Tibetan
་དོན་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་སུ་བསྐོར་བ་ཡང་མ་ཡིན། གཅིག་ཏུ་བསྐོར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་བསྐོར་བ་མཐོང་ངོ་ཞེས་སྨྲས་པ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཡང་ཆོས་གང་ཡང་འཁོར་བའམ་མི་འཁོར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའམ། མི་བསྐོར་བའི་བྱ་བ་གཉིས་ཀ་ཡང་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་འཁོར་བར་བགྱི་བའམ། མི་འཁོར་བར་བགྱི་བའི་སླད་དུ་ཉེ་བར་མི་གནས་པའི་དངོས་པོ་མ་མཆིས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའམ། མི་བསྐོར་བ་མེད་དོ་ཞེས་མདོར་སྨོས་པ་ཆོས་གང་དང་གང་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཆོས་གང་དང་གང་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་ཆེན་མོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་དག་གི་ཆོས་གང་ཡང་ཡོངས་སུ་མཐོང་བའམ། ཡོངས་སུ་མ་མཐོང་བ་མ་མཆིས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཞིང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཡང༌། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་
Chinese
意义是这样。 然后，世尊告诉善现尊者说：善现，因为无实事自性是空性，所以这不是两次法轮，也不是一次法轮。天子们说，他们看到了第二次法轮。这是为了说明，因为一切法在胜义中都以无实事自性而空，所以没有法轮。 经中说，般若波罗蜜多不住于使任何法轮转或不转。这是为了说明，就像一切法以无实事自性而空一样，般若波罗蜜多也以自性而空，因此不做转法轮或不转法轮这两种行为。 （善现）请问：世尊，像这样，般若波罗蜜多不住于使任何法轮转或不转，那么，没有实事的自性空性是什么呢？这是因为前面简略地说过，因为无实事自性是空性，所以没有转法轮或不转法轮，为了区分详细解释什么法以无实事自性而空的场合，所以才请问。 世尊说：善现，般若波罗蜜多以般若波罗蜜多而空，乃至一切相智以一切相智而空。这是为了说明什么法以无实事自性而空。 （善现）请问：世尊，菩萨摩诃萨们的这个波罗蜜多非常伟大，乃至他们没有完全见到或没有完全见到的法。这是为了说明，像这样，般若波罗蜜多在胜义中自性空，一切法在胜义中也自性空，但在世俗中，菩萨们依靠这个般若波罗蜜多，
English
The meaning is like this. Then, the Blessed One said to the Venerable Subhuti: Subhuti, because the nature of non-entity is emptiness, this is neither a second turning of the wheel of Dharma, nor a single turning. The sons of the gods said that they saw the second turning of the wheel of Dharma. This is to explain that because all dharmas are empty in the ultimate sense with the nature of non-entity, there is no turning of the wheel of Dharma. The sutra says that this Prajnaparamita does not abide in causing any wheel of Dharma to turn or not to turn. This is to explain that just as all dharmas are empty with the nature of non-entity, this Prajnaparamita is also empty by its nature, therefore it does not do both actions of turning or not turning the wheel of Dharma. (Subhuti) asked: Blessed One, like this, Prajnaparamita does not abide in causing any wheel of Dharma to turn or not to turn, then what is the emptiness of the nature of non-entity that does not exist? This is because it was briefly said before that because the nature of non-entity is emptiness, there is no turning or not turning of the wheel of Dharma. It is asked in order to distinguish the occasion of explaining in detail what dharma is empty with the nature of non-entity. The Blessed One said: Subhuti, Prajnaparamita is empty by Prajnaparamita, and even all-knowingness is empty by all-knowingness. This is to explain what dharma is empty with the nature of non-entity. (Subhuti) asked: Blessed One, this Paramita of the Bodhisattva Mahasattvas is very great, and even they have no dharma that is completely seen or not completely seen. This is to explain that, like this, Prajnaparamita is empty of self-nature in the ultimate sense, and all dharmas are also empty of self-nature in the ultimate sense, but in the conventional sense, Bodhisattvas rely on this Prajnaparamita,
Tibetan
ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ཡང་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ན་ཡང་དོན་དམ་པར་ཆོས་གང་ཡང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་ རྒྱས་པ་ཡང་མེད། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡང་བསྐོར་ལ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡང་མེད། མི་བསྐོར་བ་ཡང་མེད་པ་དང༌། ལྷའི་བུ་དེ་དག་གིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་མཐོང་བ་དང༌། མ་མཐོང་བ་གཉིས་ཀ་ཡང་མེད་པར་སྟོན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི། དེ་ལྟར་ཡོན་ཏན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆེན་མོའོ་ཞེས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བསྟོད་པའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་གང་འཁོར་བར་བགྱི་བའམ། མི་འཁོར་བར་བགྱི་བའམ། རབ་ཏུ་འཁོར་བར་བགྱི་བའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་ཏེ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་དུ་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འཁོར་བར་བགྱིད་པའམ། མི་འཁོར་བར་བགྱིད་པ་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྨོན་པ་མ་མཆིས་པ་ནི་འཁོར་བར་བགྱིད་པའམ། མི་འཁོར་བར་བགྱིད་པ་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང༌། མི་བསྐོར་བ་དམིགས་སུ་མེད་པ་དང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་སུ་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ཅི་ཡང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པ་དང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཆོས་བསྟན་པ་འདི་ལ་གང་སུ་ཡང་སྦྱིན་པའི་གནས་སུ་འགྱུར་བ་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི། དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཅིང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ལ། དོན་དམ་པར་ཆོས་གང་ཡང་བསྟན་པ་མེད་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དང༌། དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་དག་པར་བསྟན་པ་དེ་ལ་ནི་དོན་དམ་པར་སྟོན་ཅིང་འཆད་པ་ཡང་མེད། ཉན་ཅིང་འཛིན་པ་ཡང་མེད། འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་ཐོབ་པ་ དང༌། མངོན་སུམ་དུ་མ་ཐོབ་པ་དང༌། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་པ་དང༌། སྦྱིན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པ་དང༌། རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང༌། སྒྲུབ་པ་ད
Chinese
也会显现证悟成佛，即使那样显现证悟成佛，但胜义中没有任何法显现证悟成佛。世俗中也转法轮，但胜义中没有转法轮，也没有不转法轮，以及诸天子见到转法轮和未见到转法轮两者都不存在，此乃显示此般智慧波罗蜜多。因此功德广大，故称之为大波罗蜜多，善现如此赞叹智慧波罗蜜多。为何如此呢？因为像这样，无论是应转、不应转、或极应转之法，皆不可得。因为像这样，一切法皆非真实显现成立。如前所述，胜义中无转法轮等，此乃显示其理由。为何如此呢？从空性非应转或不应转，乃至无愿非应转或不应转之间，显示了转法轮与不转法轮不可得，以及一切法皆非真实显现成立的理由，即三种解脱门皆无所作为。如是，从宣说智慧波罗蜜多与善说等，乃至在此所宣说的法中，没有任何人能成为布施之境之间，如前所述，从智慧波罗蜜多中，世俗中广说一切法并转法轮，但胜义中没有任何法可说，此乃宣说智慧波罗蜜多的完全清净。如是，对于完全清净的宣说，胜义中既无宣说与解释，也无听闻与受持，以及证得现前果 与未证得现前果，以及成为寂灭，以及成为布施之境也不存在，此乃显示。智慧波罗蜜多的宣说、善说与修行
English
It will also manifest and realize Buddhahood, and even if it manifests and realizes Buddhahood in that way, in the ultimate sense, no Dharma manifests and realizes Buddhahood. In the conventional sense, the wheel of Dharma is also turned, but in the ultimate sense, there is no turning of the wheel of Dharma, and there is no not turning, and the sons of the gods seeing the turning of the wheel of Dharma and not seeing it both do not exist. This is the Prajnaparamita that shows this. Therefore, because of its great qualities, it is called the Great Paramita. Subhuti thus praises the Prajnaparamita. Why is that? Because like this, whether it is a Dharma that should be turned, should not be turned, or should be extremely turned, it is not attainable. Because like this, all Dharmas are not truly manifested and established. As mentioned above, there is no turning of the wheel of Dharma in the ultimate sense, etc. This shows the reason. Why is that? From emptiness not being what should be turned or not being what should be turned, to wishlessness not being what should be turned or not being what should be turned, it shows that the turning of the wheel of Dharma and the not turning of the wheel of Dharma are unattainable, and the reason why all Dharmas are not truly manifested and established, that is, the three doors of liberation are all inactive. Thus, from the explanation of the Prajnaparamita and the good explanation, etc., to in this Dharma that is explained, no one can become an object of giving, as mentioned above, from the Prajnaparamita, in the conventional sense, all Dharmas are widely explained and the wheel of Dharma is turned, but in the ultimate sense, no Dharma can be explained. This is the explanation of the complete purity of the Prajnaparamita. Thus, for the completely pure explanation, in the ultimate sense, there is neither explanation nor interpretation, nor hearing nor upholding, nor attaining the present fruit, nor not attaining the present fruit, nor becoming extinguished, nor becoming an object of giving. This is what is shown. The explanation, good explanation, and practice of the Prajnaparamita
Tibetan
ང༌། རབ་ཏུ་བཀོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་སུ་ཟད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་དགུ་པའོ།། །། ཉེར་དགུ་པ། གནས་མེད་པའི་ལེའུ།
Chinese
ང༌། 善安立等仅仅是详细解说的名相而已。《般若波罗蜜多十万颂广释》第二十九品完毕。 第二十九品，无处品。
English
Nga. 'Well established' and so forth are merely terms for detailed explanations. The twenty-ninth chapter of the extensive commentary on the Hundred Thousand Verse Perfection of Wisdom is complete. Twenty-ninth Chapter: The Chapter on No Abiding Place.