Tibetan
ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། མར་མེ་མཛད་ཡེ་ཤེས། ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། མར་མེ་མཛད་ཡེ་ཤེས། ཤེས་རབ་སྙིང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་བཞུགས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་བསྡུ་ན་གཉིས་ཏེ། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དོན་དང༌། སྙིང་པོའི་དོན་ནོ། །དེ་ལ་མདོ་རྒྱས་འབྲིང་གསུམ་གྱིས་ནི་གང་ཟག་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། མངོན་པར་རྟོགས་པ་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ཡིན་ལ། བདུན་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྙིང་པོའི་དོན་གཙོ་བོར་སྟོན་ཏོ། །ལམ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་པ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱས་འབྲིང་གསུམ་གྱིས་གཙོ་བོར་མངོན་རྟོགས་བསྟན། ཡང་སྙིང་པོའི་དོན་ཤུགས་ལ་བསྟན། བདུན་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་པས་གཙོར་སྙིང་པོའི་དོན་བསྟན། མངོན་རྟོགས་ཞར་ལ་བསྟན་ཏོ། །འདིར་ཡང་སྙིང་པོའི་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་ལ་འདི་ཡང་བི་མ་ལ་མི་ཏྲ་ལྟར་ན་དོན་བརྒྱད་ཀྱིས་མདོ་འདིའི་དོན་མ་ལུས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དོན་བརྒྱད་ཀྱང་གླེང་སློང་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ལུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ་ལ་ སོགས་པས་མདོའི་དོན་གཞན་དུ་ཡང་བཤད་པ་ཡོད་དེ། མདོ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང༌། མདོ་དངོས་སོ། །དང་པོ་ལ་གཉིས་ཏེ། གླེང་སློང་བ་དང་གླེང་གཞིའོ། །འདི་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། ཚིག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་དང༌། མདོ་འབྱུང་བའི་རྒྱུའོ། །དེ་ཡང་སྔོན་བྱུང་བ་དང༌། རྗེས་འཇུག་སྟེ། གླེང་བསླང་བའོ། །གླེང་གཞི་ལ་གཉིས་ཏེ། ཐུན་མོང་དང་ཁྱད་པར་གྱི་གླེང་གཞིའོ། །འདི་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ནི་མདོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་དང༌། མདོ་འདི་ལ་ཡོད་པ་གཞན་ལ་མེད་པའོ། །ཐུན་མོང་ལ་བཞི་སྟེ། དུས་དང་སྟོན་པ་དང༌། གནས་དང་འཁོར་རོ། །ཁྱད་པར་གྱི་གླེང་གཞི་ལ་གཉིས་ཏེ། གཙོ་བོ་དང་འཁོར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཞུགས་པའོ། །དེ་ནི་བསྡུས་དོན་ནོ། །དགོས་པའི་དོན་ནི་སྡུད་པ་པོ་རང་ཉིད་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུར་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དུས་དེ་ཙམ་ན་སྟོན་པ་འདི་ལ་འཁོར་འདི་རྣམས་དང་གནས་འདིར་ཐོས་སོ་ཞེས་དབང་པོ་དང་དན་རྟགས་དང་བཅས་པའི་ཚིག་བརྗོད་ན། འོ་ན་འདི་བཤད་པ་འདི་བདེན་ནོ་ཞེས་སྡུད་པ་པོ་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་དབང་དང་དན་རྟགས་ཞིབ་པས་ཁོའི་དེ་བདེན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་
Chinese
般若心经释，玛尔麦泽益西。 般若心经释， 玛尔麦泽益西。 般若心经释正文。 顶礼般若波罗蜜多。 如果归纳世尊所说第二次法轮的所有意义，则有二：现观的意义和心要的意义。 其中，广、中、略三部经是就三种根器的人而说的，主要阐述现观；《七百颂》等主要阐述心要的意义。 道路现观主要阐述智慧的对境。 其中，广、中、略三部经主要阐述现观，也旁及心要的意义。《七百颂》等主要阐述心要的意义，顺带阐述现观。 这里也是阐述心要的意义，而且如毗玛拉米扎所说，用八个意义完整地阐述了这部经的意义。 所谓的八个意义，就是用“如是，我闻一时”等来安立经的体性。 此外，世亲论师等也以其他方式阐释了经的意义：经产生的因和经的正文。 首先分为二：发起和所依。 这二者的区别是：语言产生的缘起和经产生的因。 也就是先前发生的和随后加入的，即发起。 所依分为二：共同的和特殊的所依。 这二者的差别是：所有经都有的共同之处，以及这部经有而其他经没有的特殊之处。 共同的有四：时间和导师，地点和眷属。 特殊的所依有二：主尊和眷属入于等持。 这是总的意义。 必要的意义是为了使结集者自己成为量士夫，因为如果说在某个时候，导师在某个地点与这些眷属一起听闻了，那么如果说出带有根基和标志的语言，那么结集者就会相信这个说法是真实的，就像世间上通过详细的根基和标志来了解某人所说的是真实的一样。 世亲论师也这样说过：
English
Commentary on the Heart Sutra, Marme Dze Yeshe. Commentary on the Heart Sutra, Marme Dze Yeshe. Herein lies the commentary on the Heart Sutra. Homage to the Perfection of Wisdom. If we summarize all the meanings of the second turning of the Dharma wheel spoken by the Sugata, there are two: the meaning of Abhisamaya and the meaning of essence. Among them, the three sutras, extensive, intermediate, and concise, are spoken according to the three types of individuals, mainly teaching Abhisamaya; the Seven Hundred Verses and others mainly teach the meaning of essence. The path of Abhisamaya mainly teaches the object of wisdom. Among them, the three, extensive, intermediate, and