Tibetan
བྱེད་པའོ། །འདོགས་པར་མི་བགྱིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གིས་མིང་དང་བརྔར་བཏགས་ཤིང་གཞན་ལ་མི་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་པ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་པར་དུ་སྤྱར་བར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་འདི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་ཞེས་བགྱི་བར་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་དམིགས་ཤིང༌། མི་ལེན་མི་གནས་ཏེ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བགྱིད་ལ། འདོགས་པར་མི་བགྱིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་དང༌། གཟུངས་ཀྱི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཡི་གེ་ཨ་ལ་སོགས་པ་ཡི་གེའི་འབྲུ་རྣམས་ལ་ཡང་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་འགྱུར་བ་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། གཟུགས་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་གོང་དུ་སྨོས་པའི་རིམ་པས་འཇིག་རྟེན་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་མ་ཆགས་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་པར་དུ་ཆོས་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་བས་དངོས་པོར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་མ་ཆགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་གཟུགས་མ་ལགས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཏེ། གཉིས་སུ་བགྱིར་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་པས་བཤད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་གཟུགས་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་པས་མ་སྐྱེས་པ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཏེ། གཉིས་སུ་བགྱིར་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་མ་སྐྱེས་པ་གཉིས་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་ པར་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་མ་སྐྱེས་པ་ནི་གཅིག་མ་ལགས།
Chinese
是这样的。所谓“不施设”的意思是，用言辞来命名和赞叹，但不向他人显示。同样，对于受等世间法，以及不与佛法相混杂的十八不共法，也要像这样进行宣说。世尊，此外，菩萨摩诃萨在修习般若波罗蜜多时，对于“这是三摩地和陀罗尼之门”，不执著于一切三摩地和陀罗尼之门，不取、不住，不执著，不施设。所谓“不施设”的意思是，对于作为三摩地之门和陀罗尼之门的字母阿（藏文：ཨ，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿）等字母的字句，也不执著于相，不执著。这是为了什么呢？因为菩萨摩诃萨在修习般若波罗蜜多时，“不真正随见色”等等，就像前面所说的次第一样，对于世间和出世间的一切法，不执著于相，不执著，这是在说明其理由。即对于色等一切法，直到一切种智，因为这些法在胜义中没有成立为实有，所以不真正随见为实有，因此对于这些法不执著于相，不执著。世尊，这是为了什么呢？因为，所谓色的不生，那不是色。这样，色和不生不是二，不能作二。等等，这是在说明前面所说的不真正随见一切法的理由。即在胜义中，色是不生的，因为不生没有色的自性，所以不真正随见。这样，色和不生不是二，不能作二。意思是，色和不生在胜义中没有实有，因为是一味，所以没有差别。这是为了什么呢？世尊，因为不生不是一。
English
It is like this. The meaning of "not applying" is to name and praise with words, but not to show it to others. Similarly, for worldly dharmas such as feelings, and the eighteen unmixed dharmas of the Buddha, it should be declared in this way. World Honored One, furthermore, when Bodhisattva Mahasattva practices Prajnaparamita, regarding "This is Samadhi and the gate of Dharani," they do not cling to all Samadhi and Dharani gates, do not take, do not abide, do not cling, and do not apply. The meaning of "not applying" is that even to the letters such as the letter A (藏文：ཨ，梵文天城体：अ，梵文罗马拟音：a，汉语字面意思：阿) which are the gate of Samadhi and the gate of Dharani, they do not cling to the characteristics and do not cling. Why is that? Because when Bodhisattva Mahasattva practices Prajnaparamita, "not truly seeing form accordingly" and so on, just like the order mentioned above, regarding all worldly and transcendental dharmas, they do not cling to the characteristics and do not cling, this is explaining the reason. That is, regarding all dharmas such as form, up to the omniscient wisdom, because these dharmas are not established as truly existent in the ultimate sense, they are not truly seen as truly existent, therefore they do not cling to the characteristics of these dharmas and do not cling. World Honored One, why is that? Because, what is called the unbornness of form is not form. Thus, form and unbornness are not two, and cannot be made into two. And so on, this is explaining the reason for not truly seeing all dharmas accordingly as mentioned above. That is, in the ultimate sense, form is unborn, because unbornness does not have the nature of form, therefore it is not truly seen accordingly. Thus, form and unbornness are not two, and cannot be made into two. The meaning is that form and unbornness have no reality in the ultimate sense, and because they are of one taste, there is no difference. Why is that? World Honored One, because unbornness is not one.
