对此显现执着故为安乐。 非是造作故亦是义，亦是殊胜故，如实之义即是真实。 是诸佛所欲求。 何故？ 诸佛所说法， 真实依于二。 故说，虽然智慧波罗蜜多是胜义谛之自性真实，然义之积聚之因，世俗中存在之布施等亦存在，若无彼等，则彼等不得波罗蜜多之名。 若如是存在智慧，那么彼即证悟菩提。
English
A Commentary on the Difficult Points of the Chapter on Wisdom. A Commentary on the Difficult Points of the Chapter on Wisdom. A Commentary on the Difficult Points of the Chapter on Wisdom exists. I prostrate to the Sugata. To the Victorious One, the essence of the three bodies, Of Dharma and Enjoyment Emanation Bodies, Having paid homage, I shall make A commentary on the difficult points of the Chapter on Wisdom. Having spoken of generosity and so forth as the cause of the accumulation of merit, and meditative stabilization as the characteristic of the accumulation of wisdom, the cause of the union of quiescence and insight, in order to show insight thereafter, he spoke of "these limbs," and so forth. "Limb" means retinue, because it is a companion of enlightenment. "All" means generosity and so forth. "The Able One" means the one who does not speak of severance and permanence, being free from the two extremes, and being inexpressible, is the Able One. Regarding "for the sake of wisdom," since correct knowledge itself is wisdom, it is for the sake of generating it. "Is" means that for whatever reason all these limbs are spoken of, that is, it is said that wisdom is generated because of that, since there is no difference between cause and effect, it is the cause of enlightenment, becoming the path. If asked, for what purpose? He said, "To purify suffering," and so forth. It should be known that one wishes to pacify one's own and others' five aggregates, meaning to obtain the aggregates with remainder and without remainder. If all these limbs are for the sake of wisdom, then at that time it becomes the ultimate truth. How are generosity and so forth? He said, "Conventional and is." This is conventional because it obscures that very nature, and it is happiness because children are manifestly attached to it in that way. Because it is not artificial, it is also meaningful, and because it is also sacred, the meaning as it is is true. It is what the Buddhas desire. For what reason? The Dharma taught by the Buddhas, Truly relies on the two truths. Therefore, although the Perfection of Wisdom is the truth of the nature of ultimate truth, generosity and so forth, which exist conventionally as the cause of the accumulation of meaning, also exist, for without them, they would not obtain the name of Perfection. If wisdom exists in that way, then it will realize enlightenment.
Tibetan
་པའི་ཕྱིར། གཞན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། དོན་དམ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང༌། སྤྱོད་ཡུལ་མིན་པས་གང་མི་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཤེས་པ་ཉིད་ཡོད་དོ་སྙམ་ན། བློ་ནི་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང༌། གསལ་བའམ་ནི་མི་གསལ་བ་ལ་སོགས་པས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ད་ནི་ཀུན་རྫོབ་དོན་དམ་པ་ཉིད་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཞི་འདིང་བ་ནི། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཞེས་གསུངས་པའོ། །ཕལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་གནས་པ་ནི་ཕལ་པ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་སྨད་པའི་ཕྱིར། ཕལ་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་གནས་སོ། །ཕལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པ་སྟོན་ཏེ། རྟག་ཏུ་དོན་དམ་པ་ལ་མཉམ་པར་འཇོག་པ་དང་ལྡན་པས་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ནི་འཇིག་རྟེན་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིས་ནི་དོན་དམ་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་ཏོ། །བློའི་ཁྱད་པར་ཅན་རྣལ་འབྱོར་པའི་འཇིག་རྟེན་དེས་གནོད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བར་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པས་འཁྲུལ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྒྲུབ་པོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ཚུ་རོལ་མཐོང་བའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡང་གོ་འཕང་གོང་ནས་གོང་དུ་ འཕགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་དེ། དཔེར་ན་ས་དང་པོ་ལ་ཡང་ས་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་གནོད་སྙམ་ན། གཉི་ག་ཡང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྒྱུ་མ་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང༌། ཆུ་ཟླ་ལ་སོགས་པ་རྒོལ་བ་དང་ཕྱིར་རྒོལ་བ་གཉི་ག་ཡང་ནི་འདོད་པ་སྟེ། མངོན་པར་འདོད་པའི་དཔེས་སོ། །གལ་ཏེ་ཐ་སྙད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ཡང་དོན་དམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའམ། ཡང་ན་གང་ལ་དེ་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་སྙམ་ན། འབྲས་བུའི་དོན་དུ་མ་དཔྱད་ཕྱིར། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། །འབྲས་བུའི་དོན་ནི་དགོས་པའི་ཆེད་དུ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དུའོ། །མ་དཔྱད་ཕྱིར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་མ་དཔྱད་པར་གྲགས་པ་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་གྲུབ་པར་རྣམ་པར་མ་དཔྱད་པར་འདི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་བརྟགས་ན
Chinese
之故。他人应作何事耶？所谓“真实义”，即应成办名为佛陀者。如是亦云：“以非行境故，何不容入？”等语已宣说。若谓识性自有耶？则已宣说“智是”。如是亦云：“明或不明”等将作解释。今为显示世俗谛、胜义谛之强弱而立基：彼亦已宣说“世间”。所谓“凡庸”乃无明，住于彼者乃凡庸，为彼之贬损故，说为“凡庸”。所谓“于彼”乃住于彼二者之中。所谓“凡庸”显示世俗之相，以恒常具足于胜义谛中等住故，乃瑜伽士。彼即是世间，以是五蕴之自性故。此乃显示胜义谛之相。具智差别之瑜伽士世间彼损害，谓以显示自性故，成立是错乱。如是瑜伽士亦，谓见此岸之瑜伽士亦，由证悟转胜之瑜伽士等损害之，譬如初地亦由二地等损害之。如何损害耶？谓“二者亦是”等，如幻术、阳焰、乾闼婆城及水月等，攻与反攻二者亦是欲求，乃显现欲求之譬喻。设若以名言之力量而有，尔时行布施等亦将成胜义谛耶？或若于何者彼一切如幻术，如何行布施等耶？谓“为果故未观察故。”如是宣说，行布施等是其余。果之义乃为需要之故，乃为佛陀之义之故。未观察故，谓未观察诸法皆离一与多等，仅以名声而极成，不观察而因此行布施等故。行持本身亦未考察。
English
Therefore, what should others do? The so-called "ultimate meaning" is that one should accomplish what is called Buddhahood. As it is also said, "Because it is not an object of practice, why does it not enter?" and so on has been said. If you think that consciousness itself exists, then it is said, "Wisdom is." As it is also said, "Clear or unclear" and so on will be explained. Now, to establish the basis for showing the strength of conventional and ultimate truth, it is said, "That is also the world." The so-called "ordinary" is ignorance, and those who dwell in it are ordinary, and for the sake of their degradation, they are called "ordinary." The so-called "in that" is dwelling in the middle of those two. The so-called "ordinary" shows the aspect of conventional truth, and because it is always endowed with equality in ultimate truth, it is a yogi. That itself is also the world, because it is the nature of the five aggregates. This shows the aspect of ultimate truth. The world of yogis with the distinction of intelligence harms, and by showing its own nature, it establishes that it is delusion. Likewise, the yogi also, that is, the yogi who sees this shore, is also harmed by the yogis who progress from higher to higher stages, just as the first ground is also harmed by the second ground and so on. How does it harm? That is, "Both are," and so on, such as illusion, mirage, city of gandharvas, and moon in water, both the attacker and the counter-attacker are desires, which is a metaphor for manifest desire. If it is by the power of convention, then at that time, engaging in giving and so on will also become ultimate truth? Or, if for whom all that is like illusion, how does one engage in giving and so on? It is said, "Because it is not examined for the sake of the fruit." Thus it is said, giving and so on are the remainder. The meaning of fruit is for the sake of need, for the sake of the meaning of Buddhahood. Because it is not examined, it means that without examining that all dharmas are free from one and many, and so on, it is extremely accomplished merely by reputation, and without examining, one engages in giving and so on because of this. The engagement itself is also not investigated.