concise, mainly teach Abhisamaya, and also implicitly teach the meaning of essence. The Seven Hundred Verses and others mainly teach the meaning of essence, and incidentally teach Abhisamaya. Here, too, the meaning of essence is taught, and according to Vimalamitra, the meaning of this sutra is completely taught by eight meanings. The so-called eight meanings are the establishment of the nature of the sutra by "Thus, I have heard at one time," and so on. In addition, Master Vasubandhu and others have also explained the meaning of the sutra in other ways: the cause of the sutra's arising and the actual sutra. The first is divided into two: the instigator and the basis. The difference between these two is: the cause of the arising of words and the cause of the arising of the sutra. That is, what happened before and what was added later, which is the instigator. The basis is divided into two: the common and the special basis. The difference between these two is: what is common to all sutras, and what is special to this sutra and not found in other sutras. There are four common ones: time and teacher, place and retinue. There are two special bases: the main deity and the retinue entering into samadhi. That is the summary meaning. The necessary meaning is to make the compiler himself a reliable person, because if it is said that at a certain time, the teacher heard in a certain place with these retinues, then if words with basis and signs are spoken, then the compiler will believe that this statement is true, just as in the world, one understands that what someone says is true through detailed basis and signs. Master Vasubandhu also said this:
Tibetan
གླང་པོས། །དད་ལྡན་འཇུག་པའི་ཡན་ལག་ཏུ། །རང་ཉིད་ཚད་མར་རབ་བསྒྲུབ་ཕྱིར། །སྟོན་པ་དང་ནི་འཁོར་དབང་པོ། །ཡུལ་དང་དུས་སོགས་བསྟན་པ་ཡིན། །སྡུད་པར་བྱེད་པས་འཇིག་རྟེན་དུ། །ཡུལ་དང་དུས་སོགས་བསྟན་པ་ནི། །དཔང་པོར་བཅས་པའི་ཚིག་བརྗོད་ན། །རང་ཉིད་ཚད་མར་འགྲོ་བ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་དོན་དང་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ནི་གསལ་ལོ། །དེས་ན་མདོ་ཐམས་ཅད་དེ་ལྟར་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་བརྒྱད་སྟོང་པའི་བསྡུས་དོན་ན་བསྟན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི་མཐུན་ནོ། །འདིར་དྲི་མ་མེད་པའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་དེ་བཀག་སྟེ། རང་གི་ལུགས་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་དང་པོ་སུན་འབྱིན་ཏེ། དེ་ལ་སྐྱོན་གཉིས་ཏེ། མི་ནུས་པ་དང་དབང་པོར་མི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་མི་ནུས་པ་ནི་དགོས་པ་དེ་སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་པ་སྟེ། ད་ལྟ་ནི་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྣམས་འཇུག་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་རང་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་སྨོས་སོ། །དཔང་པོའི་དགོས་པ་ཡང་ཕྱིས་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱུང་ཙམ་ན། དེ་ལ་ཐུག་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟར་ན་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ མངོན་པར་ཤེས་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མདོའི་དོན་གཏན་ལ་འབེབས་པ་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔང་པོ་འགའ་ཞིག་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་ལ། ཁ་ཅིག་གཞན་ན་བཞུགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང༌། ཟབ་ཅིང་མཐའ་ཡས་མདོ་སྡེ་ཡི། །དཀོན་མཆོག་ཐོས་པའི་སྲེད་པ་ཡིས། །འཇིག་རྟེན་ཁམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ། །དོན་བྱེད་པར་ནི་འགྲོ་ཕྱིར་ཏེ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདི་ན་བཞུགས་ཀྱང་མཐོང་བའི་སྐལ་བ་མེད་དོ། །འོད་སྲུངས་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐྱོན་གཉིས་པ་དེ་དགོས་པ་དེ་བསྒྲུབ་པར་ནུས་སུ་ཆུག་ཀྱང་དཔང་པོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔང་པོར་འགྱུར་བ་ལ་འདི་དང་འདི་དག་སྟེ་ཞེས་