Tibetan
གཉིས་མ་ལགས། མང་བ་མ་ལགས། ཐ་དད་པ་མ་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ནི་གྲངས་ཀྱིས་བགྲང་བའམ། ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་གཟུགས་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་པ་དང༌། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས། གཟུགས་ཀྱི་འགྲིབ་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཡོད་པར་བརྟགས་པ་ནི་ཕྱིས་གཞན་དུ་འགྱུར་ཞིང་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འགྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་མ་ཡིན་པ་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་འགྲིབ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་དོན་དམ་པར་གཟུགས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་འགྲིབ་པ་དེ་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཏེ། གཉིས་སུ་བགྱིར་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་དེ་གཉིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་འགྲིབ་པ་ནི་གཅིག་མ་ལགས་གཉིས་མ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བཤད་པ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་ཡོད་པར་རྟག་པ་འགྲིབ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་ནི་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་སོགས་པར་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ཡང་གཟུགས་ཞེས་བགྱི་བ་འདི་ནི་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཤིང་ཉམས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་སུ་བགྱིས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་རྣམས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གཟུགས་སོ་ཚོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་གདམས་ཤིང་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་ནི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་
Chinese
不是二，不是多，不是他异，这被称为“无生”，意指胜义中事物不存在。对于不存在的事物，既不能用数字计数，也不能区分他异，这是所要表达的。那是因为什么呢？“凡是色的无生，那不是色”，这是因为无生没有色的自性，所以总结了意义并加以说明。同样，从感受直到一切种智，世间和出世间的一切法都应如此类推。世尊，所谓“色的衰损，那不是色”等等，是因为色等一切法在胜义中并非实有，颠倒地认为它们是实有，因为它们后来会改变和衰败，所以称为衰损。因此，从非真实的角度来看，被假立的、具有衰损自性的色，在胜义中并非真实的色，这就是它的意义。这样，色和衰损二者并非一体，也无法将二者分开，这是因为在胜义中，二者在空性中是同一体性，无法区分他异，这就是它的意义。那是因为什么呢？世尊，就像这样，“衰损不是一，不是二”等等，这是对无二的理由的解释，即从色的无实有出发，颠倒地认为实有、常有的、具有衰损自性的色，在胜义中并非实有，因此无法区分一和多等等，这是所要表达的。同样，感受等直到一切种智，世间和出世间的一切法都应如此类推。世尊，凡是被称为“色”的，都被算作不二且不衰败的法，等等，这是说从色蕴到一切种智，世间和出世间的一切法，以名称来称谓的，在世俗中只是被施设和言说为“色”、“感受”等等，但在胜义中，所有这些都是无实有的。
English
Not two, not many, not different, this is called "unborn," meaning that in ultimate reality, things do not exist. For things that do not exist, they cannot be counted numerically, nor can they be distinguished as different, this is what is to be expressed. Why is that? "Whatever is the unborn of form, that is not form," this is because the unborn does not have the nature of form, so the meaning is summarized and explained. Similarly, from feeling up to all-knowingness, all phenomena of the mundane and supramundane should be applied in the same way. O Blessed One, the so-called "decay of form, that is not form," etc., is because all phenomena such as form are not truly existent in ultimate reality, and the inverted view that they are existent is called decay because they will later change and decay. Therefore, from the perspective of non-reality, the imputed form with the nature of decay is not a true form in ultimate reality, that is its meaning. Thus, form and decay are not one, nor can they be separated, because in ultimate reality, they are of the same essence in emptiness, and cannot be distinguished as different, that is its meaning. Why is that? O Blessed One, just like this, "decay is not one, not two," etc., this is an explanation of the reason for non-duality, that is, starting from the non-substantiality of form, the inverted view that form is real, permanent, and has the nature of decay, is not truly existent in ultimate reality, therefore it cannot be distinguished as one and many, etc., this is what is to be expressed. Similarly, feelings, etc., up to all-knowingness, all phenomena of the mundane and supramundane should be applied in the same way. O Blessed One, whatever is called "form" is counted as a phenomenon that is non-dual and does not decay, etc., this is to say that from the aggregate of form to all-knowingness, all phenomena of the mundane and supramundane, which are named, are merely designated and spoken of as "form," "feeling," etc. in conventional truth, but in ultimate reality, all of these are without substance.
Tibetan
ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་ཅིང་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཤིང་ཉམས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་སུ་བགྱིས་པའོ་ཞེས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ་སྟེ། གྲངས་སུ་བགྱིས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་ཉམས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནམ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་རིས་སུ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས། ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པའོ།། །། བཅུ་གསུམ་པ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ལེའུ།
Chinese
因为本体一味，且不从真如中变异，所以被算作无二且无变的法之数。这是善现向薄伽梵请问。所谓“算作数”的意思是，属于无二且无变的自性，或属于无二的自相之义。《般若波罗蜜多十万颂广释》第十三章完毕。 第十三章，无二品。
English
Because it is of one taste in essence and does not change from Suchness, it is counted among the dharmas that are non-dual and without decay. This is what Subhuti requested of the Blessed One. The meaning of 'counted as number' is that it belongs to the nature of being non-dual and without decay, or to the characteristic of being non-dual. The Thirteenth Chapter of the Extensive Explanation of the Hundred Thousand Prajnaparamita is complete. Thirteenth Chapter: The Chapter on Non-Duality.