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་མིང་བསྟན་པས་དཔང་པོར་འགྱུར་བར་འདོད་ན། རབ་འབྱོར་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དངོས་སུ་མིང་བསྟན་པས་དེ་ལྟར་དཔང་དུ་འགྱུར་བ་ལ་རག་ན། མདོ་འདི་བཞིན་དུ་འཁོར་གྱི་མིང་མེད་པ་དང་དཔང་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེས་ན་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། སྔོན་བྱུང་བའི་གླེང་གཞི་དང་བཅས་པའི་མདོ་བཤད་པའི་སྔོན་རོལ་དུ་དེའི་གླེང་སློང་བར་བྱེད་པ་ནི་འདི་སྐད་བདག་གིས་ཐོས་པའི་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིས་ནི་དབྲི་བསྐྱུངས་མེད་པར་ཡང་དག་པར་ཐོས་པར་བསྟན་ཏེ། དེས་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པར་ཤེས་པས་སྡུད་པ་པོ་ལ་ལེགས་པར་རྣ་བ་གཏོང་པ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བའི་
Chinese
象（གླང་པོ།）说：为了使具信者进入正道，为了充分证明自己是可靠的，所以才宣说了导师和眷属、主权者，地点和时间等等。由于收集者在世间宣说了地点和时间等等，如果陈述带有证人的话语，那么自己就会成为可靠的。如是说。这些的词义和词的组合是清楚的。因此，八千颂的概括意义中说，一切经都应如此讲解。其余部分是相同的。在这里，无垢的善知识驳斥了它，为了阐明自己的观点，首先进行反驳，其中有两个过失：不能胜任和不能成为证人。其中不能胜任是指不能胜任完成那个必要的事情，现在是为了使以信心追随者进入正道，为了证明自己是可靠的人才说这些。证人的必要性也是在之后对它产生怀疑等等的时候，才需要它。如果是那样，那么获得神通和 通达的人们就不可能确定经文的意义了，因为一些证人已经涅槃了，一些住在其他地方。那也是，深奥且无边无际的经藏，以渴求听闻珍宝之心，为了在所有世界中成办利益而前往。以这样的方式。一些人即使住在这里也没有看到的福分。比如大迦叶等等。第二个过失是，即使能够完成那个必要的事情，也不能成为证人本身。如果认为通过指出这些和那些是证人，从而通过指出眷属的名字来成为证人，那么如果像“善现”等等直接指出名字来依赖于那样成为证人，那么就像这部经一样，没有眷属的名字，又如何成为证人呢？因此，应该这样解释：在讲解包含先前发生的故事的经文之前，首先要引出那个开端，那就是“如是我闻”的说法。这表明没有遗漏地如实听闻，因此，通过了解眷属们没有颠倒地宣说，就会对收集者产生好好倾听等等的行为。
English
The elephant (Glang-pos) said: In order to lead the faithful into the path, and to fully prove oneself to be reliable, the teacher and retinue, the sovereign, the place and time, etc., are proclaimed. Because the collector proclaims the place and time, etc., in the world, if the statement is made with witnesses, then one becomes reliable. Thus it is said. The meaning of these words and the combination of words are clear. Therefore, it is said in the summary of the Eight Thousand Verses that all sutras should be explained in this way. The rest is the same. Here, the immaculate spiritual friend refutes it, and in order to clarify his own view, he first refutes it, which has two faults: inability and inability to be a witness. Among them, inability means inability to accomplish that necessary thing. Now, it is said in order to lead those who follow with faith into the path, and to prove oneself to be a reliable person. The necessity of a witness is also needed when doubts, etc., arise about it later. If that is the case, then those who have attained supernatural powers and comprehension will not be able to ascertain the meaning of the scriptures, because some witnesses have already passed into nirvana, and some live elsewhere. That is also, the profound and boundless sutra collection, with a desire to hear the jewel, goes to accomplish benefits in all worlds. In this way. Some people, even if they live here, do not have the merit to see. Like Mahakashyapa and so on. The second fault is that even if one is able to accomplish that necessary thing, one cannot become a witness oneself. If one thinks that by pointing out these and those as witnesses, thereby pointing out the names of the retinue, one becomes a witness, then if one relies on directly pointing out the names like "Subhuti" and so on to become a witness, then just like this sutra, without the names of the retinue, how can one become a witness? Therefore, it should be explained in this way: Before explaining the sutra containing the previously occurred story, one should first introduce that beginning, which is the statement "Thus have I heard." This shows that one has heard truthfully without omission, therefore, by knowing that the retinue has proclaimed without inversion, one will have the behavior of listening carefully to the collector, etc.